ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Λόγια ειρήνης

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σ’ έναν Εβραίο πολίτη και σ’ έναν Παλαιστίνιο
πολίτη; Εκείνοι που μοιάζουν με απελπισμένους Εβραίους είναι Παλαιστίνιοι.

Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι. Έχουν άραγε κάποιο όνειρο που μπορεί ακόμη να κρατηθεί ζωντανό;

Το τραγικό αυτό ανέκδοτο ανήκει στον Παλαιστίνιο καθηγητή Ελίας Σανμπάρ και
περιλαμβάνεται σ’ ένα βιβλίο που προσπαθεί να αντισταθεί στη δημαγωγία και
στην ιδεολογία, στη βία και στην απελπισία. Το βιβλίο λέγεται «Μια πολύ
κοντινή Ανατολή. Λόγια ειρήνης» (εκδ. Joelle Losfeld-Dada). Και είναι μια
συλλογή κειμένων που συγκέντρωσε η Γαλλίδα τραγουδίστρια Σαπφώ, θέτοντας σε
εκατό συγγραφείς, ποιητές, καλλιτέχνες και δημοσιογράφους, Ισραηλινούς,
Παλαιστινίους ή άλλους, ένα απλό ερώτημα: «Τι μπορούμε ακόμα να κάνουμε για
την ειρήνη;». Τώρα που όλα μοιάζει να καταρρέουν, τώρα που ο παραλογισμός και
ο τρόμος κυριαρχούν σε όλα τα άλλα συναισθήματα, υπάρχει κάποια εικόνα, κάποιο
όνειρο, που μπορούμε ακόμα να κρατήσουμε ζωντανό;

Υπάρχει, απαντά ο Ισραηλινός συγγραφέας Ρόνι Σόμεκ. «Στον τοίχο του καφενείου
κοντά στην παραγκούπολη», γράφει, «τα μαλλιά τού Μπεν Γκουριόν προκαλούν τον
άνεμο, και δίπλα, σ’ ένα πανομοιότυπο κάδρο, το πρόσωπο της Ουμ Καλσούμ
μοιάζει με γλύκισμα. Ήταν το ’55 ή το ’56, και σκέφθηκα πως αν βάλει κανείς
δίπλα δίπλα την εικόνα του άνδρα και την εικόνα της γυναίκας, θα δίνουν
σίγουρα την εικόνα ενός ζευγαριού».

Υπάρχει αυτό το όνειρο, και λέγεται συνύπαρξη. Αλλά απειλούν να το πνίξουν τα
τείχη, διαφόρων ειδών τείχη, εθνικά, θρησκευτικά, κοινωνικά, τείχη σαν κι αυτά
που περιγράφει η Λιβανέζα Χόντα Μπαρακάτ, που δεν υπήρξε «ποτέ αρκετά Άραβας»,
σε μια επιστολή της προς την Τυνήσια Εβραία Σοφί Μπεσίς, «γεννημένη στη
μειονότητα της μειονότητας, για την οποία οι Άραβες δεν ήταν ντεκόρ». «Αυτό
που φοβάμαι», γράφει η Χόντα, «είναι μήπως γίνεις σαν εκείνους τους
μετανιωμένους εραστές της ειρήνης οι οποίοι, μετά το ξέσπασμα της τελευταίας
ιντιφάντα, επέστρεψαν στις ρίζες τους, μήπως δειλιάσεις μπροστά στη δυσκολία,
μήπως μας χωρίσει ο ανεμοστρόβιλος των παθών». Αδύνατον, της απαντά η Σοφί,
αδύνατον να κάνει κάτι τέτοιο μια «ακάθαρτη Τυνήσια, μια ακάθαρτη Εβραία.
Ακάθαρτη παντού και πάντα, δεν έπαψα ποτέ να εκπλήσσομαι με την καθαρότητα που
αποκλείει, με την καθαρότητα που σκοτώνει».

Η ειρήνη, σημειώνουν ο Ζακ Ντεριντά και ο Παλαιστίνιος ποιητής Μαχμούτ
Νταρουίς, δεν μπορεί να γεννηθεί παρά από τους νόμιμους γονείς της: την
ελευθερία και την ισότητα. Ίσως να βοηθήσει και η αρχαιολογία. Ανακαλύφθηκε
πρόσφατα στο Γκολάν ένας βράχος που απεικονίζει μια ανθρώπινη μορφή και
χρονολογείται εδώ και τουλάχιστον 250.000 χρόνια. Αν αυτή η υπόθεση
επιβεβαιωθεί, γράφει ο συγγραφέας Μαρκ Πετί, τότε όλα τα δεδομένα για τη Μέση
Ανατολή θα ανατραπούν. Γιατί ούτε οι Εβραίοι ούτε οι Φιλισταίοι ούτε οι
Αιγύπτιοι θα μπορούν πια να διεκδικούν την πατρότητα ενός εδάφους που
κατελήφθη εδώ και 2.500 αιώνες από λαούς τελείως ξένους προς εκείνους…