ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μη – εορταστικόν

Στην Κηφισιά, πριν μπεις είναι μια / βίλλα

…………………………………………………………..

Μέσα της κλειούν παιδάκια / «εγκληματίες» και τα φρουρούν
μαντράχαλοι «αθώοι»

Αλ. Παναγούλης, Παιδικές φυλακές

Από τους Κινέζους ντετέκτιβ στη λογοτεχνία του εγκλήματος μέχρι τους
δημοσιογράφους ως λογοτέχνες στην παρουσίαση των εγκλημάτων, κι από τους
«απεγνωσμένους θύτες» στη «θεαματοποίηση των εγκληματικών ενεργειών»,
αναζητιούνται στοιχεία σύνθεσης λογικών και εξω-λογικών παραμέτρων
σκιαγράφησης των εγκληματιών και ερμηνείας των εγκλημάτων.

Ένας εγκληματίας που γράφει ένα μυθιστόρημα για έναν εγκληματία, ο οποίος
γράφει ένα μυθιστόρημα για έναν εγκληματία… μας οδηγεί σε μια άπειρη
(εγκληματο-λογική) παλινδρόμηση. Κάπως έτσι συμβαίνει και με τις αιτιοκρατικές
προσεγγίσεις της Εγκληματολογίας. Από το ένα αίτιο βρισκόμαστε στο άλλο, με
αποτέλεσμα να χάνουμε μέσα σ’ αυτή την αλυσίδα κρίκων ή κόμπων το πιο
ουσιώδες: το υπαρξιακό πρόσωπο του ΑΝΘΡΩΠΟΥ-εγκληματία.

Η «ιδιαίτερη ηθική» που επιχειρούν να διαμορφώσουν οι εγκληματίες, η κολακεία
που τους προσδίδει η υπέρμετρη κρατική αντίδραση αλλά και τα ΜΜΕ, πρέπει να
μελετηθούν χωρίς προκαταλήψεις. Ας μην ξεχνάμε ότι αυτός που θέλει ν’
ακολουθήσει ως επάγγελμα το «έγκλημα», αγνοεί ότι το έγκλημα λεηλατεί και την
ψυχή του δημιουργού του (κι ας ενσαρκώνει για τους τρίτους άλλοτε «το πνεύμα
του καλού» κι άλλοτε «το πνεύμα του κακού»).

Το σεξουαλικό έγκλημα με τον Δράκο, που παγιδεύει το θύμα για να επιβεβαιώσει
το Εγώ του (είτε λόγω «διπλής προσωπικότητας», είτε λόγω ψυχανωμαλίας)
αποδεικνύει περίτρανα ότι οι ιδιότητες του κυνηγού και του κυνηγημένου μπορούν
να συμπίπτουν στο ίδιο πρόσωπο.

Ο θάνατος (του Άλλου) που βιώνουμε ως «παιχνίδι και ως θέαμα», οι σχέσεις
μυστικισμού και ρατσισμού, η επιρροή μυθικών εικόνων διαμορφώνουν τα
«φαντάσματά μας» για τους εγκληματίες. Οι επιταγές για «τάξη και ασφάλεια»
τροφοδοτούν τα εκδικητικοτιμωρητικά ανακλαστικά μας. Κοινό χαρακτηριστικό όλων
των προτεινόμενων μέτρων είναι η καταστολή (λόγω ίσως αδυναμίας του διά πυράς
εξαγνισμού). Όπως όμως δεν υπάρχουν «κακά όνειρα» αλλά «κακές ερμηνείες», έτσι
και στην Εγκληματολογία δεν διατυπώνονται οριστικές λύσεις, αλλά συγκυριακές
αντιμετωπίσεις (ίσως και γιατί οι ριζικές και μονοσήμαντες προτάσεις του
παρελθόντος έχουν νομιμοποιήσει πολλά (κρατικά) «εγκλήματα» κατά του
Εγκλήματος).

Η διαδρομή ΕΓΚΛΗΜΑ – ΦΥΛΑΚΗ – ΕΓΚΛΗΜΑ δεν έχει «επιστροφή» και σ’ αυτόν τον
φαύλο κύκλο δεν ευθύνεται μόνον η κατάσταση των σωφρονιστικών (μας)
καταστημάτων. Εξίσου υπεύθυνα είναι και τα κυρίαρχα ιδεολογήματα και
στερεότυπα (μας).

Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι κάθε κελί κρύβει μια «ιστορία μοναξιάς», που με τον
καιρό υποχρεώνει τον κρατούμενο να δημιουργήσει (και να «ζήσει» μέσα σ’ ένα
φανταστικό κόσμο). Από τον φανταστικό εγκληματία της συλλογικής υστερίας στον
πραγματικό εγκληματία που ζει (γιατί έτσι τον «καταδικάσαμε») σ’ έναν «εφιάλτη
επιβίωσης» η απόσταση δεν είναι μεγάλη. Η φυλακή σημαδεύει για πάντα, είτε
σκοτώνοντας τους αδυνάμους είτε συντρίβοντας πνευματικά ανθρώπους οι οποίοι
τις περισσότερες φορές θεωρούν τους εαυτούς τους αθώα θύματα άκαρδων δικαστών,
ανίκανων δικηγόρων, αστυνομικής σκευωρίας ή κακοτυχίας.

Κλείνοντας την πόρτα ενός κελιού δεν λύνουμε το πρόβλημα της εγκληματικότητας,
κατά τον ίδιο τρόπο που δεν απαλλασσόμαστε από τις ενοχές μας όταν λέμε ότι «ο
φυλακισμένος ανήκει στο Κράτος (και μόνο)» ή ότι για την αυτοκτονία ενός
απελπισμένου ο «μόνος ένοχος ήταν το σκοινί». Πίσω από το κάγκελο δεν
«τεμαχίζεται» μόνο το πρόσωπο ενός (συν)ανθρώπου μας αλλά και η δική μας
(τάχατες ακέραια) ηθική.

ΥΓ: Μήπως ήρθε η (ευρωπαϊκή) ώρα να ιδρυθούν οι Μονάδες Μέριμνας Νέων (το
σχετικό νέο εκκρεμές επί 3ετία) και να πάψουμε τόσο εύκολα να στέλνουμε τους
ανήλικους σε φυλακές;

Ο πολιτισμός μας δεν κρίνεται (μόνο) από την τύχη τού ευρώ, αλλά (κυρίως)
από τα τείχη που υψώνουμε σε όσους θεωρούμε ευρωτιώντες (δηλ. «μουχλιασμένους»).

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.