Το φράγμα φέρνει τον διχασμό

Η μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη στην Ευρώπη άρχισε την περασμένη Παρασκευή να
γεμίζει με νερό, στο χωριό Αλκέβα του πορτογαλικού Νότου. Έτσι γίνεται
πραγματικότητα ένα όνειρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και του δικτάτορα
Αντόνιο Σαλαζάρ.

Το φράγμα. Οι υδατοφράκτες έκλεισαν και σε λίγο το νερό θα κατακλύσει την Αλκέβα, δημιουργώντας τη μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη στον πορτογαλικό νότο

Η τεχνητή πλημμυρίδα εξοργίζει τους κατοίκους της περιοχής και προβληματίζει
τους οικολόγους: πρόκειται άραγε για ένα εμπνευσμένο σχέδιο που θα σώσει τον
πορτογαλικό Νότο από τη μόνιμη ξηρασία και τη φτώχεια ή για τη μεγαλύτερη
«τρέλα» στα δημόσια έργα της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Οι μεγάλοι υδατοφράκτες του φράγματος της Αλκέβας έκλεισαν τελετουργικά την
Παρασκευή από τον Πορτογάλο πρωθυπουργό Αντόνιο Γκουτιέρες, συγκρατώντας τα
ορμητικά νερά του ποταμού Γουαδιάνα και πλημμυρίζοντας την περιοχή. Με μαύρες
σημαίες, δεκάδες διαδηλωτές εξέφρασαν την αντίθεσή τους, προειδοποιώντας για
την επικείμενη εξαφάνιση μοναδικών οικοσυστημάτων, προστατευόμενων ειδών, ενός
ρωμαϊκού φρουρίου, δεκάδων αρχαιολογικών χώρων, ενός εκατομμυρίου δένδρων και
του μεσαιωνικού χωριού Λουζ.

Με το κλείσιμο των υδατοφρακτών ολοκληρώθηκε ένα σχέδιο αξίας 2
δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο είχε οραματιστεί πρώτος, πριν από 50 χρόνια, ο
δικτάτορας Σαλαζάρ προκείμενου να μετατρέψει σε επίγειο παράδεισο τις άγονες
εκτάσεις του Αλεντέγιου. Ένα εκτεταμένο δίκτυο από κανάλια και αγωγούς θα
μετατρέψει μια έκταση 1.100 τετραγωνικών χιλιομέτρων σε ελαιώνες και χωράφια
για την καλλιέργεια κηπευτικών και ντομάτας.

Η επιτυχία ή αποτυχία της Αλκέβας ενδιαφέρει ιδιαίτερα όχι μόνο τις
εκατοντάδες οικογένειες που υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους για
να γίνει η τεχνητή λίμνη, αλλά και τους Ευρωπαίους αγρότες και οικολόγους. «Η
μεγαλύτερη σφαγή δένδρων στην Ευρώπη!» έγραφαν στα πανό τους κάτοικοι της
περιοχής που διαδήλωσαν την περασμένη Παρασκευή στην Αλκέβα. Για πολλούς
οικολόγους, σύμφωνα με την εφημερίδα «Γκάρντιαν», το σχέδιο αυτό δεν είναι
παρά ο «λευκός ελέφαντας» που είχε οραματιστεί ο Πορτογάλος δικτάτορας. Επίσης
επισημαίνουν ότι οι ρύποι που πέφτουν στα ισπανικά ποτάμια και καταλήγουν στην
Πορτογαλία θα απορροφούνται από το έδαφος και θα διοχετεύονται στην τροφική
αλυσίδα. Όσο για την πανίδα, το φράγμα θα λειτουργήσει ως ένα εμπόδιο μήκους
80 χιλιομέτρων στη μετανάστευση των ζωικών ειδών της περιοχής, όπου τις πιο
βαριές απώλειες αναμένεται να υποστούν οι νυχτερίδες, τα αρπακτικά, οι
βασιλικοί αετοί, ο ιβηρικός λυγξ και οι μαυροπελαργοί.

Το χειρότερο από όλα, σύμφωνα με τον περιβαλλοντολόγο Ζοζέ Πάουλο Μαρτίνς,
είναι ότι δεν υπάρχει καμιά εγγύηση για την αποδοτικότητα του έργου. Το νερό
που προορίζεται για άρδευση θα πρέπει να αντλείται και να καθαρίζεται, γι’
αυτό θα είναι πολύ ακριβό. «Σύμφωνα με απόρρητες εκθέσεις της κυβέρνησης»,
λέει ο Μαρτίνς, «μόνο το 48% των αρδευόμενων γαιών θα μπορεί να καλλιεργηθεί
επικερδώς».

Όμως, οι οικολόγοι δεν είναι παρά μια μειοψηφία. Όλα τα πολιτικά κόμματα της
Πορτογαλίας υποστηρίζουν το έργο και θέλουν να γεμίσει το γρηγορότερο το
φράγμα με νερό. «Το είδος που απειλείται με εξαφάνιση από την περιοχή είναι ο
άνθρωπος», λέει ο Ζοζέ Καρέιρα Μάρκος, ο κομμουνιστής δήμαρχος της κωμόπολης
Μπέζα. «Έχουμε μια ευκαιρία να το αποτρέψουμε. Έχουμε τον ήλιο, έχουμε τη γη
και τώρα έχουμε και το νερό».

Αν η Αλκέβα δουλέψει και διατηρηθεί η χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό
Ταμείο, ίσως να σημάνει η αρχή μιας νέας εποχής για την ανέγερση φραγμάτων και
σε άλλες περιοχές της Ευρώπης.