Εξωτερική πολιτική με «σύστημα Γιώργου»

Τα φαινόμενα δεν απατούν. Σε θέματα εξωτερικής πολιτικής ο Πρωθυπουργός ακούει τις απόψεις του Γιώργου Παπανδρέου και τις λαμβάνει σοβαρά υπόψη

Στο αεροπλάνο της επιστροφής από Σόφια, ο Κώστας Σημίτης και ο Γιώργος
Παπανδρέου κάθησαν δίπλα-δίπλα στην πρώτη θέση, σε κάποια απόσταση από την
υπόλοιπη κυβερνητική αποστολή. Η εικόνα αυτή του Πρωθυπουργού και του υπουργού
Εξωτερικών να συζητούν κατά τη διάρκεια της πτήσης, επισφράγισε την εντύπωση
ότι το «επεισόδιο» της παραίτησης Ζαφειρόπουλου από το ΥΠΕΞ δεν επηρέασε την
πολύ καλή σχέση τους. Άλλωστε, τόσο στο Μέγαρο Μαξίμου όσο και στη Βασιλίσσης
Σοφίας, ουδείς έχει τη διάθεση να υποστηρίξει το αντίθετο.

Η αλήθεια είναι ότι, παρά την παλαιά πολιτική φιλία του Γιάννη Ζαφειρόπουλου
με τον Πρωθυπουργό, το Μέγαρο Μαξίμου δεν συμμεριζόταν τις απόψεις του για το
θέμα της οικονομικής ανασυγκρότησης των Βαλκανίων ή την επίμονη πρότασή του
για τη δημιουργία ενός οικονομικού διπλωματικού σώματος. Παραμονές της
αναχώρησης του Κώστα Σημίτη για τις ΗΠΑ, επιστρατεύθηκε για τη σύνταξη του
νομοσχεδίου η «μέθοδος Κοσμίδη». Οπότε όλοι οι ενδιαφερόμενοι πέρασαν από το
γραφείο του γενικού γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου στη Βουλή (ο οποίος
τους εξήγησε ηρέμως ότι «δεν θα φύγουμε από εδώ μέχρι να βρεθεί λύση»), έγιναν
οι επαφές με τους συναρμόδιους υπουργούς ή υφυπουργούς και οριστικοποιήθηκε το
τετρασέλιδο νομοθετικό κείμενο που τελικώς παρουσιάστηκε από τον ίδιο τον
Πρωθυπουργό στη Σόφια.

«Διακριτική ανησυχία»

Ωστόσο, παρά την πλήρη στήριξη που εδόθη στον Γιώργο Παπανδρέου, υπάρχει,
σύμφωνα με άριστα ενημερωμένες πηγές, «διακριτική ανησυχία» στο λεγόμενο
«σύστημα Σημίτη» για τις χρηματοδοτήσεις μη κυβερνητικών οργανώσεων από το
ΥΠΕΞ. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, έχει ζητηθεί από δύο στελέχη της κυβέρνησης,
της απολύτου εμπιστοσύνης του Πρωθυπουργού, «να διαμορφώσουν προσωπική
αντίληψη για το θέμα αυτό».

Η προσέγγιση έχει διαφορετικές πλευρές. Έτσι, υπάρχει από καιρό η αντίληψη ότι
«κακώς μια σειρά από υπουργεία διαθέτουν ίδια κονδύλια», τα οποία
διαχειρίζονται κατά το δοκούν οι πολιτικοί τους προϊστάμενοι. Πρόκειται
άλλωστε για μια ιδιομορφία που δεν χαρακτηρίζει μόνο το ΥΠΕΞ. Ωστόσο, οι
προσπάθειες αναμόρφωσης του συστήματος αυτού, ώστε να περιέλθει η διαχείριση
των κονδυλίων αυτών στην αρμοδιότητα του υπουργείου Οικονομικών, δεν έχουν
βρει, όπως λέγεται, «πολιτικούς συμμάχους» στο Υπουργικό Συμβούλιο.

Οι σύμβουλοι

Ειδικά για το ΥΠΕΞ, υπάρχουν κάποιες επιφυλάξεις για το εξωθεσμικό σύστημα
συμβούλων που περιβάλλει τον Γιώργο Παπανδρέου. Ωστόσο, γίνεται κατ’ ιδίαν
αποδεκτό ότι το «υπάρχον διπλωματικό προσωπικό δεν επαρκεί για να υποστηρίξει
τη νέα εξωτερική πολιτική. Κάποτε λέγαμε παντού “όχι” και μπορούσες να
στείλεις οποιονδήποτε διπλωμάτη να το διατυπώσει. Τώρα όμως η πολιτική μας
έχει αποχρώσεις, οι οποίες απαιτούν ικανότερους και εύστροφους χειριστές».

Μια ανασφάλεια υπάρχει και για τη διεξαγωγή εξωτερικής πολιτικής μέσω μη
κυβερνητικών οργανώσεων. Επιχειρηματίες και ιδιώτες, οργανισμοί ανθρωπιστικής
βοήθειας, σωματεία και φιλανθρωπικά ιδρύματα περπατούν στο λεγόμενο «δεύτερο
μονοπάτι της διπλωματίας» (αγγλιστί «track two diplomacy»). Και πάλι όμως
πρόκειται για πρακτική εξαιρετικά διαδεδομένη στη σύγχρονη εποχή. Παλαιστίνιοι
και Ισραηλινοί άρχισαν να συζητούν στο Όσλο μέσω δύο πανεπιστημιακών, που
έκαναν «σεμινάριο», αλλά στην πραγματικότητα διερευνούσαν τα περιθώρια
προσέγγισης. Σε περίπτωση που αυτό γινόταν δημόσια γνωστό ή τα πράγματα
πήγαιναν στραβά, αμφότερες οι πλευρές θα μπορούσαν να τους «αδειάσουν», αφού
δεν είχαν επίσημη ιδιότητα.

Στα Βαλκάνια

Στα Βαλκάνια, η προσέγγιση Ρόντου απέδωσε καρπούς στη Σερβία. Η υποστήριξη της
φοιτητικής οργάνωσης ΟΤΠΟΡ με τη συναυλία στη Θεσσαλονίκη, μια «σοφτ» υπόθεση,
εξασφάλισε κεντρικό ρόλο στην Ελλάδα στη μεταβολή καθεστώτος στο Βελιγράδι.
Ακόμη και στα ελληνο-τουρκικά, στελέχη της κυβέρνησης προσκείμενα στον
Πρωθυπουργό έχουν από καιρό επισημάνει τη σημασία της οικονομικής προσέγγισης
μεταξύ των δύο χωρών, στην οποία δεν πρωτοστατούν επίσημοι, αλλά ιδιώτες
επιχειρηματίες εκατέρωθεν.

Τέλος, σε πολιτικό επίπεδο, προβληματισμός υπάρχει για το αν το λεγόμενο
«σύστημα Γιώργου» απωθεί από το ΥΠΕΞ πρόσωπα που δεν εντάσσονται σε αυτό. Με
τον Γιάννη Ζαφειρόπουλο δεν υπήρξε ίσως η κατάλληλη πολιτική χημεία (κάποιοι
στη Βασιλίσσης Σοφίας δεν αρνούνταν ότι προκάλεσε «ανακούφιση» η παραίτησή
του). Υπάρχει όμως και η περίπτωση Γιαννίτση. Ο αναπληρωτής υπουργός
Εξωτερικών είναι πρόσωπο με σημαντικό ειδικό βάρος, στενός συνεργάτης του
Κώστα Σημίτη και πολύ κοντά στον διευθυντή του Πρωθυπουργικού Γραφείου Νίκο
Θέμελη. Όλα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία εν όψει της προεδρίας της Ε.Ε. το
2003, μπροστά στην οποία η ανασυγκρότηση των Βαλκανίων είναι έλασσον.

Το ενδιαφέρον είναι ότι στη Βασιλίσσης Σοφίας επικαλούνται τον Γιαννίτση ως
παράδειγμα για το «πόσο καλή μπορεί να είναι η συνεργασία, όταν υπάρχουν
ικανότητες και διάθεση». Όλα αυτά τη στιγμή που έχει «ευρύ και σημαντικό
πακέτο αρμοδιοτήτων». Βεβαίως, οι ίδιες πηγές δεν αρνούνται ότι ο Τάσος
Γιαννίτσης διακρίνεται για την αυτοσυγκράτησή του και διαθέτει αυτό που οι
Αγγλοσάξονες αποκαλούν «ego control» ­ ελέγχει δηλαδή τον εγωισμό του.