Όλα στο τραπέζι του διαλόγου

Σε διάλογο εφ’ όλης της ύλης για τα θέματα του Αιγαίου συμφώνησε η Ελλάδα.
Ελπίδα της ελληνικής κυβέρνησης είναι ότι στο τέλος της διαδικασίας αυτής θα
γίνει δυνατή η σύναψη συνυποσχετικού μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας για την
παραπομπή του θέματος της υφαλοκρηπίδας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Στην έναρξη του διαλόγου συμφώνησαν Παπανδρέου – Τζεμ (φωτό αρχείου) με βάση και τις αποφάσεις του Ελσίνκι, που θέλει όλες τις ελληνοτουρκικές διαφορές να έχουν λυθεί έως το 2004 ή αλλιώς να έχουν παραπεμφθεί στο Δικαστήριο της Χάγης

Στην έναρξη του διαλόγου συμφώνησαν οι κ.κ. Παπανδρέου και Τζέμ με βάση και
τις αποφάσεις του Ελσίνκι που θέλει όλες τις ελληνοτουρκικές διαφορές να έχουν
λυθεί έως το 2004 ή αλλιώς να έχουν παραπεμφθεί στο δικαστήριο της Χάγης.

Ο υπουργός Εξωτερικών ενημέρωσε χθες για τη νέα ραγδαία εξέλιξη στα
ελληνοτουρκικά το Συμβούλιο Υπουργών σημειώνοντας ότι σύντομα ξεκινούν
ανιχνευτικές επαφές Άγκυρας-Αθήνας για την παραπομπή του θέματος της
υφαλοκρηπίδας στη Χάγη. Το πλαίσιο αυτών των επαφών, πρόσθεσε ο κ. Παπανδρέου,
θα είναι το Διεθνές Δίκαιο, το απαραβίαστο των συνόρων και το ευρωπαϊκό
κεκτημένο, όπως ορίσθηκε στο Ελσίνκι.

Πάντως, η ελληνική πλευρά επιχειρεί να υποβαθμίσει τη σημασία του
ελληνοτουρκικού εφ’ όλης της ύλης διαλόγου. Ο κ. Παπανδρέου όταν είχε μιλήσει
για το θέμα στην αρμόδια Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, αναφέρθηκε
σε «διερευνητικές επαφές» των δύο πλευρών.

Αντιθέτως, η Άγκυρα εξαρχής δεν έκρυψε τις προθέσεις της. Ο Πρωθυπουργός της
Τουρκίας, μάλιστα, κ. Μπ. Ετζεβίτ, λίγες ώρες μετά τη συνάντησή του με τον
Πρόεδρο Μπους, στην Ουάσιγκτον, είχε δηλώσει ξεκάθαρα στις 17 Ιανουαρίου, ότι
οι κ.κ. Παπανδρέου και Τζεμ έχουν προχωρήσει σε έναν διάλογο στα θέματα του
Αιγαίου με στόχο την εξεύρεση φόρμουλας που να ικανοποιεί και τις δύο πλευρές.

Γεγονός που υποδηλώνει ότι η χθεσινή ανακοίνωση είναι αποτέλεσμα συστηματικής
προετοιμασίας και διαλόγου μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Επικοινωνία

Ο κ. Γιώργος Παπανδρέου είχε στη διάρκεια του Σαββατοκύριακου τηλεφωνική
επικοινωνία με τον Ισμαήλ Τζεμ, στον οποίο ανέφερε και το συναινετικό κλίμα
που επικράτησε κατά την πρόσφατη, κεκλεισμένων των θυρών, συζήτηση στο
ελληνικό Κοινοβούλιο.

Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν κατά την προσεχή τους συνάντηση, στην
Κωνσταντινούπολη, να επισημοποιηθεί η έναρξη των διερευνητικών επαφών για τη
Χάγη ­ αν και δεν αποκλείεται να υπάρξει και νωρίτερα συνάντησή τους, στο
περιθώριο των εργασιών του Νταβός.

Μετά την κατ’ αρχήν συμφωνία των κ.κ. Παπανδρέου και Τζεμ θα ακολουθήσουν
διαβουλεύσεις των πολιτικών διευθυντών των δύο υπουργείων Εξωτερικών, των
πρέσβεων κ.κ. Σκοπελίτη και Ιλκίν, που θα προσδιορίσουν και την περαιτέρω
πορεία. Ο κ. Σκοπελίτης ενδέχεται να επικουρείται από τον καθηγητή κ. Αργύρη
Φατούρο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική κυβέρνηση θα επιθυμούσε η όλη διαδικασία,
εφόσον προχωρήσει καλά, να ολοκληρωθεί εντός του 2002 ­ έτος που θα
σημαδευτεί, παράλληλα, και από τις εξελίξεις στο Κυπριακό και από την τελική
φάση της ενταξιακής πορείας της Κύπρου. Οι ίδιες πληροφορίες κάνουν λόγο για
μια διαπάλη εντός της Τουρκίας, αναφορικά με τη Χάγη, από την έκβαση της
οποίας θα εξαρτηθεί και η καλή ή μη εξέλιξη των ελληνοτουρκικών διαβουλεύσεων.

Πάντως, στα πιθανά κίνητρα της Άγκυρας, που αποδέχεται πλέον έστω και σε κατ’
αρχήν βάση, τη Χάγη, περιλαμβάνεται και η πρόθεσή της να διεκδικήσει έναρξη
διαπραγματεύσεων με την Ένωση ­ και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, όπως και το
Κυπριακό, είναι από τα κρίσιμα κεφάλαια στα οποία θα κριθεί. Είναι
χαρακτηριστικό ότι ο κ. Παπανδρέου απέφυγε να τοποθετηθεί επί του τουρκικού
αιτήματος για έναρξη διαπραγματεύσεων.

Διπλωματικές πηγές διευκρίνιζαν πως στον εφ’ όλης της ύλης διάλογο που
ξεκινούν οι δύο χώρες, η τουρκική πλευρά μπορεί κάλλιστα να βάλει στο τραπέζι
πάγιες αξιώσεις της για το Αιγαίο (χωρικά ύδατα, εναέριος χώρος, γκρίζες ζώνες
κ.λπ.) καταγράφοντας έτσι σε ένα επίσημο κείμενο τις διεκδικήσεις της ως μέρος
μιας ελληνοτουρκικής ατζέντας διαλόγου.

Έτσι, σε περίπτωση που η διαδικασία καταλήξει σε αδιέξοδο και οι δύο χώρες δεν
καταφέρουν τελικά να συνάψουν συνυποσχετικό για το θέμα της Χάγης, οι
διεκδικήσεις της Τουρκίας για διάφορα ανυπόστατα ­ σύμφωνα με την ελληνική
οπτική ­ θέματα στο Αιγαίο θα έχουν «νομιμοποιηθεί» από την Αθήνα και θα
θεωρούνται μέρος των υπό διαπραγμάτευση ελληνοτουρκικών διαφορών.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις νομικών κύκλων η όλη διαδικασία για τη Χάγη θα μπορούσε
να πάρει ακόμη και τρία χρόνια. Άλλωστε, και την προηγούμενη φορά, το 1976, οι
διαπραγματεύσεις συνεχίσθηκαν μέχρι το 1981, οπότε και διεκόπησαν.

Την ίδια στιγμή, στενοί συνεργάτες του Πρωθυπουργού, που βρίσκονται σε
συνεννόηση με τον κ. Παπανδρέου για το θέμα της Χάγης, εξέφραζαν την
αισιοδοξία τους για τα επόμενα βήματα ­ χωρίς, όπως έλεγαν, αυτό να σημαίνει
βεβαιότητα για την τελική επίλυση.

Πώς φτάνει μια διαφορά στο Διεθνές Δικαστήριο

Η Χάγη είναι το κορυφαίο δικαστικό όργανο στον πλανήτη για την επίλυση νομικής
φύσεως διαφορών ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα κράτη-μέλη της Κοινωνίας των
Εθνών και μετά το 1945 του ΟΗΕ.

Για να υπάρξει παραπομπή ενός θέματος στη Χάγη πρέπει και τα δύο μέρη να έχουν
αποδεχτεί τη γενική υποχρεωτική δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου, κάτι που
στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει γίνει μόνο από την Ελλάδα. Τα δύο μέρη θα
πρέπει λοιπόν να συνυπογράψουν ένα συνυποσχετικό, που μπορεί να είναι πολύ
στενό ή πολύ ευρύ (δηλαδή να αναφέρεται σε μία ή περισσότερες διαφορές). Για
να υπάρξει συνυποσχετικό, θα πρέπει και οι δύο πλευρές να έχουν αποφασίσει ότι
συζητούν για συνυποσχετικό. Σε αυτήν την περίπτωση οι δύο πλευρές συγκροτούν
αντιπροσωπείες, οι οποίες συναντούνται για να αποφασίσουν από κοινού ποιο
είναι το ζήτημα για το οποίο θα προσφύγουν στη Χάγη. Όταν καταλήξουν οι
συνομιλίες, οι δύο πλευρές καταγράφουν το ζήτημα ή τα ζητήματα για τα οποία
απευθύνονται στη Χάγη υπό μορφήν συμβολαίου. Αυτό είναι το συνυποσχετικό.

Από τη στιγμή που το συνυποσχετικό κατατίθεται στη Χάγη, η δικαιοδοσία περνάει
στο Διεθνές Δικαστήριο και η απόφασή του είναι δεσμευτική. Συνήθως, τα
αντίδικα μέρη παρουσιάζουν στο δικαστήριο και τις διεθνείς συμβάσεις ή κανόνες
του διεθνούς δικαίου, βάσει των οποίων επιθυμούν να επιλυθεί η διαφορά τους.

Το 1976 η Ελλάδα και η Τουρκία είχαν ξεκινήσει διάλογο για συνυποσχετικό με
θέμα την υφαλοκρηπίδα. Ο διάλογος αυτός σταμάτησε με πρωτοβουλία της Τουρκίας,
η οποία επέμενε ότι η διαφορά είναι πολιτική και όχι νομική όπως υποστηρίζει η
ελληνική πλευρά. Ο Τούρκος πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζεβίτ επανέλαβε πρόσφατα
αυτή τη θέση, ενώ αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η Τουρκία δεν έχει πει ποτέ
ότι συζητεί για συνυποσχετικό.