Ο Τούρκος φίλος του Κώστα Σημίτη

Ο καθηγητής Μετέ Τουντσάι, φίλος του Πρωθυπουργού από την εποχή που φοιτούσαν στο Λόντον Σκουλ οφ Εκονόμικς

Καπνίζει ασταμάτητα πουράκια και βαριανασαίνει. Δηλώνει αριστερός και
σοσιαλιστής ­ «είμαι ακόμη», λέει χαμογελώντας. Κι είναι από τους Τούρκους που
μιλούν ελεύθερα και για το Κουρδικό και για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και
για το ρόλο του στρατού στη χώρα του. Ο καθηγητής Μετέ Τουντσάι είναι ο
Τούρκος φίλος ενός Έλληνα καθηγητή ­ του Κώστα Σημίτη.

Οι δύο άντρες γνωρίστηκαν κι έγιναν φίλοι το 1961, στο London School of
Economics, όπου φοιτούσαν και οι δυο. Έκτοτε, η φιλία τους συνεχίστηκε
αδιάκοπα ­ με τηλεφωνήματα, επιστολές και συναντήσεις όποτε γινόταν. Η
αλληλογραφία πύκνωσε ιδιαίτερα στη διάρκεια της δικτατορίας, όταν ο νυν
Πρωθυπουργός ζούσε στη Γερμανία. Αργότερα, ο κ. Τουντσάι υπέστη τη μήνιν των
στρατιωτικών δικτατοριών της Τουρκίας κι εκδιώχθηκε από το Πανεπιστήμιο της
Άγκυρας.

Η φιλία των δύο αντρών έχει προκαλέσει κάποια έκπληξη σε αρκετούς ­ ανάμεσά
τους ο Μεσούτ Γιλμάζ, που άκουσε τον Πρωθυπουργό να του λέει «ξέρετε, ένας από
τους καλύτερους φίλους μου είναι Τούρκος, ο Μετέ Τουντσάι».

Καθηγητής της Ιστορίας

Για τον κ. Τουντσάι, καθηγητή της Ιστορίας, σήμερα, στο Πανεπιστήμιο Μπιλγκί
της Κωνσταντινούπολης, η εξήγηση είναι μάλλον απλή. «Ο Κώστας είναι από τους
ελάχιστους Έλληνες που έχω γνωρίσει που δεν έχουν ­ και δεν είχαν ποτέ ­ καμία
απολύτως προκατάληψη έναντι των Τούρκων. Για να είμαι ακριβής, νομίζω ότι εν
γένει δεν κατατρύχεται από προκαταλήψεις ­ είναι πάντα ένας αυθεντικός
ουμανιστής».

Στην Ελλάδα ο κ. Τουντσάι έγινε ευρύτερα γνωστός όταν το 1995, λίγο προτού
αναδειχθεί στην πρωθυπουργία, ο κ. Σημίτης και το Πάντειο Πανεπιστήμιο τον
κάλεσαν στην Αθήνα. Τότε, ωστόσο, μεγαλύτερη αίσθηση είχε δημιουργήσει η
ομιλία του κ. Σημίτη, καθώς είπε ευθέως πως πρέπει «να ξεπεράσουμε δημιουργικά
τον εθνικισμό, το σοβινισμό που υπάρχει κι από τις δυο πλευρές του Αιγαίου. Η
μοίρα των λαών της Ελλάδας και της Τουρκίας είναι κοινή». Πράγματα άκρως
αιρετικά ­ εκείνη την εποχή.

Σήμερα, ο κ. Τουντσάι θεωρεί πως η επίτευξη των κριτηρίων για την ένταξη στην
Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ένα «αναγκαίο κακό», «μια θυσία» που πρέπει να
υποστεί η χώρα του για να συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή ευμάρεια. Αλλά ότι η
επίτευξη των κριτηρίων ­ και, κυρίως, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ­ είναι κάτι
αναγκαίο «για μας, για την Τουρκία την ίδια».

Τα Ίμια

Ενθυμούμενος τα όσα μεσολάβησαν μετά την ομιλία του στο Πάντειο, ξεχωρίζει την
υπόθεση των Ιμίων. «Είμαι σοσιαλιστής και ντρεπόμουν πάντα για τον τουρκικό
εθνικισμό. Όμως μέχρι πρόσφατα έβρισκα παρηγοριά στους Έλληνες, που είχαν την
τάση να είναι ακόμη πιο σοβινιστές από εμάς. Ωστόσο, έχασα αυτήν την παρηγοριά
με τη στάση που υιοθέτησε η υπό την κ. Τσιλέρ τουρκική κυβέρνηση στο θέμα των
Ιμίων – Καρντάκ».

Για τον κ. καθηγητή, η στρατηγική των κ.κ. Παπανδρέου και Σημίτη, με το
χαμήλωμα των τόνων έναντι της Τουρκίας ­ «μας υπερασπίζετε κιόλας καμιά φορά
στην Ένωση» ­, ήταν «μια σοφή μανούβρα». Και «καμία άλλη πολιτική δε θα
μπορούσε να εξυπηρετήσει τα δικά σας εθνικά συμφέροντα καλύτερα».

Αισιόδοξος

Για την τρέχουσα συγκυρία, ο κ. καθηγητής εμφανίζεται μάλλον αισιόδοξος ­
«είμαι όμως εκ φύσεως αισιόδοξος», σπεύδει να διευκρινίσει. Έχει την αίσθηση
ότι η τουρκική κυβέρνηση αποφεύγει πλέον τις απειλές για προσάρτηση των
κατεχομένων της Κύπρου στην περίπτωση που η Κύπρος εισέλθει στην Ένωση. Κι
όταν τον ρωτούμε εάν πιστεύει πως το Κυπριακό θα λυθεί μέσα στο 2002, χαμογελά
αινιγματικά: «Νομίζω πως ο μόνος που μπορεί να απαντήσει σε αυτό είναι οι
Αμερικανοί».

Κοντά στις τουρκικές θέσεις για τα 12 μίλια

Εκεί όπου… γέρνει ελαφρώς προς τις επίσημες τουρκικές θέσεις είναι στο
ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια. «Νιώθω άσχημα για το
casus belli που έχει περάσει από την τουρκική Βουλή, αλλά οι χάρτες δείχνουν
τι συνέπειες θα είχε μια τέτοια επέκταση…»

«Ξέρετε», συνεχίζει, «στην Ελλάδα υπάρχει μια λαθεμένη αντίληψη ­ ότι η
Τουρκία είναι χώρα αναθεωρήσεων. Ούτε ο στρατός δε θέλει να αναθεωρηθούν τα
ισχύοντα. Δε θέλουμε τη Μυτιλήνη ή τη Χίο ή κάποιο άλλο νησί. Ιστορικά,
άλλωστε, είχαν πάντα πολύ λίγους Τούρκους κατοίκους. Αποκτήσαμε την Ίμβρο και
την Τένεδο κι έκτοτε έχουμε βαριά συνείδηση, διότι δείτε πού κατέληξαν αυτά τα
νησιά. Ακόμη κι αν παίρναμε το Καστελλόριζο, την ίδια μοίρα θα είχε. Τι να το
κάνουμε, λοιπόν;…. Η απάντηση για το Αιγαίο δεν μπορεί να είναι άλλη από το
περισσότερη, ακόμη περισσότερη προσέγγιση».

Το 1982, ο Μετέ Τουντσάι έστειλε μια επιστολή στον Ανδρέα Παπανδρέου ­ «η
Ελλάδα είχε αποκτήσει σοσιαλιστή πρωθυπουργό». Σε αυτήν του πρότεινε τη
δημιουργία ελληνοτουρκικού, τρίγλωσσου Πανεπιστημίου στο Καστελλόριζο. Ο
Ανδρέας δεν απάντησε στην επιστολή ­ κι η πρόταση παραμένει ως ιδέα στο μυαλό
του κ. Τουντσάι.

Περίπου 17 χρόνια αργότερα, όταν ο Κώστας Σημίτης πήγε στην Κωνσταντινούπολη
για τη σύνοδο κορυφής του ΟΑΣΕ ­ ήταν οι παραμονές της επίσκεψης Κλίντον στην
Ελλάδα και το Ελσίνκι δεν είχε γίνει ακόμη ­, ο Πρωθυπουργός σήκωσε το
τηλέφωνο και κάλεσε μόνο έναν άνθρωπο ­ τον Μετέ Τουντσάι. Όποιος είχε την
τύχη να γνωρίσει τον Τούρκο ιστορικό, στο διήμερο που έμεινε στην Αθήνα για το
συνέδριο του ΕΚΕΜ, θα δικαιολογήσει απόλυτα τον «Kostas»…