ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι προϋποθέσεις ενός διαλόγου

Ο ελληνοτουρκικός διάλογος που μέχρι σήμερα έχει να επιδείξει σημαντικά
επιτεύγματα, ειδικά σε θέματα «χαμηλής πολιτικής», ετοιμάζεται να περάσει τον
Ρουβίκωνα, να αγγίξει τα δύσκολα, τα θέματα «υψηλής αντιπαλότητας», δηλαδή τη
χρονίζουσα διένεξη στο Αιγαίο.

Μήπως όμως είναι ακόμη νωρίς; Μήπως θα ήταν προτιμότερο τα του Αιγαίου να
παραμείνουν “εις τας ελληνικάς καλένδας”; Κατά μία άλλη άποψη, η συνεργασία σε
θέματα χαμηλής πολιτικής και η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας (αλλά και της
Κύπρου) αποτελούν μοναδικό παράθυρο ευκαιρίας και για τα θέματα του Αιγαίου.
Εξυπακούεται αν υπάρχει κοινό έδαφος η Αθήνα προχωράει αν όχι το εγχείρημα
εγκαταλείπεται. Τα ζητήματα του Αιγαίου πρέπει να επιλυθούν. Αν δεν επιλυθούν
θα πλήξουν ό,τι με κόπο επιτεύχθηκε από το 1999 και έπειτα. Οι ελληνοτουρκικές
σχέσεις θα κατρακυλήσουν και πάλι στη στείρα αντιπαράθεση που βλάπτει και τις
δύο πλευρές το ίδιο.

Αλλά ο κυριότερος λόγος που πρέπει να επιλυθούν οι διαφορές του Αιγαίου, μετά
από εκτενή και ειλικρινή διάλογο, είναι ότι όχι μόνο είναι επιλύσιμες, αλλά
επιλύονται σχετικά εύκολα και μάλιστα με δύο κερδισμένους, χωρίς δυσβάστακτες
υποχωρήσεις και συμβιβασμούς και χωρίς απεμπόληση εθνικής κυριαρχίας. Αυτό
είναι και το συμπέρασμα όλων των σοβαρών αναλυτών που έχουν ασχοληθεί με τις
διαφορές στο Αιγαίο. Η μέχρι σήμερα μη δυνατότητα επίλυσης δεν οφείλεται τόσο
στις διαφορές καθαυτές αλλά σε άλλους λόγους, κυρίως στους αμοιβαίους φόβους
σε σχέση με τις προθέσεις του άλλου (τουρκική επιθετικότητα και αμφισβήτηση
της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο από τη μια και ελληνικός σταδιακός
επεκτατισμός στο Αιγαίο με στόχο την περικύκλωση-φίμωση της Τουρκίας από την
άλλη).

Μία επίλυση πρέπει να είναι αμοιβαία αποδεκτή, να απαντάει ικανοποιητικά στους
κύριους φόβους και στις βασικές αντιρρήσεις των πλευρών και να αποκλείει στο
μέλλον οποιαδήποτε χρήση ή απειλή βίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Για την
Ελλάδα εκ των ουκ άνευ είναι να μην υιοθετηθεί, σε ότι αφορά την υφαλοκρηπίδα,
μία μέση γραμμή που ουσιαστικά να διχοτομεί το Αιγαίο, με αποτέλεσμα να
εγκλωβισθούν οι νήσοι του ανατολικού Αιγαίου από τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Για τη Τουρκία πάλι δεν θα ήταν ανεκτό το Αιγαίο να αποβεί νομικά ή πρακτικά
«ελληνική λίμνη» κάτι που θα συμβεί αν η Ελλάδα επέκτεινε τα χωρικά ύδατά της
στα 10 ή 12 μίλια. Με άλλα λόγια, αν σε ένα διάλογο και οι δύο πλευρές
εγκαταλείψουν τις κατά καιρούς μαξιμαλιστικές τους τοποθετήσεις (που θέτουν
για λόγους διαπραγματευτικούς ή για εσωτερική κατανάλωση) δηλαδή “Αιγαίο
ελληνικό” από τη μία και το “μισό Αιγαίο” από την άλλη, τότε η επίλυση των
διαφορών του Αιγαίου θα ήταν σχεδόν παιχνιδάκι.

Γίνεται λόγος, από πλευράς Ελλάδας, για την ανάγκη υιοθέτησης μιάς δέσμης
αρχών που να διέπουν το νέο αυτό διάλογο. Ακόμη πιο χρήσιμο θα ήταν να
συμφωνηθούν ορισμένοι απαραίτητοι όροι-στόχοι για μία οριστική επίλυση στο
Αιγαίο. Σημειώνω δύο απ’ αυτούς.

1. Τα απτά οφέλη από την επίλυση (και για τις δύο πλευρές) σαφώς να
υπερτερούν των όποιων πλεονεκτημάτων από την υπάρχουσα κατάσταση και από τη
συνέχιση της εκκρεμότητας.

2. Στόχος να είναι οι αμοιβαία συμφέρουσες και δίκαιες λύσεις. Μόνο
έτσι θα ήταν βιώσιμη μία επίλυση και το Αιγαίο θα εδραιωνόταν μόνιμα πια στη
ζώνη της ειρήνης και της σταθερότητας.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.