Πρωταγωνιστής ο Χαρίλαος

Από τον Νικόλαο Δημητράτο και τον Αβραάμ Μπεναρόγια, στον Χαρίλαο Φλωράκη…
Δύο βιβλία και μια επίσημη εορταστική εκδήλωση για τον επίτιμο πρόεδρο του
ΚΚΕ, δίνουν την αφορμή για κάποιες επισημάνσεις που ούτε καταγράφτηκαν ούτε
ειπώθηκαν.

Δύο βιβλία, που περιέχουν μαρτυρίες του Χαρίλαου Φλωράκη για την πορεία του
μέσα στο λαϊκό κίνημα, κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Το πρώτο έγραψε και επιμελήθηκε
ο εκλεκτός συνάδελφος κ. Χρήστος Θεοχαράτος [«Χαρίλαος Φλωράκης και λαϊκό
κίνημα» (λόγος αναιρετικός) από την «Τυποεκδοτική»], ενώ το δεύτερο είναι της
επίσης συναδέλφου Άννας Παναγιωταρέα, που κατέγραψε τις αφηγήσεις του επιτίμου
προέδρου του ΚΚΕ («Κι σεν’ πώς σε λεν; Χαρίλαος Φλωράκης» εκδόσεις
Καστανιώτη).

Προσωπική κατάθεση

Δικαιολογημένο το ενδιαφέρον για την προσωπική κατάθεση του ιστορικού ηγέτη
του ΚΚΕ πάνω σε όλα τα μεγάλα γεγονότα ­ όπως ο ίδιος τα έζησε ­ και αφορούν
την μακρά πορεία του λαϊκού κινήματος. Ακόμα και όσοι δεν συμφωνούν με το ΚΚΕ,
επιθυμούν να γνωρίζουν όσα αφηγείται ο επίτιμος πρόεδρος, ώστε να σχηματίσουν
τη δική τους άποψη.

Για την «επίσημη» έκδοση, που αφορά το βιβλίο του κ. Θεοχαράτου,
«Τυποεκδοτική» και ΚΚΕ διοργάνωσαν ειδική – τιμητική εκδήλωση για τον ηγέτη
και το βιβλίο, στο κτίριο της Παλαιάς Βουλής. Θα περίμενε όμως κανείς, ότι η
εκδήλωση θα είχε ευρύτερο χαρακτήρα: και για την συμβολή του ιστορικού ηγέτη,
και για την παρουσία του ΚΚΕ στα σημερινά προβλήματα. Με προσκεκλημένους
κομμουνιστές ηγέτες από διάφορες χώρες, με ομιλίες παραγόντων πέραν του στενού
κομματικού χώρου και με έμφαση βέβαια, στον ρόλο που διεδραμάτισαν και που
καλούνται στις ημέρες μας να διαδραματίσουν οι κομμουνιστές σ’ ολόκληρο τον
κόσμο. Ειδικά απ’ αυτήν την εκδήλωση έπρεπε να υπάρξει πολιτικό μήνυμα με
πολλούς αποδέκτες: Τι διδάσκει η Ιστορία, τι κάνουμε σήμερα, γιατί, όπως έλεγε
ο Ρίτσος, «ο δρόμος φεύγει γρήγορα, η Ιστορία δεν γυρίζει πίσω»…

Η συμβολή του

Από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα ο κ. Χαρίλαος Φλωράκης από τις θέσεις του
γραμματέα και επιτίμου προέδρου εξακολουθεί να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό
ρόλο στην πολιτική ζωή του τόπου. Ήταν ο πρώτος ηγέτης του ΚΚΕ, μετά τον
πόλεμο, που μπήκε στο Κοινοβούλιο. Παράλληλα, απέκτησε κύρος στο εξωτερικό ­
χάρις στην προσωπικότητά του ­ και τον καιρό που υπήρχε ακόμη ο «υπαρκτός
σοσιαλισμός» συγκαταλεγόταν μεταξύ των πιο σημαντικών κομμουνιστών ηγετών του
ευρωπαϊκού χώρου.

Είναι ο μόνος γραμματέας και πρόεδρος του ΚΚΕ στον οποίο δόθηκε από τον
ρυθμιστή του πολιτεύματος, δηλαδή τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, διερευνητική
εντολή για σχηματισμό κυβέρνησης το 1989 και διαδραμάτισε ρόλο ουσιαστικό για
να στηριχτεί κυβέρνηση τον ίδιο χρόνο. Η διερευνητική εντολή είχε ευρύτερη
συμβολική αξία. Έδειχνε ότι για πρώτη φορά το ΚΚΕ αντιμετωπιζόταν ισότιμα με
τα αστικά κόμματα. Και ο άνθρωπος στον οποίο ανετέθη αυτή η εντολή, ήταν ο
Χαρίλαος Φλωράκης, ο οποίος και μετά την αποχώρησή του από τη γενική
γραμματεία του ΚΚΕ, εξακολουθεί, ως επίτιμος πρόεδρος, να διαδραματίζει ρόλο
σημαντικό και θετικό, όχι μόνο για το κόμμα του, αλλά γενικά για την πολιτική
ζωή της χώρας, και η γνώμη του ­ για όλο το πολιτικό φάσμα ­ αποκτά βαρύνουσα
σημασία.

Στο εξωτερικό

Αλλά και σε διεθνές επίπεδο, σε μια εποχή όπου στην παγκόσμια σκηνή έλειψε το
«αντίπαλο δέος» (ανατολικός συνασπισμός) με ό,τι αυτό συνεπάγεται, ο Χαρίλαος
Φλωράκης (αδιάλλακτα πιστός στον Μαρξισμό – Λενινισμό), με ψυχραιμία, σύνεση
και σταθερότητα, εξακολουθεί να υπερασπίζεται τις ίδιες αξίες για τις οποίες
πάλεψε σε όλη του τη ζωή.

Οι αναμνήσεις

Οι αναμνήσεις λοιπόν, μαχητών του ΕΛΑΣ και του «Δημοκρατικού Στρατού» που
υπηρέτησαν υπό τις διαταγές του, δεν ήταν αυτό που ενδιέφερε για τη
συγκεκριμένη εκδήλωση.

Ήταν άδικο να περιοριστούν οι ομιλίες για τον τιμώμενο, σαν να ήταν απλά μόνο
διοικητής στρατιωτικής μονάδας ή «καπετάνιος».

Στα 83 χρόνια του ΚΚΕ δεν δόθηκε ποτέ άλλοτε η ευκαιρία να τιμηθεί ηγέτης του
εν ζωή, σε συνθήκες πλήρους νομιμότητας, με γενική αναγνώριση, όχι μόνο από
τους κομμουνιστές και τους αριστερούς, αλλά και από τα αστικά κόμματα.

Ποια ήταν η τύχη των άλλων ηγετών του ΚΚΕ

Στο πρώτο συνέδριο του ΣΕΚΕ τον Νοέμβριο του 1918 στον Πειραιά, γραμματέας
εξελέγη ο Νικ. Δημητράτος, που αργότερα παραιτήθηκε για «λόγους ευθιξίας» όταν
ήλθε σε σύγκρουση με τον Αβραάμ Μπεναρόγια και τον Αρ. Σίδερη για την
προσχώρηση στην Κομμουνιστική Διεθνή, θέμα για το οποίο οι δύο προαναφερόμενοι
είχαν αντιρρήσεις. Το β’ συνέδριο του ΣΕΚΕ έγινε τον Απρίλιο του 1920 στην
Αθήνα, πήρε την απόφαση να ονομαστεί Κομμουνιστικό, και γραμματέας ανέλαβε εκ
νέου ο Ν. Δημητράτος. Το 1922 γραμματέας ήταν ο Γιάννης Κορδάτος, ο οποίος
διετήρησε το αξίωμά του μέχρι το 1924, οπότε αποχώρησε από το κόμμα
διαφωνώντας για το «Μακεδονικό» ζήτημα, και διεγράφη το 1927.

Το 1924 γραμματέας ανέλαβε ο Παντελής Πουλιόπουλος, ξεχωριστή πράγματι
φυσιογνωμία στην ιστορία του εργατικού επαναστατικού κινήματος της χώρας μας.

Διεγράφη από το κόμμα το 1927, επειδή υιοθέτησε τις θέσεις της αριστερής
αντιπολίτευσης του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης και της Γ’
Διεθνούς γύρω από τον Τρότσκι, και οργάνωσε μια αντίστοιχη τάση στην Ελλάδα.
Εκτελέστηκε από τους Ιταλούς στις 6 Ιουνίου 1943 έξω από την Λάρισα, κοντά στο
Νεζερό. Ο Θωμάς Αποστολίδης έμεινε λίγο διάστημα στη γραμματεία, και ο
Ανδρόνικος Χαϊτάς κατηγορήθηκε σαν «δεξιός οπορτουνιστής». Ο Ελευθέριος
Σταυρίδης, γενικός γραμματέας του ΚΚΕ, αποχώρησε το 1928 από το κόμμα,
προσχώρησε στο «Προοδευτικό Κόμμα» του Γ. Καφαντάρη για ν’ αποχωρήσει και απ’
εκεί και να καταλήξει στη Δεξιά. Το 1931 αρχηγός του ΚΚΕ ανέλαβε ο Νίκος
Ζαχαριάδης. Όταν τον μετέφεραν, με την είσοδο των Γερμανών στο Νταχάου,
καθήκοντα γραμματέα ασκούσε ο Γιώργης Σιάντος. Ο «Γέρος του Αγώνα» πέθανε από
την καρδιά του τον Μάιο του 1947. Στην κηδεία του τιμήθηκε από όλο το φάσμα
της Αριστεράς. Αργότερα ­ μετά θάνατον ­ η ζαχαριαδική ηγεσία θα τον
κατηγορούσε για… «χαφιέ», κατηγορία που θα την αναιρούσε η απόφαση της 9ης
Ολομέλειας της Κ.Ε. του ΚΚΕ τον Αύγουστο του 1958, στην οποία τονιζόταν ότι:
«… Η Ολομέλεια της Κ.Ε. αποφασίζει την αποκατάσταση μνήμης των συντρόφων
Γιώργη Σιάντου, Νίκου Πλουμπίδη (Μπάρμπα) και Κώστα Γυφτοδήμου
(Καραγιώργη)…».

Ο Νίκος Ζαχαριάδης ήταν πάντα ο πανίσχυρος αρχηγός του ΚΚΕ μέχρι που τα
πράγματα αλλάζουν μετά τον θάνατο του Στάλιν. Το 1956 συνεκλήθη η 6η Πλατιά
Ολομέλεια στη Ρουμανία (11/12-3-1956) με πρωτοβουλία 6 κομμουνιστικών κομμάτων
η οποία καταδίκασε την πολιτική του Ζαχαριάδη και τον καθήρεσε από τη θέση του
γενικού γραμματέα και του μέλους του Πολιτικού Γραφείου. Ένα περίπου χρόνο
αργότερα, η 7η Ολομέλεια της Κ.Ε. τον διέγραψε και από μέλος του κόμματος.

Ακολούθησαν οι γνωστές περιπέτειες της εξορίας του, για να θέσει τέρμα στη ζωή
του με τον πιο τραγικό τρόπο την 1η Αυγούστου του 1973. Οι φανατικοί οπαδοί
του εξακολουθούν πάντα ν’ αμφισβητούν τον τρόπο θανάτου του ανθρώπου που
κάποτε το όνομά του «ήταν όρκος και προσευχή». Ο Απόστολος Γκρόζος διετήρησε
τιμητικά τον τίτλο του προέδρου. Επόμενος γραμματέας ήταν ο Κώστας Κολιγιάννης
μέχρι το 1972, που σιωπηρώς απηλλάγη των καθηκόντων του. Πέθανε στη Βουδαπέστη
στις 5-9-1979. Όταν τον Δεκέμβριο του 1972 στη 17η Ολομέλεια εξελέγη
γραμματέας ο Χαρίλαος Φλωράκης, μια νέα εποχή άρχιζε για το ΚΚΕ. Επανεξελέγη
τον Δεκέμβριο του 1973 στο 9ο Συνέδριο που συνήλθε στην Ανατολική Γερμανία.
Στην Ολομέλεια του Ιουλίου 1989 γραμματέας εξελέγη ο Γρηγόρης Φαράκος, ο
οποίος με δήλωσή του στις 11 Μαΐου του 1991 υπέβαλε την παραίτησή του από την
Κ.Ε. Στις 27 Φεβρουαρίου του 1991 εξελέγη στην ηγεσία η Αλέκα Παπαρήγα, η
πρώτη γυναίκα γενική γραμματέας του ΚΚΕ.