ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αρρύθμιστοι χώροι

Η πρόσφατη υπερχείλιση του χειμάρρου Διακονιάρη στην Πάτρα, που είχε ως
τραγική συνέπεια ανθρώπινα θύματα, επαναφέρει στην επικαιρότητα τα άλυτα
προβλήματα που έχει δημιουργήσει το κυρίαρχο μοντέλο της οικιστικής ανάπτυξης
της χώρας με τους ίδιους πάντα βασικούς συντελεστές του: ιδιοκτήτες της γης
(μικροί και μεγάλοι), καταπατητές, εργολάβοι, κατασκευαστές, μηχανικοί,
επενδυτές, φορείς της διοίκησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πολιτικοί και κομματάρχες.

Το έλλειμμα ρυθμίσεων αντιπλημμυρικής προστασίας και έγκαιρης διευθέτησης των
χειμάρρων, ειδικά στις αστικές περιοχές της χώρας και σε περιοχές με έντονες
τάσεις αστικής εξάπλωσης, διαδέχεται η αυθαίρετη κατάτμηση της ατομικής
ιδιοκτησίας στη γη που φθάνει μέχρι και σε καταπατήσεις της δημόσιας γης στις
όχθες των ρεμάτων.

Ακολουθεί η κατασκευή αυθαιρέτων κτισμάτων ή ακόμη και νομίμων κατασκευών, με
το ισχύον καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης. Σταδιακά δημιουργούνται de facto
οικιστικές περιοχές εκτός σχεδίου (αραιοδομημένες στην αρχή και πυκνοδομημένες
αργότερα), οι οποίες δεν έχουν καμία τεχνική υποδομή και προπάντων συνιστούν
χώρους αρρύθμιστους υψηλού κινδύνου σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (π.χ.
πλημμύρες).

Η ανοχή των αρμοδίων φορέων της διοίκησης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (π.χ.
Πολεοδομικές Υπηρεσίες) και του πολιτικού συστήματος (βουλευτές, δήμαρχοι,
νομάρχες, τοπικοί κομματικοί παράγοντες) στις αυθαιρεσίες, συμπληρώνει τον
κύκλο του προβληματικού αυτού μοντέλου της οικιστικής ανάπτυξης της χώρας.
Ωστόσο, σήμερα με την Ελλάδα στην ΟΝΕ, ύστερα από τόσες προσπάθειες
εκσυγχρονισμού και χρηματοδότησης μεγάλου αριθμού αντιπλημμυρικών έργων από
κοινοτικούς και εθνικούς πόρους, πώς είναι δυνατόν να εξακολουθούν να υπάρχουν
τέτοια φαινόμενα; Πώς είναι δυνατόν να έχει συνειδητοποιηθεί το πρόβλημα της
πόλης των Πατρών από τη δεκαετία του 1950 (θανατηφόρες πλημμύρες 1953 και
1962) και η διευθέτηση της ροής των υδάτων να μην έχει ακόμη επιλυθεί;
Θεωρούμε ότι το πρόβλημα είναι δομικό και δεν μπορεί να αναχθεί σε πρόβλημα
καθυστερήσεων των έργων ή στο υψηλό κόστος εξαιτίας των απαλλοτριώσεων, οι
οποίες ωστόσο θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί αν εγκαίρως είχε γίνει η
διευθέτηση. Το πρόβλημα είναι όμως πολύ σοβαρότερο, διότι τα δομικά αίτια που
το δημιουργούν εδώ και πολλές δεκαετίες, δεν έχουν εκλείψει, αλλά αντίθετα
εξακολουθούν να υπάρχουν και να αναπαράγουν αδιέξοδα. Αναφερόμαστε ειδικότερα:
στην ασύδοτη και ανεξέλεγκτη δυναμική της αξιοποίησης της ατομικής ιδιοκτησίας
στη γη, στην ανοχή του διοικητικού και πολιτικού κομματικού συστήματος
εξουσίας απέναντι στα φαινόμενα ασυδοσίας για λόγους ιδίας αναπαραγωγής του
και τέλος στο γεγονός ότι οι βασικοί συντελεστές της οικιστικής ανάπτυξης δεν
δεσμεύονται από τον πολεοδομικό, χωροταξικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο όμως δεν διασφαλίζεται η προστασία του αιγιαλού, της
παραλίας, των οικοσυστημάτων, του πρασίνου, των υδάτινων πόρων. Η
αυτορρυθμιζόμενη αγορά γης, ειδικά στις εκτός σχεδίου περιοχές, λειτουργεί τις
περισσότερες φορές καταστροφικά εις βάρος της φύσης και του τοπίου, ενώ τα
εξατομικευμένα συμφέροντα κυριαρχούν εις βάρος του δημόσιου χώρου και του
περιβάλλοντος. Και όταν συμβαίνουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, π.χ.
πυρκαγιές σε δασικές εκτάσεις με αυθαίρετα, πλημμύρες χειμάρρων με ανθρώπινα
θύματα, αλλά και ανεπανόρθωτες καταστροφές της φύσης από ανεξέλεγκτες
χωματερές ή άλλες ανταγωνιστικές ανθρώπινες δραστηριότητες, τότε κανείς δεν
παίρνει το μερίδιο της ευθύνης. Απλά το πρόβλημα γίνεται αντικείμενο πολιτικής
διαμάχης, όσο το απαιτεί η επικαιρότητα των μέσων ενημέρωσης και στη συνέχεια
περνάει στη λήθη της ιστορίας. Ίσως η καταδίκη της χώρας μας από το Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο (Ιούνιος, 2001) για τη μη διευθέτηση της χωματερής Κουρουπητού στα
Χανιά και η επικείμενη για το οικολογικό Πάρκο Ζακύνθου (2002), αποτελούν
υπομνήσεις για τις σοβαρές ευθύνες που έχουμε όλοι μας για την προστασία του
περιβάλλοντος και τη δεσμευτικότητα του πολεοδομικού και χωροταξικού
σχεδιασμού.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.