«Προβλέψαμε τον σεισμό»

Η ομάδα Παπαζάχου για τα 6,3 Ρίχτερ της Καρπάθου

Είχε προβλεφθεί ο σεισμός της Καρπάθου (22 Ιανουαρίου) από την
ερευνητική ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όπως αναφέρει
στο άρθρο που ακολουθεί ο επικεφαλής καθηγητής κ. Βασίλης Παπαζάχος, η
πρόγνωση έγινε με τη μέθοδο της Επιταχυνόμενης Σεισμικής Έξαρσης και τα
στοιχεία για τον συγκεκριμένο σεισμό δημοσιεύτηκαν σε επιστημονικό περιοδικό,
ενώ ειδοποιήθηκαν και αρμόδιοι κρατικοί φορείς.

Υπενθυμίζεται ότι στις 23 Ιανουαρίου («ΤΑ ΝΕΑ») είχε ανακοινωθεί
πρόγνωση του σεισμού της Σκύρου (26 Ιουλίου) από την ομάδα ΒΑΝ. Για τον ίδιο
σεισμό πρόγνωση είχε διατυπωθεί και από την ομάδα του κ. Παπαζάχου.

Επί τρεις περίπου δεκαετίες πολλοί σεισμολόγοι και άλλοι γεωεπιστήμονες
(γεωφυσικοί, γεωδαίτες, κ.λπ.) ασχολήθηκαν έντονα με το πρόβλημα της
βραχυπρόθεσμης πρόγνωσης των σεισμών και δαπανήθηκαν τεράστια χρηματικά ποσά
για τον σκοπό αυτό. Όμως το επιστημονικό αποτέλεσμα αυτών των ερευνών υπήρξε
φτωχό και το πρακτικό (εφαρμόσιμο) αποτέλεσμα μηδαμινό. Συνεπώς, δεν υπάρχει
σήμερα δυνατότητα βραχυπρόθεσμης πρόγνωσης των σεισμών και φαίνεται ότι δεν θα
υπάρξει τέτοια δυνατότητα και κατά τις επόμενες δεκαετίες, τουλάχιστον.
Αντίθετα, στη μακροπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη πρόγνωση των σεισμών (χωροχρονική
μεταβολή της σεισμικής δράσης) έχουν γίνει σοβαρά βήματα, όχι μόνο σε
θεωρητικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο εφαρμογής και γι’ αυτό χώρες με υψηλή
σεισμικότητα και υψηλή τεχνολογία (Ιαπωνία, Καλιφόρνια, κ.λπ.) βασίζουν την
αντισεισμική τους πολιτική και σε τέτοια γνώση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι
η μακροπρόθεσμη και ιδιαίτερα η μεσοπρόθεσμη πρόγνωση των σεισμών παρέχει τη
δυνατότητα εστιασμού των μέτρων ετοιμότητας σε συγκεκριμένες περιοχές, ώστε
αυτά να είναι αποδοτικότερα και οικονομικώς εφικτά.

1. Η μέθοδος πρόγνωσης του Εργαστηρίου Γεωφυσικής ΑΠΘ

Στο Εργαστήριο Γεωφυσικής του ΑΠΘ αναπτύχθηκε κατά την τελευταία τριετία
μέθοδος μεσοπρόθεσμης πρόγνωσης των σεισμών με το όνομα Μέθοδος Επιταχυνόμενης
Σεισμικής Έξαρσης, η οποία δημοσιεύθηκε σε διεθνή περιοδικά αλλά και στα
πρακτικά δύο ελληνικών και τριών διεθνών συνεδρίων. Η μέθοδος ολοκληρώθηκε
αφού πρώτα ελέχθηκε αναδρομικά από σεισμούς του παρελθόντος, απ’ όπου προέκυψε
ότι μ’ αυτή προβλέπονται ισχυροί σεισμοί (με μέγεθος μεγαλύτερο του 6,0) με
αβεβαιότητα μέχρι 100 χλμ. περίπου στο επίκεντρο ±1,5 έτος στον χρόνο γένεσης
και ±0,5 στο μέγεθος. Μετά την ολοκλήρωσή της άρχισε η εφαρμογή της και ο
έλεγχός της σε μελλοντικούς σεισμούς. Οι δύο πρώτοι τέτοιοι ισχυροί σεισμοί
είναι ο επιφανειακός σεισμός που έγινε στη Σκύρο στις 26 Ιουλίου 2001 και είχε
μέγεθος Μ=6,3 και ο ενδιαμέσου βάθους σεισμός που έγινε δυτικά της Καρπάθου
στις 22 Ιανουαρίου και είχε επίσης μέγεθος 6,3. Για τον σεισμό της Σκύρου
έχουν ήδη παρουσιαστεί στοιχεία σε διάφορες ελληνικές δημοσιεύσεις και
ανακοινώσεις, από όπου προκύπτει ότι η πρόγνωση του σεισμού ήταν επιτυχής και
έγκυρη. Παρακάτω δίνονται τέτοια στοιχεία και για τον σεισμό της Καρπάθου.

2. Η μεσοπρόθεσμη πρόγνωση του σεισμού της Καρπάθου.

Στις 13 Ιουλίου 2001 η ερευνητική ομάδα του Εργαστηρίου Γεωφυσικής του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αποτελούμενη από τους Κ. Παπαζάχο,
Γ. Καρακαΐση, Α. Σαββαΐδη και Β. Παπαζάχο, έστειλε στο περιοδικό BSSA το
τελικό κείμενο επιστημονικής εργασίας το οποίο έγινε δεκτό για δημοσίευση στις
25 Σεπτεμβρίου 2001. Στην εργασία γίνεται πρόγνωση σεισμού με: χρόνο γένεσης
2003, 2 έτη, επίκεντρο: φ=35,5Ψ Β, λ=27,7ΨΕ, μέγεθος Μ=6,6 Ρίχτερ και εστιακό
βάθος μέχρι 100 χιλιόμετρα. Ο σεισμός που έγινε στην Κάρπαθο είχε χρόνο
γένεσης 22 Ιανουαρίου 2002 (=2002, 1 έτος), επίκεντρο: φ=35,6Ψ Β, λ-26,8ΨΕ,
μέγεθος Μ=6,3 Ρίχτερ και εστιακό βάθος 90 χιλιόμετρα. Δηλαδή οι αποκλίσεις των
προβλεφθέντων στοιχείων του σεισμού από τα παρατηρηθέντα στοιχεία είναι 1,1
έτος για τον χρόνο γένεσης, 80 χιλιόμετρα για το επίκεντρο και 0,3 Ρίχτερ για
το μέγεθος, δηλαδή είναι εντός των αντίστοιχων παραθύρων χρόνου (±1,5 έτος),
χώρου (μέχρι 100 χιλιόμετρα, περίπου) και μεγέθους (±0,5 Ρίχτερ) και το
εστιακό του βάθος είναι μικρότερο των 100 χιλιομέτρων. Συνεπώς η πρόγνωση
είναι επιτυχής αλλά και έγκυρη, γιατί έγινε με επιστημονική διαδικασία. Η
πιθανότητα τυχαίας γένεσης του σεισμού είναι μόλις 11%, δηλαδή πολύ μικρότερη
από αυτή (90%) που ορίσθηκε από τη μέθοδο.

Η σημασία της πρόγνωσης αυτής έγκειται στο ότι αυτός είναι ο δεύτερος σεισμός
στη χώρα μας, ο οποίος προβλέφθηκε με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια (κρίση για
δημοσίευση σε διεθνές περιοδικό, κ.λπ.) και στο ότι είναι η πρώτη πρόγνωση
ισχυρού σεισμού για την οποία έγινε έγκαιρη ενημέρωση του αρμόδιου φορέα της
ελληνικής πολιτείας και ελήφθησαν απ’ αυτήν τα απαιτούμενα δυνατά μέτρα.

3. Η σημασία της πρόγνωσης

Η αξιολόγηση αυτής της διαδικασίας που προηγήθηκε του σεισμού της Καρπάθου και
η αξιοποίηση στο μέλλον των συμπερασμάτων που προέκυψαν απ’ αυτήν την
προσπάθεια, αποτελεί έργο των αρμοδίων για τον σχεδιασμό της αντισεισμικής
πολιτικής. Υπάρχει, όμως, ένα τουλάχιστον αναμφισβήτητο πρακτικό όφελος που
είναι άμεσο αποτέλεσμα αυτής της πρόγνωσης του σεισμού. Αυτό αφορά την
καταγραφή του σεισμού από νέους (ή αναβαθμισμένους) επιταχυνσιογράφους που
εγκαταστάθηκαν λίγους μήνες προ του σεισμού στα Δωδεκάνησα, από το Ινστιτούτο
Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών με την οικονομική ενίσχυση
του ΟΑΣΠ. Αυτό έγινε με αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου του ΙΤΣΑΚ και με
βάση τη γνώση για τη χωροχρονική μεταβολή της σεισμικής δράσης (μεσοπρόθεσμη
πρόγνωση) στην περιοχή (Συνεδριάσεις Δ.Σ. 195, 127/2001). Η μεγάλη πρακτική
σημασία των καταγραφών για τον αντισεισμικό σχεδιασμό των τεχνικών κατασκευών
είναι γνωστή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για καταγραφές σεισμών ενδιαμέσου
βάθους, όπως είναι οι νέες αυτές καταγραφές του σεισμού της Καρπάθου, των
οποίων το διαθέσιμο μέχρι σήμερα δείγμα ήταν εξαιρετικά περιορισμένο.

Η μεσοπρόθεσμη πρόγνωση των δύο αυτών σεισμών (Σκύρου 2001, Καρπάθου 2002)
αποτελεί επιστημονικό επίτευγμα ευρύτερης θεωρητικής σημασίας. Πιστεύουμε,
όμως, ότι έχει ανάλογη πρακτική σημασία, γιατί δημιουργεί νέες προϋποθέσεις
για αποτελεσματικότερη αντισεισμική προστασία.

Ο Β.Κ. Παπαζάχος είναι ομότιμος καθηγητής Γεωφυσικής του ΑΠΘ.