Ναι στον διάλογο, όχι στον φόβο, προσοχή στην προετοιμασία

Με αφορμή τα περί «διαλόγου» με την Τουρκία ακούγονται και πάλι αντικρουόμενες
απόψεις σχετικά με τη χρησιμότητά του ή τους κινδύνους που συνεπάγεται. Η
αντικειμενική εκτίμηση της χρησιμότητας αφ’ ενός και των κινδύνων αφ’ ετέρου
θα έπρεπε να συμπεριλάβει, νομίζω, και τα παρακάτω τρία σημεία:

1. Διάλογο με τους Τούρκους είχαμε κάνει από το 1978 ώς το 1981. Ο
Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν είχε τότε θέσει ως προϋπόθεση του διαλόγου την εκ
των προτέρων δέσμευση της Τουρκίας ότι θα συζητηθεί μόνον η οριοθέτηση της
υφαλοκρηπίδας βάσει των αρχών του Διεθνούς Δικαίου. Είχε αρκετή πεποίθηση στις
θέσεις της χώρας μας και δεν προχωρούσε δειλά και φοβισμένα ότι η άλλη πλευρά
θα μπορούσε να μας παρασύρει σε απαράδεκτες και επιβλαβείς παραχωρήσεις.
Πράγματι επί τρία χρόνια οι γενικοί γραμματείς των υπουργείων Εξωτερικών
Ελλάδος και Τουρκίας συζητούσαμε εναλλάξ πότε στην Αθήνα, πότε στην Άγκυρα,
όλα τα θέματα χωρίς προκαταβολικούς περιορισμούς και χωρίς οριστικές
δεσμεύσεις. (Ο Τούρκος ομόλογός μου, σημειωτέον, ήταν και είναι από τους πιο
σκληροτράχηλους). Ο διάλογος εκείνος πράγματι δεν έδωσε λύσεις. Αλλά ούτε και
προκάλεσε καμιά ζημιά στα κυριαρχικά ή άλλα δικαιώματά μας, όπως φοβούνται
σήμερα μερικοί. Γιατί όμως στα τελευταία είκοσι χρόνια μέχρι σήμερα θέλουμε να
δείχνουμε ότι φοβόμαστε τον διάλογο; Πιστεύουμε πράγματι ότι είναι τόσο
ασθενείς και αβάσιμες οι θέσεις μας; Αποκρούομε τον διάλογο από δειλία;
Προτιμούμε να δίνουμε διεθνώς την εντύπωση ότι φοβόμαστε γιατί έχουμε έωλα
επιχειρήματα; Ή λέμε «όχι στον διάλογο» απλώς από αντιπολιτευτική διάθεση,
κομματική ή προσωπική;

2. Εφόσον όμως έχει αποφασίσει η κυβέρνηση να αρχίσει διάλογο εφ’ όλης
της ύλης (έστω και αν δεν το λέει καθαρά), είναι απαραίτητο να έχει προηγηθεί
η σωστή του προετοιμασία. Εννοώ πρωτίστως να διευκρινίσουμε από δικής μας
πλευράς ποιες είναι οι προτεραιότητές μας. Γιατί πριν ξεκινήσουμε τον διάλογο
θα πρέπει να έχουμε απαντήσει μόνοι μας σε ορισμένα ερωτήματα. Τουλάχιστον
τέσσερα: Ποια είναι η πραγματική (τονίζω: πραγματική) σημασία του εναερίου
χώρου των 10 ν.μ. για την αεράμυνά μας; Ποιο θα είναι το πραγματικό όφελος της
επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. σε όλο το Αιγαίο; Ποιο συγκεκριμένο
όφελος περιμένουμε από την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας; Ποια είναι η σημασία
της αμυντικής θωράκισης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου; Τα τέσσερα θέματα
είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους ως προς την ουσία τους. Πρέπει να
ξεκαθαρίσουμε αν η αεράμυνά μας βασίζεται πράγματι στα 10 ν.μ. Η επέκταση των
χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. θέτει το ερώτημα της χρησιμότητάς της αλλά και των
δυνατοτήτων αποτελεσματικής αστυνόμευσής της και των επιπτώσεων στη διεθνή
ναυσιπλοΐα. Η ανάγκη ή μη οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας συναρτάται από τις
μικρότερες ή μεγαλύτερες προσδοκίες ύπαρξης οικονομικά σημαντικών κοιτασμάτων.
Όσο και αν η οχύρωση των νησιών έρχεται σε αντίθεση με συμβατικές μας
υποχρεώσεις, η ανάγκη να εξασφαλισθεί η άμυνά τους είναι αδήριτη. Σε όλα αυτά
τα θέματα υπάρχει η νομική πλευρά. Δεν αμφιβάλλω ότι στο υπουργείο Εξωτερικών
θα έχει ήδη μελετηθεί. Και θα έχει ασφαλώς αποσαφηνισθεί σε ποιο από αυτά
έχουμε γερή νομική θέση, σε ποιο η νομική μας θέση είναι ασθενέστερη κ.λπ.
Εκείνο που προέχει όμως, όταν αρχίζει ο διάλογος, είναι να ξέρουμε, παράλληλα
με τη νομική μας επιχειρηματολογία και άσχετα από γενικόλογες διακηρύξεις,
πόσο ζυγίζει το κάθε θέμα από πλευράς ουσίας. Η ισοπέδωση των θεμάτων πρέπει
να αποφεύγεται. Αυτό δεν σημαίνει ενδοτικότητα στο ένα ή στο άλλο θέμα. Αλλά η
σωστή στάθμιση του κάθε θέματος από πλευράς ουσίας είναι το κριτήριο με το
οποίο ο μελλοντικός Έλληνας συνομιλητής θα ζυγίσει τις θέσεις τής άλλης
πλευράς. Η δε στάθμιση αυτή των προθέσεων και διαθέσεων της άλλης πλευράς
είναι απαραίτητη για τη σωστή διεξαγωγή του όποιου διαλόγου.

3. Η θέση μας είναι πως το μόνο επίμαχο θέμα είναι η οριοθέτηση της
υφαλοκρηπίδας και ότι ελλείψει συμφωνίας θα πρέπει να παραπεμφθεί στη Χάγη. Ας
έχουμε, πάντως, εκ των προτέρων συνυπολογίσει ότι:

α) Η τουρκική πλευρά έχει ήδη κάνει γνωστή τη θέση της ότι θα
επικαλεσθεί το άρ. 33 του Χάρτου του ΟΗΕ, που προβλέπει ότι κράτη-μέλη που
έχουν διαφορές που ενδεχομένως απειλούν την ειρήνη, να επιζητούν την επίλυση
των διαφορών με διαπραγματεύσεις, μεσολάβηση, διαιτησία κ.λπ. Θα ζητήσει
συνεπώς η τουρκική πλευρά να προηγηθεί η εφαρμογή των άλλων μεθόδων πριν
προχωρήσουμε στη δικαστική επίλυση. Ποια θα είναι η δική μας τοποθέτηση και με
ποια επιχειρήματα θα επιμείνουμε στην απευθείας δικαστική προσφυγή; Πρέπει να
υποθέσουμε ότι προσερχόμενοι στον διάλογο θα έχουμε φροντίσει να
αντιμετωπίσουμε σωστά αυτή την τουρκική θέση.

β) Επί χρόνια τώρα επαναλαμβάνουμε τα περί προσφυγής στη Χάγη, πράγμα
που έχει δημιουργήσει την εντύπωση στην κοινή γνώμη ότι εκεί θα δικαιωθούμε
και ότι η υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο θα οριοθετηθεί κατά 100% σύμφωνα με αυτό που
θεωρούμε εμείς σωστό. Καλό θα ήταν να μην ξεχνάμε ότι η νομολογία του
Δικαστηρίου ώς τώρα δεν επιτρέπει τέτοιες μεγάλες προσδοκίες. Σε αρκετές άλλες
περιπτώσεις που παρουσιάζουν κάποια αναλογία με τη δική μας, το Δικαστήριο
προχώρησε σε ενδιάμεσες χαράξεις. Ας είμαστε λοιπόν προετοιμασμένοι, αν και
όποτε φθάσει στο Διεθνές Δικαστήριο η υπόθεση της οριοθέτησης της
υφαλοκρηπίδας, να δεχθούμε μια απόφαση, η οποία θα κάνει εν μέρει μόνο δεκτές
τις θέσεις μας.

γ) Εάν η Τουρκία θελήσει να προσχωρήσει τελικά στη Σύμβαση του Δικαίου
της Θαλάσσης και να δεχθεί τη διαδικασία της Χάγης, θα θέσει και από την
πλευρά της νομικά θέματα προς επίλυση από το Δικαστήριο, όπως π.χ. το θέμα των
10 ν.μ. και άλλα.

Τα παραπάνω σχόλια θα μπορούσαν σε λίγα λόγια να περιγραφούν ως εξής:

Ναι στον διάλογο, όχι στον φόβο, προσοχή στην προετοιμασία.

Ο Βύρων Θεοδωρόπουλος είναι πρέσβης επί τιμή