Στις κρίσεις… αυτοσχεδιάζουμε

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως όσοι προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις
της ακραίας κακοκαιρίας στην Αττική, δούλεψαν με ηρωισμό και αυταπάρνηση.

Και ο υπουργός Εσωτερικών κ. Κώστας Σκανδαλίδης είχε δίκιο όταν έλεγε, πως
«έγινε μια γιγαντιαία προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα περιστατικά επείγουσας
ανάγκης». Αυτό όμως είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από τη διαπίστωση του
Πρωθυπουργού κ. Κώστα Σημίτη, ότι «ο μηχανισμός δούλεψε ικανοποιητικά».

Όπως κάνει σχεδόν πάντα σε έκτακτα περιστατικά, ο κρατικός μηχανισμός
αυτοσχεδίασε. Στην προκειμένη περίπτωση μπορεί το αποτέλεσμα να μην ήταν το
χειρότερο και ο αυτοσχεδιασμός επιβεβλημένος, επειδή δεν υπάρχει εμπειρία
τέτοιων καιρικών φαινομένων. Διότι ως γνωστόν η γραφειοκρατία ­ και η κρατική
μηχανή είναι μια γραφειοκρατία ­ λειτουργεί όχι με βάση τον αυτοσχεδιασμό της
ηγεσίας, αλλά σύμφωνα με το βιβλίο, τους κανόνες. Αν είναι δυνατόν μάλιστα
«χωρίς εξάρσεις και προτιμήσεις» (sina ire et studio, κατά τον Μαξ Βέμπερ).

Και ο υπουργός…

Ο υπουργός Εσωτερικών υποχρεώθηκε να αυτοσχεδιάσει για να… φθάσει στο Κέντρο
Επιχειρήσεων. Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας άργησε να ζητήσει τη
συνδρομή του Στρατού, επειδή ενδεχομένως οι αρμόδιοι της Γραμματείας να
έκριναν ότι μπορούσε να αντιμετωπίσει μόνη της τα προβλήματα. Ευθύνες γι’ αυτό
μάλιστα τις επέρριψε εμμέσως πλην σαφώς ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Λουκάς
Αποστολίδης. Αλλά και ο συντονισμός με την Αστυνομία υπήρξε… χαλαρός, με
αποτέλεσμα ανενημέρωτοι οδηγοί να ξεκινούν από τη Λαμία προς την Αθήνα για να
εγκλωβιστούν. Ο Νομός Εύβοιας, που κηρύχθηκε πρώτος σε κατάσταση έκτακτης
ανάγκης, βρέθηκε χωρίς μηχανήματα, επειδή τα ανακάλεσε στο κέντρο κάποιος που
αυτοσχεδίαζε. Και ας προβλέπουν οι κανόνες σε όλον τον κόσμο, ότι τα
μηχανήματα μένουν εκεί που βρίσκονται…

Η διαπίστωση, ότι «ο κρατικός μηχανισμός λειτούργησε ικανοποιητικά» ακυρώνει
την ανάγκη να βγει ένα πόρισμα για τις λειτουργικές ανεπάρκειες που φανέρωσε
στην κρίση. Έτσι, το συμπέρασμα από τη χιονοθύελλα θα είναι, όπως ανακοίνωσε
χθες ο Πρωθυπουργός, να προμηθευτούμε όλοι αλυσίδες για τον χιονιά, που θα
χτυπήσει την Αττική ίσως ύστερα από… 40 χρόνια. Η σημαντικότερη υστέρηση που
παρουσίασε η κρατική μηχανή, η έλλειψη ενός κεντρικού μηχανισμού διαχείρισης
κρίσεων θα συνεχίσει να σέρνεται με τη μορφή πρότασης μεταξύ Μεγάρου Μαξίμου
και «συναρμοδίων υπουργείων.

Δεν μαθαίνει, δεν μαθαίνει…

Αν όμως δείχνει κάτι το ιστορικό των έκτακτων περιστατικών τα τελευταία χρόνια
είναι ότι οι αυτοσχεδιασμοί εντείνουν τις κρίσεις. Ότι η κρατική μηχανή δεν
μαθαίνει από τις εμπειρίες. Στην κρίση στα Ίμια, ο Πρωθυπουργός αυτοσχεδίασε
συγκαλώντας την κρίσιμη σύσκεψη του ΚΥΣΕΑ στο πρωθυπουργικό γραφείο, για να μη
δοθεί μεγάλη έκταση στο θέμα. Αποτέλεσμα; Το ΚΥΣΕΑ είχε ελλιπή ενημέρωση. Αυτό
θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν η σύσκεψη είχε γίνει ­ σύμφωνα με τους
κανόνες ­ στο Πεντάγωνο και, όπως υποστηρίζουν πολλοί, αν υπήρχε η σωστή
ενημέρωση, θα μπορούσε να αποφευχθεί και η ίδια η κρίση. Όπως και να έχει το
πράγμα, διδάγματα από τα λάθη στα Ίμια δεν θα βγάλει ποτέ η κρατική μηχανή. Το
απομαγνητοφωνημένα πρακτικά του Υπουργικού Συμβουλίου, που συζήτησε το θέμα
στις 31 Ιανουαρίου του 1996, έχουν καταστραφεί.

Απλώς ενημερωνόταν

Από τα Ίμια μέχρι σήμερα, οι σημαντικότερες κρίσεις που αντιμετώπισε ο
κρατικός μηχανισμός ήταν η υπόθεση Οτζαλάν και το ναυάγιο του «Εξπρές Σαμίνα».
Η υπόθεση Οτζαλάν ήταν ένας αυτοσχεδιασμός από την αρχή μέχρι το τέλος. Ο
υπουργός Εξωτερικών κ. Θεόδωρος Πάγκαλος έκανε τις συνεννοήσεις με τον
γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου κ. Σωκράτη Κοσμίδη, ο Πρωθυπουργός απλώς
«ενημερωνόταν», ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν μπαινόβγαινε στην Ελλάδα κατά παράβαση
κάθε τυπικής διαδικασίας, η «φυγάδευσή» του στην Κένυα αποφασίστηκε σε ad hoc
συσκέψεις, το ίδιο και η αποστολή πρακτόρων της ΕΥΠ. Το σημαντικότερο όμως
είναι, ότι ο κρατικός μηχανισμός δεν έβγαλε κανένα συμπέρασμα από την αποτυχία
του και ούτε προσπάθησε να βρει τις ελλείψεις του, με αποτέλεσμα, ακόμα και
σήμερα, ουδείς γνωρίζει τι έγινε λάθος σε αυτήν την υπόθεση.

Ούτε συντονισμός

Ούτε το υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας έχει μπει στον κόπο να εξετάσει τι
υπηρεσιακά λάθη έγιναν στην τραγωδία του «Εξπρές Σαμίνα». Και αυτό παρά το
γεγονός ότι υπήρξε αδυναμία των αρμοδίων υπηρεσιών να συντονιστούν στην
επιχείρηση διάσωσης. Για αρκετές ώρες ο κρατικός μηχανισμός δεν είχε εικόνα τι
ακριβώς γινόταν, παρά το γεγονός ότι το πλοίο βρισκόταν ένα μίλι μακριά από
τις ακτές. Ούτε ο ακριβής αριθμός των επιβατών ήταν γνωστός στους αρμοδίους,
ούτε είχαν ενημερωθεί εγκαίρως για το ατύχημα. Για να κάνουμε και τις
συγκρίσεις; Μετά την τραγωδία του Μονάχου το 1972, η γερμανική κυβέρνηση
πέρασε από αμείλικτη εξέταση τον μηχανισμό ασφαλείας. Και με βάση εκείνο το
πόρισμα σχηματίστηκε η ειδική μονάδα GSG-9 που απελευθέρωσε τους ομήρους στο
Μογκαντίσου, έξι χρόνια αργότερα.

Αυτόπτης μάρτυρας διηγείται, ότι κάθε φορά που ένα αμερικανικό αεροπλανοφόρο
έμπαινε στο λιμάνι της Βηρυτού, ένας ναύτης βρισκόταν σε επιφυλακή στην πλώρη,
κρατώντας ένα όπλο που μπορούσε, αν χρειαζόταν, να εκτοξεύσει μια βολίδα
συνδεδεμένη σε έναν κάβο. Το μέτρο είχε καθιερωθεί, επειδή πριν από 40 χρόνια
σε αμερικανικό πολεμικό είχε σπάσει ο κάβος και το πλοίο παρασύρθηκε, κάνοντας
ζημιές στο λιμάνι.

Στην Ελλάδα, η γραφειοκρατία όχι μόνο σπανίως φαίνεται να είναι σε θέση να
μάθει από προηγούμενα λάθη, αλλά σε έκτακτα περιστατικά δείχνει να αγνοεί και
τους δικούς της κανόνες. Έτσι, ο αρχηγός της Αστυνομίας πήγε ο ίδιος στην οδό
Νιόβης για να συλλάβει τον επικίνδυνο κακοποιό Ματέι Σορίν, κατά παράβαση κάθε
κανονισμού ασφαλείας. Και στην πρώτη υπόθεση απαγωγής λεωφορείου, οι ελληνικές
αρχές ασφαλείας επέτρεψαν στον κακοποιό να διασχίσει τα σύνορα με τους
ομήρους, χάνοντας εντελώς τον έλεγχο της υπόθεσης. Εκείνο το πάθημα,
τουλάχιστον έγινε μάθημα.