ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα ελληνοτουρκικά Χριστούγεννα

Τούτες τις μέρες, που η δημιουργική πολιτική ενασχόληση με το παρελθόν έχει
εκτοπίσει από την επικαιρότητα τα τρέχοντα, δικαιολογείται η αναφορά σε μια
συνάντηση Ελλήνων και Τούρκων πανεπιστημιακών, που πραγματοποιήθηκε λίγο έξω
από τη Ρώμη, στο Castel Gandolfo, τόπο θερινής κατοικίας του Πάπα, την περίοδο
των Χριστουγέννων του 1986. Τη διοργάνωση είχε αναλάβει το ιταλικό Instituto
Affari Internazionali με συντονιστή, από ελληνικής πλευράς, τον γράφοντα και,
από τουρκικής, τον Σερί Τασάν, διευθυντή του Τουρκικού Ινστιτούτου Εξωτερικής Πολιτικής.

Στην ιταλική αντιπροσωπεία μετείχαν, κυρίως, μέλη του ινστιτούτου Affari
Internazionali, ενώ στην τουρκική καθηγητές από τα Πανεπιστήμια της
Κωνσταντινούπολης, της Άγκυρας, του Χασέτεπε και του Μαρμαρά. Από ελληνικής
πλευράς συμμετείχαν οι καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών Χρ. Ροζάκης, Θ.
Βερέμης και, με αρκετούς δισταγμούς, μια και ήταν η πρώτη εμπλοκή του στα
διεθνολογικά δρώμενα, ο σημερινός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών καθηγητής
Τάσος Γιαννίτσης, οι τότε καθηγητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Θ.
Κουλουμπής και Α. Φατούρος και Θράκης Γιάννης Βαληνάκης, ο καθηγητής του
Πανεπιστημίου της Ιντιάνα τών ΗΠΑ Β. Κουφουδάκης και ο γράφων.

Δεν ήταν, βέβαια, η πρώτη φορά που Έλληνες και Τούρκοι διεθνολόγοι συμμετείχαν
από κοινού σε επιστημονικές συναντήσεις. Ήταν, όμως, η πρώτη φορά που ελάμβανε
χώρα τέτοια συγκέντρωση προσωπικοτήτων, που, λόγω των στενών σχέσεων που
διατηρούσαν αρκετοί με τα υπουργεία Εξωτερικών των χωρών τους, έδινε την
εντύπωση έναρξης ανεπίσημου ελληνοτουρκικού διαλόγου εφ’ όλης της ύλης. Τα
σενάρια σε παραπολιτικές στήλες, αλλά και σε γνωστή σατιρική εφημερίδα, έδιναν
και έπαιρναν.

Σημασία είχε και η συγκεκριμένη χρονική συγκυρία. Ακριβώς την παραμονή της
έναρξης του σεμιναρίου, στις 19 Δεκεμβρίου 1986, είχε σημειωθεί ένα από τα
σοβαρότερα, αν όχι το σοβαρότερο, μεθοριακά επεισόδια της περιόδου μετά το
1974, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους δύο Τούρκοι στρατιώτες και ένας Έλληνας. Ο
ειδυλλιακός τόπος της συνάντησης και η χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα στάθηκε
αδύνατον να ελαφρύνουν την ατμόσφαιρα. Η παράδοση της συνεύρεσης Ελλήνων και
Τούρκων, υπό συνθήκες αμοιβαίας ευφροσύνης, δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.

Κάθε προσπάθεια των Ελλήνων να τοποθετήσουν τα θέματα σε ευρύτερα επιστημονικά
πλαίσια και να αποφύγουν την πλήρη ταύτιση των τοποθετήσεών τους με τις
επίσημες κυβερνητικές θέσεις προσέκρουε στην επιμονή των Τούρκων συναδέλφων
τους να επαναλαμβάνουν επί λέξει τις απόψεις του τουρκικού ΥΠΕΞ, αδιαφορώντας
για τις αρνητικές εντυπώσεις που δημιουργούσαν και στους Ιταλούς οργανωτές και
στους λίγους προσκεκλημένους από το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους
φορείς.

Ήταν φανερό ότι η συνάντηση όδευε προς πλήρη αποτυχία. Οι Ιταλοί πρότειναν να
γίνει κάποια προσπάθεια αναζήτησης σημείων επαφής. Στη συνάντηση των τριών
συντονιστών που ακολούθησε, ρώτησα τον Σερί Τασάν εάν στο υπ’ αριθμόν ένα
πρόβλημα, το Κυπριακό, υπήρχε δυνατότητα κάποιας σύγκλισης. Ο Τασάν, από τους
γνησιότερους εκφραστές του τουρκικού πολιτικο-στρατιωτικού κατεστημένου,
έμεινε για λίγο σιωπηλός. Μου ζήτησε να συναντηθούμε σε λίγη ώρα. Προφανώς,
ήθελε να κάνει μερικά τηλεφωνήματα. Όταν βρεθήκαμε, ήταν σαφής και σύντομος.
«Μόνη διέξοδος για το Κυπριακό είναι να λυθεί με την προοπτική ένταξης της
Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και υπό τον όρο ότι θα έχει δρομολογηθεί και η
ένταξη της Τουρκίας». «Ωραία», είπα, «όταν θα μιλήσουμε στο κλείσιμο του
σεμιναρίου, να τα πεις αυτά». «Δεν θα τα πω έτσι», μου απάντησε. Πραγματικά,
όταν μίλησε, έκανε μια περαστική αναφορά «στον ρόλο που μπορεί να
διαδραματίσει “η ΕΟΚ”, εάν είναι αμερόληπτη» κ.λπ.

Σκέφθηκα πως στη σημερινή συγκυρία του Κυπριακού και τις επικείμενες δύσκολες
διαπραγματεύσεις, η αναδρομή σε γεγονότα που έλαβαν χώρα πριν από 15 χρόνια θα
είχε κάποια σημασία. Εάν αποδειχθεί ότι δεν είχε, θα παρακαλούσα τον αναγνώστη
να την αντιμετωπίσει ως διατύπωση ευχής.

Ο Δημήτρης Κώνστας είναι καθηγητής και διευθυντής του Ινστιτούτου
Διεθνών Σχέσεων (Ι.ΔΙ.Σ.) του Παντείου Πανεπιστημίου