ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΡΑΧΑΝΑΣ Ένα «ορφανό» ηλικίας 10 ετών

Πέρασαν δέκα χρόνια μετά την αποκάλυψη μιας μεγάλης απάτης στον χώρο των
πανεπιστημιακών συγγραμμάτων και το «ορφανό» ­ όπως συνηθίζει να αποκαλεί το
δημόσιο συμφέρον, ο πολίτης που το περισυνέλεξε ­ παραμένει υπό την επισφαλή
προστασία του. Οι «φυσικοί του γονείς», οι εκ καθήκοντος υπερασπιστές του,
μοιάζει να μην το ήθελαν ποτέ!

Ο πολίτης είναι ο Στέφανος Τραχανάς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης,
διευθυντής των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, ο οποίος το 1991 διαπίστωσε
μια εξόφθαλμη απάτη εις βάρος του Δημοσίου: πανεπιστημιακά βιβλία πωλούνταν,
υπερτιμημένα, σωρηδόν και κατά χιλιάδες, στο υπουργείο Παιδείας. Τα ίδια τα
βιβλία, σε πολύ κατώτερη τιμή διετίθεντο στα βιβλιοπωλεία. Το κράτος ύστερα
από έκπτωση 30% αγόραζε π.χ. 5.000 δρχ. ένα βιβλίο που στο ελεύθερο εμπόριο
στοιχίζει 2.500 δρχ. Οι «φυσικοί γονείς», η ηγεσία τότε του υπουργείου
Παιδείας, όχι μόνο δεν στάθηκε στο πλευρό του, αλλά οι τότε υφυπουργοί Β.
Πολύδωρας και Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη κατέθεσαν εναντίον του στις μηνύσεις που
δέχθηκε και βουλευτές της Ν.Δ. αμφισβήτησαν ακόμα και την εκλογή του ως
καθηγητή.

Οι εμπλεκόμενοι στην υπόθεση, όσο αυτή καρκινοβατούσε στα γραφειοκρατικά
γρανάζια, υπέβαλαν αλλεπάλληλες μηνύσεις για συκοφαντική δυσφήμηση του
Στέφανου Τραχανά με στόχο να τον κάμψουν. Στις 3 από τις μηνύσεις τους, ο
καθηγητής αθωώθηκε πανηγυρικά και μάλιστα με εύσημα από τους δικαστές του. Η
τέταρτη εκδικάζεται στις 7 Φεβρουαρίου. Η κύρια υπόθεση αναμένεται να
εκδικαστεί στις 25 Φεβρουαρίου 2002, ύστερα από δύο διαδοχικές αναβολές.

Κύριε Τραχανά, έχετε γίνει στόχος μιας ολόκληρης βιομηχανίας μηνύσεων εκ
μέρους των εμπλεκομένων στην υπόθεση της υπερτιμολόγησης των πανεπιστημιακών
συγγραμμάτων, επειδή είστε ο άνθρωπος που τεκμηρίωσε την απάτη και προκάλεσε
την παρέμβαση της Δικαιοσύνης στην υπόθεση…

Κατ’ αρχάς, θέλω να σας πω ότι την παρέμβαση της Δικαιοσύνης στην υπόθεση δεν
την προκάλεσα εγώ, αλλά ο υπουργός Παιδείας κ. Γ. Παπανδρέου, το 1995, με
μηνυτήρια αναφορά του και ύστερα από ανεξάρτητη επιβεβαίωση των στοιχείων της
δικής μου έρευνας.

Και τι απεφάνθη τελικά η Δικαιοσύνη;

Με το υπ’ αριθμόν 841/2000 βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών Αθηνών έκρινε ότι
πρέπει να παραπεμφθεί σε δίκη ένας εκδότης για κακουργηματική απάτη ύψους 301
εκατ. δρχ. και να απαλλαγούν τρεις άλλοι, λόγω παραγραφής. Πρότεινε ακόμα να
απαλλαγούν τα μέλη των επιτροπών κοστολόγησης ­ εναντίον των οποίων είχε
επίσης ασκηθεί δίωξη για άμεση συνέργεια στην απάτη ­ με το σκεπτικό ότι την
κύρια ευθύνη για την πλημμελή υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος στη
συγκεκριμένη υπόθεση την είχε η διοίκηση του «ενδιαφερόμενου» υπουργείου σε
μια ορισμένη περίοδο.

Αισθάνεσθε ότι εκτίθεστε σε κίνδυνο;

Όταν έχεις ήδη υποστεί τέσσερις μηνύσεις εκ μέρους των εμπλεκομένων στην
υπόθεση (για υποτιθέμενη συκοφαντική τους δυσφήμηση), θα ήταν μάλλον επιπόλαιο
να μην υποβάλλεσαι σε μια στοιχειώδη αυτολογοκρισία.

Όμως όλες οι δικαστικές αποφάσεις σε αυτές τις μηνύσεις ­ απ’ ό,τι
γνωρίζουμε, οι τρεις έχουν ήδη εκδικαστεί ­ ήταν αθωωτικές για σας.

Όχι απλώς αθωωτικές, αλλά και ανοικτά επαινετικές για τη συμβολή μου στην
υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος, στη συγκεκριμένη υπόθεση. Αυτό όμως δεν
με προφύλαξε από το να δεχθώ και μια τέταρτη μήνυση και, επομένως, δεν βλέπω
γιατί να με προφυλάξει από το να δεχθώ και μια πέμπτη κ.ο.κ. Στους μηνυτές δεν
κοστίζει τίποτα, αλλά η δική μου ζωή κινδυνεύει να μετατραπεί σ’ ένα…
διαρκές δικαστήριο.

Μιλάτε σαν να το έχετε μετανιώσει που ενεργήσατε όπως ενεργήσατε στην
υπόθεση αυτή: Δηλαδή, «ως Έλληνας πολίτης με το αναγκαίο θάρρος», όπως σας
περιγράφει το βούλευμα το οποίο παρέπεμψε τους ενεχόμενους εκδότες.

Θα ήταν υποκρισία αν σας έκρυβα ότι υπάρχουν στιγμές που πράγματι έτσι
αισθάνομαι. Εκτός των άλλων και για έναν λόγο πιο πρακτικό: «Διότι πράγματα
πολλά έξω να κάμω είχον». Να γράψω τα βιβλία που σχεδίαζα, να μάθω και να
διδάξω καινούργια πράγματα ή να αφοσιωθώ απερίφραστος σ’ εκείνο που ήταν το
κύριο έργο μου τα τελευταία δέκα χρόνια: τη δημιουργία των Πανεπιστημιακών
Εκδόσεων Κρήτης. Όλα αυτά δεν μπορεί να μη ζημιώθηκαν από τον χρόνο και την
ψυχική ενέργεια που τους αφαιρέθηκε για την υπεράσπιση του «ορφανού».

Ποιο περιγράφετε ως «ορφανό»;

Μα, προφανώς, το δημόσιο συμφέρον στην υπόθεση που συζητάμε. Εκείνο που
βρέθηκε κάποια στιγμή στα χέρια μου, επειδή κανείς από τους εκ καθήκοντος
υπερασπιστές του δεν το ήθελε!

Και πώς συνέβη να βρεθεί το «ορφανό» στα δικά σας χέρια και όχι κάποιου
αλλού; Ήταν θέμα… κακής τύχης;

Τύχης και… αναγκαιότητας θα έλεγα. Διότι λίγο πριν από την… άτυχη στιγμή ­
το έτος 1991 ­ είχε αρχίσει το «πείραμα» των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης ­
του πρώτου πανεπιστημιακού εκδοτικού οίκου της χώρας ­ και εγώ είχα αναλάβει
την ευθύνη να πάει καλά. Και οι Πανεπιστημιακές Εδκόσεις Κρήτης ήταν εκείνο
που έλειπε από το σύστημα μέχρι τότε: Μια ματιά δημόσιου συμφέροντος στον
τρόπο λειτουργίας του θεσμού των Πανεπιστημιακών Συγγραμμάτων. Και μάλιστα μια
έμπειρη ματιά. Ως διευθυντής τους είδα τι συμβαίνει ­ ότι, δηλαδή, πολλά
πανεπιστημιακά συγγράμματα αγοράζονταν από το κράτος σε τιμές κατά πολύ
υψηλότερες από εκείνες που ίσχυαν στο ελεύθερο εμπόριο ­ και θεώρησα αυτονόητη
υποχρέωσή μου να ενημερώσω για τα συμβαίνοντα τον αρμόδιο υπουργό. Με την
αφελή ­ όπως αποδείχθηκε ­ βεβαιότητα ότι εκεί θα τελείωνε και ο δικός μου
ρόλος.

Και έχουν περάσει τώρα δέκα χρόνια μετά το… τέλος!

Ναι, και η υπεράσπιση του «ορφανού» εξαρτάται ακόμα σε καίριο βαθμό από τη
δική μου μαρτυρική κατάθεση στη δίκη που θα διεξαχθεί σύντομα. Γιατί άλλοι
ουσιώδεις μάρτυρες δεν δείχνουν πρόθυμοι να προσέλθουν.

Εννοείτε ότι φοβούνται;

Στην καλύτερη περίπτωση, σκέπτονται το προφανές: Γιατί να μπλέξω; Δεν βλέπεις
τι τραβάει ο Τραχανάς; Ωστόσο, αυτό που μπορώ να πω είναι πως μιλάμε για τη
φωτεινή πλευρά της υπόθεσης.

Γιατί όταν ένας πολίτης φθάνει να αφιερώσει ένα μέρος μιας δεκαετίας από τη
ζωή του για μία δημόσια υπόθεση που «δεν τον αφορά», τι άλλο μπορεί να
σημαίνει αυτό παρά απόλυτη κατάφαση και εμπιστοσύνη στον μέλλον της χώρας του
και των θεσμών της;

Αξιοπρεπείς πολίτες

«Από το μυαλό όλων αυτών των ανθρώπων από πλευράς υπουργείου Παιδείας δεν
περνούσε το ενδεχόμενο ότι μπορεί να υπάρχουν και αξιοπρεπείς πολίτες», λέει
ξεσπώντας ο κ. Τραχανάς και συνεχίζει: «Νομίζουν ότι απαραίτητα πρέπει να
είσαι και να σιτίζεσαι σε κάποιο πρυτανείο, άνθρωπος κάποιας ομάδας, αντίπαλης
ομάδας, συμφερόντων.

Το είδος του ανιδιοτελούς και αξιοπρεπούς πολίτη ο οποίος έχει δει ένα
σκάνδαλο εις βάρος του κοινού μας συμφέροντος και χωρίς κανένα υπόγειο κίνητρο
πάει στις Αρχές του τόπου του και το καταγγέλλει τούς είναι εντελώς άγνωστο.

Σαν να σου λένε με τη στάση τους “εσύ θα το λύσεις;”. Κάποια στιγμή οργίζεσαι,
λες σ’ αυτή τη χώρα υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν κάτι να κρύψουν.
Δηλαδή δεν είμαστε όλοι μέρος σ’ ένα γενικευμένο κόλπο διαπλεκομένων εποχών.
Όχι, δεν είμαστε. Αισθάνεσαι σχεδόν μια υπαρξιακή ανάγκη να το πεις».