Ας εξασφαλίσουμε πρώτα την ονομαστική σύγκλιση

Ενώ θέτει ως επόμενο στόχο της την πραγματική σύγκλιση, δηλαδή τη σύγκλιση των
εισοδημάτων των Ελλήνων με αυτά των υπόλοιπων Ευρωπαίων, στην πραγματικότητα η
κυβέρνηση δεν έχει ακόμη διασφαλίσει τη βιωσιμότητα της ονομαστικής σύγκλισης.
Αντίθετα, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, το 2002 δεν ξεκινά με τους καλύτερους
οιωνούς για τα μακροοικονομικά μεγέθη και ειδικότερα για τα μεγέθη του
προϋπολογισμού.

Η εξαμηνιαία έκθεση του υπουργείου Οικονομίας, που δόθηκε την περασμένη
Τετάρτη στη δημοσιότητα, χτύπησε το καμπανάκι του κινδύνου με τη συνολική
απεικόνιση των απολογιστικών στοιχείων που περιείχε. Γιατί, απ’ αυτήν έγινε
φανερό ότι το 2001 σημειώθηκαν σημαντικές αποκλίσεις στους στόχους και αυτές
κινδυνεύουν να μεγεθυνθούν το 2002, λόγω μιας σειράς ειδικών συνθηκών που θα
επικρατήσουν.

Η πρώτη ένδειξη

Η πρώτη ένδειξη απόκλισης αφορά τα έσοδα του προϋπολογισμού, στα οποία η
εμφανιζόμενη υστέρηση, κατά 293 εκατ. ευρώ, υποκρύπτει μια πολύ πιο αρνητική
εικόνα. Στην πραγματικότητα, τα αμιγώς φορολογικά έσοδα σημείωσαν υστέρηση
κατά 1.277 εκατ. ευρώ, αλλά η κατάσταση διασώθηκε χάρη στα μη φορολογικά
έσοδα, που εμφάνισαν υπέρβαση κατά 984 εκατ. ευρώ. Το ήμισυ περίπου αυτής της
υπέρβασης οφείλεται, όμως, στη χορήγηση των αδειών της κινητής τηλεφωνίας, που
βεβαίως δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Επιπλέον, το 2001 προεισπράχθηκαν τα
τέλη κυκλοφορίας τού 2002.

Έτσι, δικαιολογημένα μπορεί κανείς να διερωτηθεί, αν θα εξασφαλισθεί η
προβλεπόμενη νέα σημαντική αύξηση των εσόδων του 2002, την ώρα ­ μάλιστα ­ που
έχουν μειωθεί οι φορολογικοί συντελεστές. Η πορεία της οικονομίας το 2001 και
οι προβλέψεις για την κερδοφορία των επιχειρήσεων δεν δικαιολογούν ιδιαίτερη
αισιοδοξία για τις επιδόσεις του υπουργείου Οικονομικών το 2002. Μόνο αν
ξεκινήσει μια εντατική εκστρατεία σύλληψης της φοροδιαφυγής, θα είναι πιθανή η
πραγματοποίηση του στόχου των εσόδων το 2002.

Αλλά και στο σκέλος των δαπανών, οι προβλέψεις δεν είναι καλύτερες, αν δεν
είναι και χειρότερες. Και εδώ, το 2001, σημειώθηκαν αποκλίσεις. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα οι δαπάνες για μισθούς, που σημείωσαν υπέρβαση κατά 202 εκατ. ευρώ.
Η υπέρβαση αυτή αντισταθμίσθηκε από την εκτιμώμενη συγκράτηση των λεγόμενων
«λοιπών δαπανών». Δεν είναι καθόλου σίγουρο, όμως, ότι θα υπάρξουν περιθώρια
ανάλογης συγκράτησης κάποιων «λοιπών δαπανών» και το 2002.

Το 2002, ας μην ξεχνάμε, είναι χρονιά δημοτικών και νομαρχιακών εκλογών και
ακόμη και μια κυβέρνηση με τις αγνότερες των προθέσεων δεν θα μπορούσε να
αποφύγει κάποιες «επιπλέον» δαπάνες σε μία τέτοια κρίσιμη αναμέτρηση.

Πρόσθετες δαπάνες ενδέχεται να προκαλέσει ακόμη και η ιδιωτικοποίηση της
Ολυμπιακής, ενώ η επίλυση του Ασφαλιστικού ίσως επιφέρει και αυτή πρόσθετα
φορτία για το δημόσιο χρέος. Ακόμη, μεγάλος κίνδυνος θα είναι η Ολυμπιάδα του
2004, στα έξοδα της οποίας αναμένεται, με βεβαιότητα σχεδόν, ότι θα υπάρξει
σημαντική υπέρβαση.

Την ίδια ώρα, τα προβλεπόμενα έσοδα από το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, ενώ
έχουν προεισπραχθεί με τους τίτλους, τους οποίους εξέδωσε το ελληνικό Δημόσιο,
δεν έχουν εισρεύσει στα ταμεία του κράτους. Τα έσοδα που έχουν εισπραχθεί
μέχρι στιγμής αφορούν τις προκαταβολές, ενώ οι ελπίδες για τις κανονικές
δόσεις, έναντι των δαπανών που έχουν γίνει, τοποθετούνται πλέον στους
ανοιξιάτικους μήνες του 2002.

Να, λοιπόν, πώς μπορεί εύκολα να σημειωθεί απόκλιση από τους στόχους του
προϋπολογισμού και το προβλεπόμενο πλεόνασμα να εκμηδενισθεί, αν όχι να
μετατραπεί σε έλλειμμα.

Η Ελλάδα δεν είναι, όμως, Γερμανία, που έχει την πολυτέλεια να ανακοινώνει
παρεκκλίσεις από τους στόχους της και να μην έχει συνέπειες. Είναι μια μικρή
οικονομία, η οποία έχει ανάγκη από τις καλύτερες δυνατές συστάσεις, για να
διατηρήσει το ελάχιστο επενδυτικό ενδιαφέρον που συγκεντρώνει και να τολμήσει
να ελπίσει σε αύξησή του στο ορατό μέλλον.

Η ονομαστική σύγκλιση δεν είναι, άλλωστε, μια ιδιοτροπία των τραπεζιτών, η
οποία δεν έχει καμία απολύτως σημασία για τον απλό πολίτη, τον εργαζόμενο και
τον συνταξιούχο. Οι τελευταίοι, μπορεί να μην ενδιαφέρονται τόσο για το αν το
έλλειμμα θα είναι 1% ή 2%, αλλά σίγουρα δεν θα περάσουν καθόλου καλά αν αυτό
αυξηθεί υπερβολικά, συσσωρεύοντας νέα χρέη, που θα κληθεί να εξοφλήσει η χώρα
και ­ κυρίως ­ εκτινάσσοντας και πάλι στα ύψη τον πληθωρισμό. Με άλλα λόγια,
μπορεί να μην έχει μεγάλη σημασία γι’ αυτούς η αυστηρή προσήλωση στην ακριβή
τήρηση των ονομαστικών κριτηρίων σύγκλισης, αλλά είναι εξαιρετικά κρίσιμο να
μη διαταραχθεί η συνολική εικόνα της δημοσιονομικής εξυγίανσης.

Όσο για την πραγματική σύγκλιση, τη σύγκλιση των εισοδημάτων, όπως είπε και ο
κ. Νίκος Χριστοδουλάκης, θα είναι σταδιακή και θα επιτευχθεί μόνο μέσω της
βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας. Είναι φανερό ότι αν οι αυξήσεις των μισθών
ξεπερνούν την αύξηση της παραγωγικότητας, τα ελληνικά προϊόντα δεν θα
πωλούνται, λόγω υψηλού κόστους. Οι Γερμανοί εργάτες έχουν διπλάσιους μισθούς,
γιατί έχουν, αντίστοιχα, διπλάσια παραγωγικότητα, λόγω των συνθηκών που
επικρατούν στη γερμανική οικονομία.

Η αύξηση της παραγωγικότητας της οικονομίας, όμως, δεν μπορεί να συμβαδίσει
ούτε με επιστροφή σε ελλειμματικούς προϋπολογισμούς και συσσώρευση χρεών. Η
διατήρηση του επιτεύγματος της ονομαστικής σύγκλισης είναι προϋπόθεση για την
εφαρμογή πολιτικών που θα οδηγήσουν σταδιακά και στην πραγματική σύγκλιση της
οικονομίας μας με τις αντίστοιχες της Ευρώπης.