Μικρή η διασπορά των μετοχών στη Σοφοκλέους

Στο Ελληνικό Χρηματιστήριο, περίπου έξι στις 10 μετοχές βρίσκονται στα χέρια
βασικών μετόχων (κατέχουν άνω του 1% του μετοχικού κεφαλαίου μιας εταιρείας).
Αν δεχτούμε ότι βασικός μέτοχος είναι αυτός που κατέχει άνω του 5% του
μετοχικού κεφαλαίου, τότε πέντε στις 10 μετοχές βρίσκονται στα χέρια βασικών
μετόχων. Με την προϋπόθεση ότι βασικός μέτοχος είναι αυτός που κατέχει άνω του
1% μιας εισηγμένης, το επίπεδο διασποράς στο ΧΑΑ ανέρχεται σε 35,7%.

Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από μελέτη της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, η οποία
εξηγεί ότι τα ποσοστά αυτά δείχνουν ότι οι βασικοί και μεγάλοι μέτοχοι στη
χώρα μας ελέγχουν, κατά κανόνα, σε μεγάλο βαθμό, τις αποφάσεις των εισηγμένων
εταιρειών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, κυρίως, οι μεσαίου και μικρού μεγέθους
εισηγμένες στο ΧΑΑ, έχουν οικογενειακό χαρακτήρα και η ιδιοκτησία συχνά
συμπίπτει με τη διοίκηση. Το ευρύ επενδυτικό κοινό προτιμά κυρίως μετοχές
εταιρειών μεγάλης κεφαλαιοποίησης.

Ο κ. Ξενοφών Αυλωνίτης, στέλεχος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, που εκπόνησε τη
μελέτη μαζί με την κ. Α. Νινάσιου, μιλώντας στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» εξηγεί ότι το
επίπεδο διασποράς στις ελληνικές εισηγμένες κυμαίνεται σε μέσα επίπεδα,
σε σχέση με τις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές. Ενδεικτικά αναφέρεται η
Γερμανία, όπου σημαντικός αριθμός πολυεθνικών επιχειρήσεων ανήκουν σε μέλη
οικογενειών ή σε τράπεζες. Από την άλλη πλευρά, ευρεία διασπορά συναντάται σε
εταιρείες χωρών όπως η Αγγλία και η Ολλανδία.

Γιατί χρειάζεται η διασπορά

Ο μελετητής επισημαίνει ότι η ευρεία διασπορά βοηθά στην ανάπτυξη των
εταιρειών, είτε σε νέες δραστηριότητες είτε σε άλλες χώρες. Αυτό οφείλεται στη
δυνατότητα των εταιρειών αυτών να αντλούν υψηλά κεφάλαια, μέσω αυξήσεων
μετοχικού κεφαλαίου, ευκολότερα, καθώς τα κεφάλαια αυτά «επιμερίζονται» σε
μεγαλύτερο αριθμό μετόχων. Η ευρεία διασπορά των μετοχών θεωρείται θετική και
για την ομαλή λειτουργία της κεφαλαιαγοράς: το επίπεδο διασποράς
χρησιμοποιείται ως κριτήριο σε διάφορες χρηματιστηριακές αναλύσεις και
στατιστικές.

Τι λένε οι εισηγμένες

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Ένωσης Εισηγμένων Εταιρειών (ΕΕΕΧΑΑ) κ.
Παναγιώτης Δράκος, μιλώντας στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» επεσήμανε ότι είναι σημαντικό που
«το Σύστημα Άυλων Τίτλων (ΣΑΤ) άρχισε, εδώ και ένα χρόνο, να συγκεντρώνει
στοιχεία για τη μετοχική σύνθεση των εταιρειών που έχουν ονομαστικές μετοχές.
Για τις εταιρείες με ανώνυμες μετοχές δεν δίνονται στοιχεία από τη μελέτη της
Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και, επομένως, δεν γνωρίζουμε τη βαρύτητα που έχουν
στο σύνολο της κεφαλαιοποίησης του Χρηματιστηρίου και τις συνέπειες στην
αξιοπιστία της μελέτης και των συμπερασμάτων της. Το ευχάριστο, πάντως, είναι
ότι άρχισε, έστω και μερικώς, η συγκέντρωση των στοιχείων και μετά κάποια
χρόνια θα μπορούμε να εμβαθύνουμε τη μελέτη της διασποράς σε ουσιαστικότερα
ερωτήματα, που σήμερα δεν μπορούμε να μελετήσουμε. Ανάμεσα σε αυτά είναι η
εξέλιξη της διασποράς σε σχέση με τη διακύμανση των τιμών ή με τις αυξήσεις
μετοχικών κεφαλαίων.

Όταν ένα Χρηματιστήριο επιφυλάσσει την ταλαιπωρία που κατάφερε το δικό μας
στους νέους μικροεπενδυτές, με αρκετή ευθύνη της κυβέρνησης για το φούσκωμα
αλλά και της αντιπολίτευσης για το ξεφούσκωμα, δεν είναι έκπληξη να έχουν
φοβηθεί οι μικροεπενδυτές και με την πρώτη ευκαιρία να το εγκαταλείπουν. Ούτε
πρέπει να παραγνωρίζουμε τις προτροπές προς τους μεγάλους μετόχους, ή και τις
εταιρείες που διοικούν, να στηρίξουν τη μετοχή τους, που σημαίνει να
συγκεντρώσουν μετοχές. Πρέπει να αναζητούμε τη μείωση της διασποράς
περισσότερο στην πτώση του Χρηματιστηρίου παρά σε οτιδήποτε άλλο. Είναι,
επομένως, λογικό λάθος να αποδίδουμε το φαινόμενο της μείωσης της διασποράς
στη συγκέντρωση».

Ο κ. Δράκος λέει ότι «η μελέτη της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς κάνει, επίσης, λόγο
για «αναπτυγμένες πρακτικές της εταιρικής διακυβέρνησης που ακολουθούνται (στο
εξωτερικό) και εξασφαλίζουν τον διαχωρισμό της ιδιοκτησίας από τη διοίκηση».
Οι «ανεπτυγμένες πρακτικές» του εξωτερικού, όμως, δεν είναι αυτές που
πρεσβεύει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Άρα, το
συμπέρασμα είναι εσφαλμένο, εφόσον τα προτεινόμενα για την Ελλάδα δεν ισχύουν
στο εξωτερικό και τα αποτελέσματα του εξωτερικού οφείλονται, προφανώς, σε άλλα
αίτια. Ούτε, εξάλλου, έχει αποδειχθεί ότι ο διαχωρισμός ιδιοκτησίας από τη
διοίκηση είναι αφ’ εαυτού καλός (όρα και τις εταιρείες ιδιοκτησίας του
κράτους, όπου ο διαχωρισμός υπήρχε από πολλά χρόνια).

Η διασπορά στις εταιρείες υψηλής κεφαλαιοποίησης είναι 41,9% και στις
μικρομεσαίας κεφαλαιοποίησης είναι 26,54%. Διαφορά πολύ μικρή (15,36%), που
περισσότερο αποδίδεται στο μέγεθος και τη φήμη των εταιρειών μεγάλης
κεφαλαιοποίησης, παρά συμπεραίνεται από αυτήν ότι «κυρίως στις εταιρείες
χαμηλής κεφαλαιοποίησης και στις οικογενειακού χαρακτήρα χρειάζονται βελτίωση
οι μέθοδοι και οι διαδικασίες εταιρικής διακυβέρνησης». Εκτός, αν το
συμπέρασμα αυτό υπαγορεύεται από άλλες σκέψεις, που δεν αναφέρονται στη
μελέτη», επισημαίνει ο κ. Δράκος.

«Τέλος, καταλήγει δεν διευκρινίζεται αν στα ποσοστά (1% και 5%), στα οποία
συγκεντρώνει την προσοχή της η μελέτη, περιλαμβάνονται και οι θεσμικοί
επενδυτές. Αν υποθέσουμε ότι οι μετοχές της Εθνικής Τράπεζας, για παράδειγμα,
ανήκουν ανά 0,90% σε 50 θεσμικούς και διάφορα Ταμεία, τότε όλοι αυτοί μαζί
συγκεντρώνουν το 45% της ιδιοκτησίας της ΕΤΕ. Κατά τη μελέτη, περιλαμβάνονται
στην ευρεία διασπορά; Τα στοιχεία είναι απόρρητα και έτσι δεν είμαστε σε θέση
να κρίνουμε. Είναι σωστή, όμως, η θεώρηση αυτή; Πράγμα πολύ αμφίβολο, που
αλλοιώνει, εξάλλου, κατά πολύ τα αποτελέσματα της μελέτης. Σωστά, λοιπόν,
αναφέρθηκε ότι συμπεράσματα θα βγάλουμε όταν θα έχουμε όλα τα στοιχεία μιας
σειράς ετών. Στο μεταξύ, θα πρέπει να είμαστε πολύ φειδωλοί στη χρήση των
στοιχείων αυτών».

Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς

«Είναι σαφές», λέει ο κ. Αυλωνίτης, «ότι η επίτευξη ευρύτερης διασποράς δεν
μπορεί να επιτευχθεί σε περίοδο αρνητικής χρηματιστηριακής συγκυρίας, καθώς
κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε περαιτέρω πίεση της τιμής της μετοχής. Είναι, όμως,
επίσης σαφές ότι μεγαλύτερο free float είναι επιθυμητό, καθώς προσδίδει στην
αγορά, στο σύνολό της, αυξημένη ρευστότητα, ενώ παράλληλα δυσχεραίνει τις
όποιες προσπάθειες για επηρεασμό της τιμής με τρόπο διαφορετικό από αυτόν που
προκαλείται από τον νόμο της προσφοράς και ζήτησης».

«Πιστεύουμε», συμπληρώνει, «ότι υψηλότερα επίπεδα διασποράς μπορεί να δούμε
στην ελληνική κεφαλαιαγορά, μέσω της διαδικασίας των συγχωνεύσεων μεταξύ
εισηγμένων εταιρειών: στις περιπτώσεις αυτές, οι βασικοί μέτοχοι των εταιρειών
αναμένεται να εκχωρήσουν μέρος της συμμετοχής τους στη “νέα, μεγαλύτερη”
εταιρεία, με σκοπό να συμμετάσχουν ευκολότερα σε μελλοντικές αυξήσεις
κεφαλαίου της εταιρείας, αυξήσεις που θα ενδυναμώσουν την κεφαλαιακή τους βάση
και θα τις βοηθήσουν σε απρόσκοπτη αύξηση των εργασιών τους».

Σύμφωνα με τον κ. Αυλωνίτη, στη χώρα μας, το φαινόμενο της μεσαίας (προς
μικρή) διασποράς οφείλεται στους εξής παράγοντες:

* Οι επιχειρήσεις έχουν «μεγαλώσει» με την προσωπική συμβολή ενός ή λίγων
ατόμων.

* Τα προγράμματα απόκτησης ιδίων μετοχών δεν έχουν στόχο τη διαγραφή των
μετοχών που αποκτούνται με τον τρόπο αυτό (όπως συμβαίνει π.χ. στις ΗΠΑ), αλλά
εντάσσονται στο Ενεργητικό της εταιρείας, με σκοπό να πωληθούν σε υψηλότερη
τιμή στο μέλλον.

* Οι τράπεζες παραδοσιακά συμμετέχουν με υψηλά ποσοστά σε πολλές εισηγμένες
εταιρείες, κυρίως του χρηματοπιστωτικού τομέα (εταιρείες επενδύσεων,
ασφάλειες, leasing).

* Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων έχει ξεκινήσει σχετικά πρόσφατα, σε εισηγμένες
εταιρείες που ελέγχονται από το Δημόσιο και το ποσοστό συμμετοχής του
τελευταίου είναι ακόμη πολύ υψηλό.