Σαν τα χωριά του Ποτέμκιν

Μπορεί να μην είναι μουσική για τ’ αυτιά, όταν όμως οι ηλεκτρογεννήτριες
αρχίζουν να δουλεύουν στην αλβανική πρωτεύουσα αυτές τις ημέρες, ο ήχος τους
είναι η πιο γλυκιά μελωδία. Οι γεννήτριες και τα κεριά, σαν να λειτουργούν
εκδικητικά το ένα έναντι του άλλου. Οι διακοπές στην παροχή ηλεκτρικού – μέχρι
και 20 ώρες ημερησίως – έριξαν την Αλβανία στο σκοτάδι, θέτοντας την
οικονομική της ανάπτυξη σε αμφιβολία.

Τίρανα 2002. Ώσπου να ξανάρθει το ρεύμα η γιαγιά ζεσταίνεται μπροστά στο τζάκι σε χωριό κοντά στην αλβανική πρωτεύουσα

Να μπορείς να πιεις έναν εσπρέσο, να παρακολουθήσεις το αγαπημένο σου
τηλεοπτικό πρόγραμμα, ακόμη και να απολαύσεις ένα ντους… Όλα αυτά φαντάζουν
πλέον ακατανίκητη πρόκληση. Αιτία, η ενεργειακή κρίση που πλήττει τη φτωχή
χώρα. Στα προβλήματα της Αλβανίας προστέθηκε την Τρίτη και η παραίτηση του
πρωθυπουργού Ίλιρ Μέτα, ύστερα από την αποτυχία να διευθετηθούν οι εσωτερικές
πολιτικές έριδες.

Παρά την τοποθεσία της κατά μήκος της Αδριατικής σε σχέση με τη γενικά ζεστή
Ιταλία, η Αλβανία αντιμετωπίζει σκληρούς χειμώνες και άγρια καλοκαίρια. Η
ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί πηγή ανακούφισης, αλλά και στήριξης της
βιομηχανίας και του εμπορίου. Βασική πηγή για την παραγωγή είναι ο ποταμός
Δρίνος, που όμως έχει στερέψει λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας. Το πρόβλημα
εντάθηκε στη συνέχεια λόγω της παγωνιάς, και μάλιστα, της χειρότερης που έζησε
η χώρα την τελευταία 15ετία.

«Εξοστρακίζουμε το σκοτάδι» διαφημίζει ένας έμπορος, τοπικός
προμηθευτής γεννητριών που αυτήν την περίοδο κάνει χρυσές δουλειές. Άλλοι
εμφανίζονται λιγότερο αισιόδοξοι. «Η Αλβανία εισήλθε στη νέα χιλιετία με ένα
κινητό τηλέφωνο στο ένα χέρι κι ένα κερί στο άλλο», σχολιάζει ένας πολιτικός
αναλυτής, ο Ρεμζί Λάνι.

Μια εικόνα θα μπορούσε να εξηγήσει καλύτερα ό,τι χίλιες λέξεις. Η
επίσκεψη, για παράδειγμα, του προέδρου Ρετζέπ Μεϊντάνι πέρυσι στο
Αργυρόκαστρο. Όταν το ελικόπτερό του απογειώθηκε για να μεταφέρει τον πρόεδρο
στην οικία του, η φωταγωγημένη πόλη επέστρεψε στο σκοτάδι. «Είναι σαν τα χωριά
του Ποτέμκιν», αναφώνησε έκπληκτος ένας Αμερικανός δημοσιογράφος που βρισκόταν
εκεί. Όπως το 1787, όταν ο Ρώσος στρατιωτικός και πολιτικός Γκριγκόρι
Αλεξάντροβιτς Ποτέμκιν, ευνοούμενος της Αικατερίνης της Μεγάλης, έστηνε
ολόκληρα χωριά στην Ουκρανία με σκοπό να την εντυπωσιάσει. Στην ουσία
επρόκειτο για τοίχους, μπροστά από τους οποίους έβαζε να χορεύουν μουζίκοι,
δήθεν ευτυχισμένοι. Μετά το πέρασμα των αξιωματούχων όμως, όλα έπαιρναν την
παλιά τραγική τους όψη… Έτσι και στα Τίρανα, η λάμψη από το νέον δεν είναι
ικανή να φωτίσει τίποτα περισσότερο από τις κεντρικές λεωφόρους. Σαν μαγική
εικόνα, όπως και στα τέλη του 1700…

Κυνικά κάποιοι λένε ότι ο μόνος λόγος που η Αλβανία απόλαυσε τις
τελευταίες ημέρες τρία 24ωρα αδιάλειπτης παροχής ρεύματος ήταν για να
μπορέσουν να εμφανιστούν οι πολιτικοί στην τηλεόραση και να εκτοξεύσουν
αλληλοκατηγορίες για την κρίση. Το εθνικό δίκτυο της Αλβανίας μπορεί να
παράγει μόνο 8 εκατομμύρια κιλοβατώρες (kWh), το ένα τρίτο δηλαδή της
εγκατεστημένης ισχύος, αναγκάζοντας τη χώρα να στρέφεται σε εισαγωγές που
ημερησίως φθάνουν τα 6-8 εκατομμύρια kWh. Δεν είναι όμως αρκετό. Οι
ενεργειακές ανάγκες τον χειμώνα φθάνουν καθημερινά τα 22 εκατομμύρια kWh. Ήδη,
όσον αφορά τις εισαγωγές, η Βουλγαρία έχει διαθέσει έναν ηλεκτροπαραγωγικό
σταθμό ώστε να εργάζεται αποκλειστικά για την Αλβανία, παρέχοντάς της 2,4
εκατομμύρια kWh την ημέρα, ενώ η Ελλάδα εξάγει προσωρινά 2,5 εκατ. kWh.

«Η ενεργειακή κρίση είναι ανάλογη της οικονομικής», δηλώνει ο διοικητής της
Κεντρικής Τράπεζας Σκελκίμ Κάνι. Οι αυξημένες δαπάνες πέρυσι, εξαιτίας των
ενεργειακών αναγκών, τον έφεραν αντιμέτωπο με την αποτυχία να φθάσει τον
απώτερο στόχο του, έναν πληθωρισμό της τάξεως του 2%, ο οποίος διαμορφώθηκε
τελικά στο 3,5%. Οι Αλβανοί ξαναβγήκαν στους δρόμους ζητώντας ρεύμα, νερό και
δουλειές. Και η ευρωπαϊκή προοπτική; Τα μηνύματα δεν είναι αισιόδοξα για το
άμεσο μέλλον, καθώς οι όποιες ελάχιστες ελπίδες να ανταποκριθεί η χώρα στα
οικονομικά κριτήρια, εξασθενούν όλο και περισσότερο. Όπως το έθεσε και ο
συντηρητικός ηγέτης της αντιπολίτευσης και πρώην πρόεδρος Σαλί Μπερίσα, «η
Ευρώπη δεν θα μας καλωσορίσει με το κερί στο χέρι».