Όταν η ομοψυχία μοιάζει με θέατρο…

Στην κυβέρνηση θεωρούν ότι η στήριξη Σημίτη από τον Κώστα Καραμανλή είναι «σχοινί για κρέμασμα». Αντιθέτως, το σύνθημα του Ανδρέα «Βυθίσατε το “Χόρα”!» εξυπηρέτησε διαπραγματευτικά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή τη δεκαετία του ’70

«Η εσωτερική πολιτική σε τραυματίζει, αλλά η εξωτερική πολιτική μπορεί να σε
σκοτώσει», λένε στη χώρα όπου βρέθηκε αυτή την εβδομάδα ο Κώστας Σημίτης. Χάρη
στο πρόγραμμα του CBS για τη 17Ν και την πρωθυπουργική επίσκεψη στην
Ουάσιγκτον, η ειδησεογραφία των τελευταίων ημερών είχε αμερικανικό χρώμα. Μόνο
που αυτή τη φορά κυριάρχησε η εθνική ομοψυχία. Από την Ντόρα Μπακογιάννη και
τον Δημήτρη Αβραμόπουλο ως τον Απόστολο Κακλαμάνη και τον Γιώργο Παπανδρέου,
όλοι καταδίκασαν το «Sixty Minutes».

Σαν να μην έφτανε αυτό, ο Κώστας Καραμανλής ανέβηκε μεσοβδόμαδα στο βήμα της
Βουλής για να προσφέρει στήριξη στην κυβέρνηση για τα εξωτερικά θέματα! Ο
αρχηγός της Ν.Δ. δήλωσε με στόμφο ότι «δεν υπάρχουν κομματικοί φακοί στα
εθνικά θέματα», για να κερδίσει ύστερα από λίγο τον έπαινο τού υπουργού
Εθνικής Άμυνας Γιάννου Παπαντωνίου. Ουφ, αυτό ήταν λοιπόν! Επιτέλους, το
ελληνικό πολιτικό σύστημα ωριμάζει. Η διακομματική συναίνεση στην εξωτερική
πολιτική είναι γεγονός! Στους διαδρόμους της Βουλής κάποιοι βρήκαν μάλιστα την
ευκαιρία να κολακεύσουν τον νεώτερο Καραμανλή για το «ηγετικό του στυλ». «Ενώ
ο Παπανδρέου ζητούσε να βυθίσουν το Χόρα…», έλεγε με φαρμακερή έμφαση ο
καραμανλικός θίασος των «παλιών» της Ν.Δ. Έτσι, για άλλη μια φορά, η πολιτική
έγινε θέατρο. Κατ’ ιδίαν όμως, η εικόνα ήταν πολύ διαφορετική. Στα κυβερνητικά
γραφεία, αντί να πάρουν ανάσα με την υποστήριξη της Ν.Δ., υπήρχε ανησυχία. Και
στην αντιπολίτευση το γλεντούσαν.

Χρονιά εξωτερικής πολιτικής

Η συλλογιστική είναι απλή. Το 2002 είναι χρονιά εξωτερικής πολιτικής με
πρωταγωνιστή τον Κώστα Σημίτη. Ευρωστρατός, Κυπριακό και άλλα θέματα βαραίνουν
την ατζέντα. Η Ρηγίλλης είχε δύο επιλογές. Να μείνει μίζερος θεατής ή να
διεκδικήσει μια θέση στο προσκήνιο.

«Για να το πετύχει, ο Καραμανλής αποφάσισε να αντιστρέψει το “Βυθίσατε το
Χόρα”», παραδέχεται συνομιλητής του προέδρου της Ν.Δ. «Το ευτύχημα είναι ότι η
ομιλία στη Βουλή έγινε την κατάλληλη στιγμή, ώστε να μονοπωλήσει την προσοχή
και να κερδίσει τις εντυπώσεις». Μόνο που ο Καραμανλής δεν ετέθη απλώς υπέρ
των εθνικών θέσεων, αλλά υπερθεμάτισε. Αυτό είναι ακριβώς που θορύβησε
κάποιους στην κυβέρνηση. «Μας ανεβάζουν τον πήχυ, για να πουν μετά ότι δεν τον
φθάσαμε». Με άλλα λόγια, η εντύπωση ήταν ότι η Ν.Δ. πλειοδότησε υπερβολικά στα
ελληνοαμερικανικά, τον ευρωστρατό και τα υπόλοιπα, ώστε να έχει μετά την άνεση
να βγει και να καταγγείλει την κυβέρνηση ότι συμβιβάστηκε και «τα έκανε
πλακάκια». Η ομοψυχία θυμίζει περισσότερο το «τεχνητό οφ σάιντ» του
ποδοσφαίρου. Άλλωστε, και ο ίδιος ο εκπρόσωπος Τύπου της Ρηγίλλης Θόδωρος
Ρουσόπουλος επισήμανε ότι η στήριξη στα εθνικά θέματα δεν συνιστά «χορήγηση
λευκής επιταγής».

Από αυτή την άποψη, δεν ήταν τυχαία η στυφή διατύπωση του υφυπουργού Τύπου
Τηλέμαχου Χυτήρη που είπε: «Δεν θέλω να υπενθυμίσω ποια ήταν η στάση του κ.
Καραμανλή και της Ν.Δ. στην απόφαση του Ελσίνκι, στην οποία σήμερα
στηριζόμαστε». Κατά τα λοιπά, η γραμμή του κυβερνητικού εκπροσώπου ήταν
χιουμοριστική. Θετική η στάση της Ν.Δ., αλλά «να επεκταθεί και σε άλλα εθνικής
σημασίας θέματα, όπως η οικονομία».

Στη Ν.Δ. παραδέχονται ότι η τοποθέτηση του Καραμανλή είναι, όπως λένε,
«win-win». «Αν πάει καλά η κυβέρνηση στα εθνικά και είναι κερδισμένη, τότε
κερδίζουμε κι εμείς, γιατί είμαστε μεγαλόψυχοι και τους στηρίξαμε. Αν πάλι
υποχρεωθεί να υποχωρήσει, δηλαδή χάσει, βγαίνουμε και τους καταγγέλλουμε.» Με
άλλα λόγια, «χάσει – κερδίσει ο Σημίτης στα εθνικά, εμείς κερδίζουμε».

Παιχνίδια δύο επιπέδων

Η ευχέρεια κινήσεων του Καραμανλή οφείλεται στο γεγονός ότι η διαπραγμάτευση
για τα εθνικά θέματα είναι, όπως λένε στη θεωρία των παιγνίων, «παιχνίδι δύο
επιπέδων». Η κυβέρνηση διαπραγματεύεται για τα εθνικά θέματα στο εξωτερικό,
πρέπει όμως μετά να πείσει στο εσωτερικό ότι η συμφωνία είναι συμφέρουσα για
τα συμφέροντα της χώρας.

Το κλασικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Αμερικανού προέδρου Γούντροου
Γουίλσον, ο οποίος συμφώνησε στη Σύνοδο των Παρισίων τη δημιουργία της
Κοινωνίας των Εθνών. Πίσω στις ΗΠΑ όμως συνάντησε την αντίδραση Γερουσίας και
Κογκρέσου που αρνήθηκαν να επικυρώσουν τη συμφωνία η οποία έμεινε έτσι στα
χαρτιά. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, εξωτερική και εσωτερική πολιτική δεν
διακρίνονται, αλλά η πρώτη είναι συνέχεια της δεύτερης.

Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, η «τραμπάλα» εξωτερικής – εσωτερικής πολιτικής
προσφέρει μεγάλα διαπραγματευτικά περιθώρια. Για μια κυβέρνηση που
διαπραγματεύεται στο εξωτερικό, δεν υπάρχει καλύτερο δώρο από μια έξαλλη
αντιπολίτευση στο εσωτερικό αν μάλιστα πρόκειται για εσωκομματική
αντιπολίτευση, τόσο το καλύτερο.

«Τα βλέπετε;», λέει με μελαγχολικό ύφος ο πρωθυπουργός στην αντίπαλη
αντιπροσωπεία. «Εγώ θέλω να συμφωνήσω, αλλά αν το κάνω, θα γυρίσω στη χώρα και
αυτοί θα με ρίξουν. Και αν πέσω εγώ, τότε θα κυβερνήσουν αυτοί» δηλαδή οι
έξαλλοι αντιπολιτευόμενοι «και πώς θα τα βγάλετε πέρα μαζί τους;». Είτε υπήρχε
προσυνεννόηση, είτε όχι, πρόκειται ουσιαστικά για την πολιτική του «Βυθίσατε
το Χόρα». Η ρητορική έκρηξη του Ανδρέα Παπανδρέου δημιουργούσε σαφώς
διαπραγματευτικό περιθώριο στον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Στους διπλωματικούς κύκλους είναι γνωστή και πολυχρησιμοποιημένη πρακτική. Αν
μάλιστα δεν υπάρχει «τρελός πίσω στο σπίτι», πρέπει κανείς να τον επινοήσει.
Στις διαπραγματεύσεις με το Βόρειο Βιετνάμ, ο Κίσινγκερ παραπονιόταν στους
εκπροσώπους του Ανόι για τον «τρελό Νίξον που θέλει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά
και μόνο εγώ τον συγκρατώ».

Σαφής προτίμηση

Με τον ίδιο τρόπο, οι «σκληρές» θέσεις του Θεόδωρου Πάγκαλου για τα εξωτερικά
θέματα βοηθούν τον Γιώργο Παπανδρέου να εμφανίζεται μετριοπαθής ως ΥΠΕΞ και
αποτελούν κίνητρο για τους ξένους (κυρίως δε τους Αμερικανούς) συνομιλητές του
να μην τον φέρουν σε δύσκολη θέση. Άλλωστε, η προτίμηση είναι σαφώς υπέρ του
Παπανδρέου. «Η κριτική του Πάγκαλου», παρατηρεί με δόση ειρωνείας ξένος
διπλωμάτης στην Αθήνα, «ενισχύει τον Γιώργο». Δεν ίσχυσε όμως το αντίστροφο,
αφού «η ήπια στάση του Γιώργου ως ΑΝΥΠΕΞ έβγαζε οφ σάιντ τον Πάγκαλο».

Στη διαπραγματευτική θεωρία και ανάλυση, το «παιχνίδι δύο επιπέδων»
εικονογραφείται συνήθως με το παράδειγμα του οικογενειάρχη που εμφανίζεται σε
«μάντρα» μεταχειρισμένων αυτοκινήτων. «Ωραίο αυτό το αμάξι, αλλά η γυναίκα μου
δεν θα με αφήσει ποτέ να πληρώσω τόσα πολλά. Δεν μπορείτε να μου κάνετε κάτι
καλύτερο…»

Με τον ίδιο τρόπο, ο Κώστας Σημίτης χρωστά μεγάλο μέρος του κύρους του στο
εξωτερικό, όχι μόνο στους χειρισμούς του, αλλά και στους «υπερπατριώτες» ή
«τουρκοφάγους» της εσωκομματικής αντιπολίτευσης του ΠΑΣΟΚ που τον κριτικάρουν.
Το γεγονός αυτό τού δίνει μάλιστα τη δυνατότητα να εμφανίζεται ως Πρωθυπουργός
που εφαρμόζει μια εξωτερική πολιτική χωρίς τον φόβο του πολιτικού κόστους.
Αντιθέτως, αν η Ελλάδα ήταν «σοσιαλδημοκρατία σκανδιναβικού τύπου», με εθνική
συναίνεση στα εξωτερικά, τότε η κυβέρνηση θα βρισκόταν σε δύσκολη
διαπραγματευτική θέση.

Κατ’ αναλογίαν, το ίδιο ισχύει και με τη θύελλα του αντιαμερικανισμού στη
χώρα μας. Όσο αυτή υφίσταται, τόσο ισχυροποιείται η ελληνική κυβέρνηση στα
μάτια των Αμερικανών. Κι αυτό γιατί ενώ η κοινή γνώμη είναι συντριπτικά
εναντίον των ΗΠΑ, η ηγεσία δεν διστάζει να συμπαραταχθεί στον πόλεμο του
Κοσόβου ή στην εκστρατεία κατά της τρομοκρατίας.

Πρόκειται για άλλη μια διάσταση που είχε αξιοποιήσει σοφά ο Παπανδρέου, ως
πρωθυπουργός πλέον, τα χρόνια της δεκαετίας του ’80. Τότε η Νεολαία ΠΑΣΟΚ, υπό
την καθοδήγηση του Στέφανου Μανίκα, αλλά και τη διακριτική ενθάρρυνση του
προέδρου του κινήματος, διαδήλωνε κατά των Αμερικανών, ενώ βρίσκονταν σε
εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για την παραμονή των βάσεων.