Πρόσωπα Για τους γκουρμέ της λογοτεχνίας

Τι σχέση μπορεί να έχει η λογοτεχνία με τη γαστρονομία, τα βιβλία με τα
εστιατόρια, η λογοτεχνία με τον «Οδηγό Μισλέν» και τα περιζήτητα αστέρια του;

Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ. Σκίτσο του Φάμπιο Σιρόνι από την «Κοριέρε ντέλα Σέρα»

Ποιητής, κριτικός, δημοσιογράφος, εκδότης, θεατρικός συγγραφέας, ο Χανς
Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ είναι ένας διανοούμενος που απολαμβάνει τις
προκλήσεις. Στη Βενετία που βρέθηκε τις προάλλες για να μιλήσει σε συνέδριο με
τον Ουμπέρτο Έκο, διατύπωσε μια πρωτότυπη πρόταση. «Οι εκδοτικοί οίκοι», είπε,
«χρειάζονται ένα είδος Οδηγού Μισλέν, που να μετρά με αστέρια την ποιότητα των
εκδόσεών τους».

Ένας οδηγός, λοιπόν, για τους γκουρμέ της λογοτεχνίας; Δεν ακούγεται άσχημα,
αν σκεφθεί κανείς τα βιβλία που αγοράζει και, αφού διαβάσει λίγες σελίδες,
τοποθετεί διά παντός στα ψηλότερα ράφια της βιβλιοθήκης του. Η
παγκοσμιοποίηση, λέει ο Εντσενσμπέργκερ στην «Κοριέρε», υφίσταται και στις
εκδόσεις και οι μεγάλοι εκδοτικοί όμιλοι περιλαμβάνουν στον προγραμματισμό
τους βιβλία γραμμένα βάσει ρετσέτας – προϊόντα ευρείας κατανάλωσης μάλλον,
παρά βιβλία ποιότητας. Όπως ακριβώς δίπλα στα εστιατόρια της haute cuisine
υπάρχουν και τα φαστ-φουντάδικα. Και ενώ όλοι γνωρίζουν και αποδέχονται ότι,
για παράδειγμα, ένα κοστούμι Αρμάνι είναι καλύτερης ποιότητας και γι’ αυτό πιο
ακριβό από ένα κοστούμι πολυκαταστήματος, «τα βιβλία πωλούνται και αγοράζονται
σαν τη ζάχαρη, με το κιλό. Περιμένει κανείς ότι ένα των 800 σελίδων κοστίζει
περισσότερο από ένα των εκατό και αυτό είναι όλο… Μολονότι για να φάει ή να
ντυθεί κανείς καλά είναι διατεθειμένος να πληρώσει πολλά, για να διαβάσει
ζητάει να πληρώνει την ίδια τιμή για ένα χάμπουργκερ και για μια canard a
l’orange».

Αλλά αυτό συμβαίνει επειδή του προσφέρεται η ίδια τιμή μάλλον και όχι επειδή
δεν θα αγόραζε ακριβότερα ένα εγγυημένα καλύτερο προϊόν. Ο Εντσενσμπέργκερ
διευθύνει τις εκδόσεις Die andere Bibliotek (η άλλη βιβλιοθήκη) και εκδίδει
δώδεκα τίτλους τον χρόνο με βάση τις προσωπικές του προτιμήσεις. Πηγαίνει στον
καλύτερο βιβλιοδέτη και φροντίζει με μεράκι το χαρτί, τους προλόγους, τα
εξώφυλλα των βιβλίων που επιλέγει, έτσι η τιμή τους είναι περίπου κατά 20%
υψηλότερη από τη μέση τιμή των βιβλίων στη Γερμανία. Και οι πωλήσεις πηγαίνουν
μια χαρά.

Για τον Γερμανό διανοούμενο, ο «Οδηγός Μισλέν» για τα βιβλία θα πρέπει να
συντάσσεται προφανώς όχι από τους εκδότες, αλλά «από μια μικρή ομάδα κριτικών,
οι οποίοι θα πρέπει να κρίνουν το εστιατόριο, όχι μεμονωμένα πιάτα, με άλλα
λόγια τη σειρά των βιβλίων, όχι μεμονωμένα βιβλία». Και, αντί για τ’ αστέρια
των εστιατορίων, τα βιβλία θα μπορούσαν να παίρνουν – «και το λέω με την
απαραίτητη ειρωνεία», τονίζει – μικρούς μαύρους και κόκκινους χαρταετούς.