Ζητούνται… παιδιά

Δεν είναι ούτε ο Μπερλουσκόνι ούτε η διαπλοκή της οικονομικής με την
πολιτική εξουσία. Το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ιταλία
είναι η υπογεννητικότητα.

Ιταλική οικογένεια στο Μιλάνο. Είναι παραδοσιακή. Φταίει άραγε αυτό για την ιταλική υπογεννητικότητα;

Τα πιο ανησυχητικά σύννεφα που πυκνώνουν πάνω από τον ιταλικό ουρανό δεν έχουν
σχέση ούτε με την οικονομία ούτε με την πολιτική, αλλά με τη δημογραφία. Ο
ιταλικός Βορράς έχει σήμερα από τους χαμηλότερους ρυθμούς γεννήσεων στην
Ευρώπη, μόλις 1 παιδί ανά γυναίκα. Με αυτό τον ρυθμό, μέχρι το 2050 ο ιταλικός
πληθυσμός θα έχει μειωθεί από 60 εκατομμύρια που είναι σήμερα σε 40
εκατομμύρια. Καμιά χώρα δεν μπορεί να αντέξει τέτοιο πλήγμα, που θα διαταράξει
άλλωστε και τη γενικότερη πληθυσμική ισορροπία στην Ευρώπη. Μέχρι τώρα, το
«έλλειμμα» του ιταλικού Βορρά αντισταθμιζόταν από το «περίσσευμα» του Νότου.
Όμως και εκεί τα νούμερα είναι πια ανησυχητικά: 1,3 παιδιά ανά γυναίκα το
2000. Κοινωνιολόγοι και στατιστικολόγοι αναζητούν τις ρίζες του προβλήματος
στην καρδιά της ιταλικής οικογένειας.

Η οικογένεια διατηρεί σημαντικό ρόλο στην Ιταλία, όπου επιβιώνουν και ακμάζουν
πολυάριθμες μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις. Το ιταλικό οικογενειακό μοντέλο
συνθέτουν πρόσωπα-ρόλοι που έχουν σχηματοποιηθεί από τους κοινωνιολόγους.

Η μητέρα προσφέρει υπηρεσίες υψηλής ποιότητας: γευστικό φαγητό, άνετη διαμονή,
φρεσκοπλυμένα ρούχα – υπηρεσίες που όμως δυσκολεύουν τη ζωή μιας εργαζόμενης
μητέρας. Ο πατέρας εργάζεται για να χρηματοδοτεί αυτές τις ανέσεις, συχνά σε
δυο δουλειές, όπως συμβαίνει συνήθως στον Νότο.

Έτσι τα παιδιά δύσκολα αποφασίζουν να εγκαταλείψουν την οικογενειακή «φωλιά»
και γενικά δεν συμμετέχουν στις οικογενειακές δαπάνες. Αν έχουν κάποια
δουλίτσα, είναι για να βγάζουν το χαρτζιλίκι τους. Μολονότι ζουν στο σπίτι των
γονέων τους, τα παιδιά μπορούν να συνάπτουν σχέσεις, αφού οι γονείς τούς
δίνουν πλήρη ελευθερία.

Δύο στατιστικοί αριθμοί περιγράφουν ανάγλυφα αυτή την κατάσταση. Στην Ιταλία,
οι νέοι εγκαταλείπουν την οικογενειακή εστία σε ηλικία 27 ετών κατά μέσο όρο,
ενώ στη Δανία σε ηλικία 20 ετών. Στην Ιταλία, ο ρυθμός γέννησης παιδιών εκτός
γάμου είναι ο χαμηλότερος στη Δυτική Ευρώπη (8,3%, όπως και στην Ελβετία), ενώ
στη Γαλλία ξεπερνάει το 40% και στη Δανία το 50%.

Οι νεαροί Ιταλοί παντρεύονται σε ολοένα και μεγαλύτερη ηλικία, όταν πια
αποκτήσουν καλή δουλειά. Δεν μπαίνει θέμα, βέβαια, να αποκτήσουν παιδί εκτός
γάμου. Οι νέοι της μεσαίας τάξης συνήθως δεν αποκτούν παιδί πριν περάσουν
πέντε έξι χρόνια γάμου. Αυτή η καθυστέρηση ελαττώνει σημαντικά τις πιθανότητες
να αποκτήσουν δεύτερο παιδί.

Οι προϋποθέσεις

Στη σύγχρονη κοινωνία, για να αποκτήσουν οι γυναίκες παιδιά, πρέπει να
βρίσκουν δουλειά σε νεαρή ηλικία. Ο γάμος δεν αποτελεί πια προϋπόθεση για την
τεκνοποιία. Το κράτος πρόνοιας είναι εκείνο που πρέπει να αναλάβει τον ρόλο
της παραδοσιακής οικογένειας, με επιδόματα και παροχές προς τις νεαρές
μητέρες, με παιδικούς σταθμούς και γονικές άδειες. Θα χρειαστεί μια πραγματική
πολιτιστική επανάσταση. Όμως πώς αλλιώς θα ξεφύγει η Ιταλία από τη δημογραφική
απειλή; Από την άλλη μεριά, αυτή η επανάσταση δεν πρέπει να καταλύσει τις
ιταλικές πολιτιστικές ρίζες. Γιατί κάτι τέτοιο θα απειλούσε την Ιταλία με
χειρότερη καταστροφή.