«Μπωφόρ» για το Κίνημα του Ναυτικού

Το πλήρωμα του αντιτορπιλικού «Βέλος» που είχε καταφύγει στην Ιταλία μετά την εκδήλωση του Κινήματος το 1973

΄Ηταν ή όχι βασιλόφρονες στη συντριπτική τους πλειονότητα οι αξιωματικοί –
μέλη του αντιδικτατορικού Κινήματος του Πολεμικού Ναυτικού του 1973;

Ήταν ή όχι αντιπλοίαρχοι οι περισσότεροι εξ αυτών; Και είχαν φροντίσει για την
οικονομική στήριξη από επιχειρηματίες των οικογενειών των εμπλεκομένων στην
περίπτωση που το Κίνημα αποτύγχανε και αποτάσσονταν από το Ναυτικό;

Σχεδόν 30 χρόνια μετά, και με δεδομένη και αδιαμφισβήτητη τη συμβολή τού
(αποτραπέντος τελικά) Κινήματος στον αντιδικτατορικό αγώνα, μπορεί να έχουν
σημασία οι απαντήσεις σ’ αυτές τις «λεπτομέρειες»; Για μια μεγάλη μερίδα εκ
των πρωταγωνιστών φαίνεται ότι έχουν. Η Ιστορία, υποστηρίζουν, «ακόμα
γράφεται, σβήνεται και ξαναγράφεται». Ακόμα και με «ναυμαχίες» μεταξύ 41 εκ
των αποστράτων – μελών του Κινήματος και ενός καθηγητή της Πολιτικής Επιστήμης
που ανταλλάσσουν βολές… «τορπιλών».

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή: Ένα εκτενές ιστορικό κείμενο για τη
δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974) του καθηγητή στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο κ. Θανάση Διαμαντόπουλου, που περιέχεται στον νεοεκδοθέντα 16ο
τόμο της «Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους», αναφέρεται, μεταξύ πολλών άλλων, και
στα προαναφερθέντα σημεία για το Κίνημα του Ναυτικού.

Γράφει, μεταξύ άλλων, κατά τεκμήριον φιλικών προς το Κίνημα, ο κ.
Διαμαντόπουλος:

Α. Για τα περί της «συνθέσεως» της «αντιδικτατορικής ομάδας»: «Μεγάλος
αριθμός αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού (πρωτίστως βασιλοφρόνων
αντιπλοιάρχων που ανήκαν στην ίδια σειρά της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων και είχαν
συμπήξει “ομάδα” αντιδικτατορικών προσανατολισμών ήδη από την επαύριον της
αποτυχίας του βασιλικού αντικινήματος του Δεκεμβρίου του 1967) είχαν
αποφασίσει να κινηθούν εναντίον του καθεστώτος την άνοιξη του 1973». Και σε
άλλο σημείο:

«Πράγματι, παρά τις διαψεύσεις που υπήρξαν στη συνέχεια από τον Κωνσταντίνο,
οι βασιλόφρονες, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, “αντεπαναστάτες” είχαν, μέσω
ενός απότακτου ναυάρχου, βολιδοσκοπήσει στη Ρώμη τον εξόριστο μονάρχη και
φαίνεται ότι είχαν διασφαλίσει τις βασιλικές ευλογίες για το κίνημα.
Ταυτόχρονα, είχαν αναζητήσει σε επαφές τους με αντιδικτατορικούς πολιτικούς
του συντηρητικού χώρου πολιτική κάλυψη και έτσι, εκτός από τον Π. Γαρουφαλιά,
που από καιρό επικοινωνούσε με ορισμένους από αυτούς, είχαν προσεγγίσει και
τον Ε. Αβέρωφ, μέσω δε αυτού είχαν επιχειρήσει να εξασφαλίσουν από το Παρίσι
και την πολιτική υποστήριξη του Κ. Καραμανλή. (Όμως ο πρώην πρωθυπουργός είχε
φανεί επιφυλακτικός, δυσπιστώντας ως προς τις προοπτικές επιτυχίας του
εγχειρήματος)».

Β. Για την υποστήριξη των οικογενειών τους: «Τέλος, οι επίδοξοι
κινηματίες, προκειμένου να διασφαλίσουν τα αναγκαία για την κίνηση του Στόλου
καύσιμα, είχαν κάνει επιτυχημένες επαφές με τους εφοπλιστές και ιδιοκτήτες
πετρελαιοφόρων αδελφούς Βαρδινογιάννη και τον Νικήτα Βενιζέλο, ενώ είχαν
φροντίσει ­ μέσω, κυρίως, του βιομήχανου Χρ. Στράτου ­ για τη διασφάλιση των
κεφαλαίων που θα ήταν αναγκαία για τη συντήρηση των οικογενειών των
εμπλεκομένων σε περίπτωση αποτυχίας του κινήματος και απόταξής τους».

Μόλις κυκλοφόρησε από την Εκδοτική Αθηνών ο τόμος (12/2000), αρκετοί εκ των
μελών του Κινήματος έστειλαν κοινή επιστολή στους εκδότες δηλώνοντες
«αγανακτισμένοι». Όπως επισημαίνει ο ναύαρχος ε.α. Ευάγγελος Λαγάρας ­ που
τελικά τις προάλλες δημοσιοποίησε την επιστολή ­ το περιεχόμενο της μελέτης
του κ. Θ. Διαμαντόπουλου «δεν αποδίδει την ιστορική αλήθεια σχετικά με
ορισμένες βασικές πτυχές εκείνης της υπόθεσης του Π.Ν.».

Σύμφωνα με τον επίτιμο αρχηγό ΓΕΝ, «κατά την συγγραφή της Ιστορίας (…) δεν
θα πρέπει να παραβλέπεται η προσωπική μαρτυρία των γεγονότων».

Τι καταθέτουν λοιπόν οι «41» ­ μεταξύ των οποίων αξίζει να σημειωθεί ότι δεν
περιλαμβάνεται ο τότε κυβερνήτης του «Βέλους» κ. Νίκος Παππάς ­ για τα επίμαχα
σημεία;

* Αρχίζοντας απ’ τα «ανώδυνα» που αφορούν την οικονομική στήριξη των
οικογενειών, επισημαίνουν ότι το μόνο θέμα που είχε τεθεί και έγινε προσπάθεια
να λυθεί ήταν η διασφάλιση κεφαλαίων για την «αρχική συντήρηση» των
οικογενειών τών μη μυημένων απ’ τα πληρώματα των πλοίων που επρόκειτο να
κινηθούν ­ κυρίως δε των υπαξιωματικών. Για τους ίδιους δε, επικαλούνται την
πραγματικότητα, ότι δηλαδή μετά τη σύλληψη και το ΕΑΤ/ΕΣΑ αποτάχτηκαν και ότι
«δεν ανέλαβε τη συντήρηση των οικογενειών μας κάποιος επιχειρηματίας».
Αναζήτησαν δουλειά ­ «αρκετοί, δε, δεν κατάφεραν να βρουν μέχρι την επαναφορά
τους στο Ναυτικό, ευθύς μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας».

Φρονήματα

* Όσον αφορά τώρα τα της «συνθέσεως» ­ πολιτικής και κατά βαθμό ­ ιδού τι
επισημαίνουν:

* «Ουδέποτε μάς απασχόλησε το τι πρέσβευε πολιτικά κάθε ένας από τους
συναδέλφους που προσχωρούσαν» ­ το σίγουρο είναι ότι υπήρχαν και καθαρώς
αντιβασιλικοί, η περίπτωση του κ. Χρ. Λυμπέρη είναι χαρακτηριστική.

* «Το μόνο που μας ενδιέφερε και μας συνέδεε ως ομάδα, συνωμοτικά, αν θέλετε,
ήταν η αλληλοεκτίμηση και η κοινή πεποίθησή μας ότι εκτός από ντροπή, ήταν και
επικίνδυνο η πατρίδα μας να κυβερνάται από ένα απαράδεκτο καθεστώς ερήμην της
βουλήσεως του ελληνικού λαού. Και από το καθεστώς εκείνο πιστεύαμε ότι έπρεπε
να απαλλαγούμε το ταχύτερο».

* Το Κίνημα ήταν «καθαρά πρωτοβουλία των αξιωματικών», για τους οποίους εν
κατακλείδι αναφέρεται ότι «μεταξύ των αντιπλοιάρχων περιλαμβάνοντο οι
περισσότεροι απ’ τους πρωτεργάτες» ­ και ότι οι μυημένοι ήταν πολύ
περισσότεροι των συλληφθέντων. Επισημαίνεται ακόμη ότι «σε καμία συνάντηση και
συζήτηση κατά την προετοιμασία δεν τέθηκε θέμα υποστηρίξεως ή προωθήσεως τής
μιας ή της άλλης πολιτικής ιδεολογίας ή τού ενός ή του άλλου θεσμού». Στόχος,
τονίζουν, «η επαναφορά της συνταγματικής τάξεως στη χώρα και η λειτουργία της
δημοκρατίας χωρίς προκαταλήψεις ή ιδιοτέλεια».

* Ενδιαφέρουσα, και αιχμηρή, η σχετική κατακλείδα που απευθύνεται ­ μέσω του
εκδότη ­ στον καθηγητή – συγγραφέα:

«Αξίζει να υπογραμμίσουμε στο προκείμενο ότι οι ανακριτές μας στο ΕΑΤ/ΕΣΑ
προσπαθούσαν επίμονα, για τους δικούς τους βεβαίως λόγους, να αναδείξουν από
την “ανάκριση” ότι το κίνημα είχε φιλοβασιλικά κίνητρα.

Ενδιαφέρων, αλήθεια, παραλληλισμός με την άποψη του συντάκτου σας!».

Θ. Διαμαντόπουλος: Αδικαιολόγητη η ενόχληση

Τι απαντάνε, όμως, ο συντάκτης και ο εκδότης;

Από την πλευρά του ο καθηγητής κ. Θ. Διαμαντόπουλος επισημαίνει στα «ΝΕΑ»:

«Ειλικρινή έκπληξη μού προκάλεσε η “αγανακτισμένη αντίδραση” των κ.κ. Ναυάρχων
στη συμβολή μου στην ιστορία του Ελληνικού Έθνους, της Εκδοτικής Αθηνών και
ειδικά σε όσα γράφω για το “Κίνημα του Ναυτικού” του 1973. Κυρίως γιατί το
τμήμα αυτό του κειμένου μου, σχεδόν κατά παράβαση της επιστημονικής
ουδετερότητας, είναι γραμμένο με καταφανή συμπάθεια προς το όπλο του Πολεμικού
Ναυτικού και ιδιαίτερα τους πρωταγωνιστές του συγκεκριμένου κινήματος.
Ομολογώ, δε, πως δεν κατάλαβα τι ακριβώς προκάλεσε την οργισμένη αντίδρασή
τους. Ειδικότερα:

Σε ποιο σημείο και με ποια διατύπωση αμφισβητώ την ανιδιοτέλεια και τα άδολα
κίνητρα των πρωταγωνιστών του εγχειρήματος;

Αποτελεί μομφή να χαρακτηρίζεται ένας αξιωματικός “ευπατρίδης” που θέλει να
σώσει την τιμή του επαγγέλματός του, του όπλου του και των Ενόπλων Δυνάμεων
της χώρας του, τμήμα των οποίων ­ όπως οι ίδιοι οι κινηματίες αναγνώριζαν με
την προκήρυξή τους ­ την εξέθετε διεθνώς, έχοντας παράνομα καταλάβει την
εξουσία και ασκώντας την τυραννικά;».

Για τα περί οικονομικής μερίμνης και την κατανομή των βαθμών, επισημαίνει:

«Εφόσον οι ίδιοι οι επιστολογράφοι αναγνωρίζουν την ­ ασφαλώς θεμιτή ­ μέριμνά
τους για την οικονομική κάλυψη των οικογενειών στελεχών του Ναυτικού τα οποία,
έστω και ακουσίως, θα μετείχαν στο κίνημα, πού βρίσκεται η ανακρίβεια των
γραφομένων μου; Αφού αναφερόμαστε σε μέλη των πληρωμάτων των πλοίων που
ενεπλάκησαν στο εγχείρημα, και οι μη μυημένοι στην προετοιμασία του δεν ήσαν,
έστω και ακουσίως, “συμμετασχόντες”; (Ασφαλώς όχι “συμμετάσχοντες”, όπως
προφανώς από laplus calami αναφέρεται στην επιστολή). Αναφέρω πουθενά ότι η
σχετική μέριμνα αφορούσε τις οικογένειες της ηγεσίας του κινήματος;

Άλλωστε πολλά από τα στοιχεία που καταγράφω μνημονεύονται σε έργα ευρέως
γνωστά, η δε συγκεκριμένη πληροφορία και στην Ιστορία της Δικτατορίας του
Γρηγοριάδη που κυκλοφόρησε αμέσως μετά την αποκατάσταση των συνταγματικών
ελευθεριών. Γιατί στα 25, τουλάχιστον, χρόνια που παρήλθαν από την κυκλοφορία
της δεν εκδηλώθηκε καμία αντίδραση; (Έστω και αν η έκταση και η ενιαία μορφή
της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους, ως συλλογικού έργου, δεν μου επέτρεπαν ούτε
πρωτογενή έρευνα να κάνω ούτε καν τις πηγές μου να παραθέσω υπό μορφή
υποσημειώσεων).

“Μεταξύ των αντιπλοιάρχων περιελαμβάνοντο οι περισσότεροι από τους πρωτεργάτες
του κινήματος”, αναφέρουν επί λέξει οι επιστολογράφοι. Πού το μεμπτό στην
έμφαση την οποία εγώ δίδω στη συμμετοχή και τον ηγετικό ρόλο αξιωματικών αυτού
του βαθμού, που ήταν κυβερνήτες σκαφών;».

Και καταλήγει αιχμηρά αλλά και «με ειλικρινή εκτίμηση για τους αντιστασιακούς
αξιωματικούς»:

«Τα προαναφερόμενα μου επιτρέπουν, επομένως, να θεωρώ ότι η ενόχληση που
εκφράζεται δεν είναι δικαιολογημένη. Παρά ταύτα η επιστολή των κ.κ.
αξιωματικών είναι, πιστεύω, χρήσιμη διότι μια ιστορικά πολύτιμη πληροφορία
συνάγεται από τα γραφόμενά τους: Εφόσον ενοχλήθησαν από την επισήμανσή μου ότι
η πλειοψηφία τους ήταν βασιλόφρονες ­ κάτι το οποίο στο ελάχιστο δεν μειώνει
βέβαια το δημοκρατικό χαρακτήρα του εγχειρήματός τους ούτε ασφαλώς θέτει υπό
αμφισβήτηση την προσήλωσή τους στη λαϊκή κυριαρχία την οποία προσπάθησαν να
αποκαταστήσουν ­, αυτό υποδηλοί ότι η πλειοψηφία των υψηλόβαθμων στελεχών του
Βασιλικού Ναυτικού εκείνη την περίοδο ήταν υπέρ της αβασιλεύτου δημοκρατίας,
πληροφορία πράγματι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και υποκείμενη σε αξιολόγηση».

Ο κ. Ιωάννης Μπαστιάς, Συντονιστής Εκδόσεως, επισημαίνει απ’ την πλευρά του
για τη διένεξη: «Εμείς επιλέγουμε τους καλύτερους επιστήμονες της κάθε εποχής
και ουδέποτε τους λογοκρίνουμε».