Ευρωπαϊκή «Συντακτική» Συνέλευση

1. Η Κορυφή του Λάακεν στέλνει, κατ’ αρχήν, θετικά μηνύματα για την
Ευρωπαϊκή Ένωση. Ειδικά για τις ελληνικές ευαισθησίες, πολύ θετικά. Σήμερα
αφιερώνω τις σκέψεις μου στα της θεσμικής εξέλιξης.

2. Με την αντίστοιχη «Διακήρυξη του Λάακεν», το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
αναλυτικά θέσπισε μια Συνέλευση που θα ασχοληθεί με το θεσμικό μέλλον της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επειδή, πραγματικά, πρόκειται για μεγάλο ιστορικό γεγονός,
κρίνω αναγκαίο να αποκαθάρω και το γεγονός και τους όρους που χρησιμοποιούνται
από ανακρίβειες και από απολύτως ανεδαφικές προσδοκίες.

3. Πρώτα – πρώτα τι είναι αυτό που θεσπίστηκε στο Λάακεν; Είναι
πράγματι μια Συνέλευση αποτελούμενη από δύο εκπροσώπους από κάθε εθνικό
Κοινοβούλιο, από δεκαέξι μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, από έναν
αντιπρόσωπο κάθε αρχηγού κράτους ή πρωθυπουργού, από δύο μέλη της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής και από ένα προεδρείο με πρόεδρο τον κ. V. Giscard d’ Estaing και
αντιπροέδρους τους κ.κ. G. Amato και J.L. Dehaene. Η εντολή που το Λάακεν
έδωσε στη Συνέλευση είναι η διατύπωση θεσμικών κυρίως προτάσεων που θα
υποβληθούν στην επόμενη Διακυβερνητική Διάσκεψη και στη βάση των οποίων οι
αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων θα αναδιαμορφώσουν τις Συνθήκες.

4. Από την παραπάνω περιγραφόμενη εντολή και σύνθεση της Συνέλευσης
προκύπτουν δύο ανακρίβειες. Δεν πρόκειται περί «Συντακτικής» Συνέλευσης, όπως
ήδη βαπτίστηκε από τον έγκυρο ευρωπαϊκό Τύπο. «Συντακτική» Συνέλευση, στην
ιστορία του ευρωπαϊκού συνταγματικού πολιτισμού, σημαίνει κάτι αρκετά
συγκεκριμένο. Σημαίνει ένα αντιπροσωπευτικό όργανο που δημιουργεί η κυρίαρχη,
σε μια ιστορική στιγμή, δύναμη και που στη βάση και με την νομιμοποίησή της
συντάσσει Σύνταγμα. Αντίθετα, στην περίπτωσή μας, πρόκειται απλά για μια
ιδιόμορφη Συνέλευση που ανταποκρίνεται στη λογική της ενωσιακής δομής.

5. Η εντολή προς τη Συνέλευση ­ κι εδώ έχουμε τη δεύτερη ανακρίβεια ­
δεν είναι να συντάξει Σύνταγμα, αλλά να συμβάλει με τις προτάσεις της στη
διαμόρφωση μιας Διεθνούς Συνθήκης.

6. Οι παραπάνω ανακρίβειες δεν αναιρούν την, πραγματικά, ιστορική
σημασία της Συνέλευσης. Θα μπορούσε γι’ αυτήν να γραφεί μια ολόκληρη διατριβή
και μακάρι κάποιος νέος να το αποφασίσει. Εδώ περιορίζομαι σε κάποιους
υπαινιγμούς για να γίνει αντιληπτή η μεγάλη σημασία του γεγονότος:

Ως τώρα, τα σχέδια των Συνθηκών τα ετοίμαζαν οι νομικές υπηρεσίες του
Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συνακόλουθα ήταν κείμενα
τεχνοκρατικά, μη αναγνώσιμα καν από τον κοινό πολίτη και με θεσμικές επιλογές
βασισμένες συνήθως στη φιλοσοφία της διοικητικής αναποτελεσματικότητας. Ήταν
δηλαδή κείμενα, κατ’ εξοχήν, μη πολιτικά. Έτσι, π.χ. εξηγείται ότι η
δημοκρατική έννοια της διαφάνειας λείπει από τα κείμενα και προστέθηκε με
επιμονή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως συνέβη και με πολλές άλλες
δημοκρατικές κανονιστικές προβλέψεις. Με κείμενο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
του 1997 που είχα την τύχη να συνυπογράψω με τον Mendez de Vigo, ζητήθηκε ρητά
η διαδικασία της Συνέλευσης αντί της διαδικασίας του διοικητικού τεχνοκρατικού
σχεδιασμού της αναθεώρησης των Συνθηκών. Κίνητρο: Ο πολιτικός λόγος να
εκτοπίσει το γραφειοκρατικό, το μη αναγνώσιμο κείμενο να γίνει αναγνώσιμο και
να αρχίσει ο εκδημοκρατισμός του ενωσιακού οικοδομήματος. Αυτό διασφαλίζεται
με την πολιτική σύνθεση του οργάνου που θα συντάξει το Σχέδιο. Αυτό ακριβώς
αποφάσισε το Λάακεν. Και δεν είναι λίγο.

7. Μια τέτοια διαδικασία έχει, πρώτον, αυξημένη νομιμοποίηση, αφού η
μεγάλη πλειοψηφία της Συνέλευσης είναι αντιπρόσωποι των λαών. Και βέβαια οι
αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων στη Διακυβερνητική Διάσκεψη δεν έχουν καμία
νομική υποχρέωση να δεχθούν τις προτάσεις της Συνέλευσης. Θα είναι όμως
πολιτικά πολύ δύσκολο να τις αγνοήσουν. Ούτε αυτό είναι σωστό να υποτιμηθεί.

8. Όπως είπα όμως και στην αρχή, η επιτυχία του διαβήματος θα κριθεί
στο τέλος. Όσο πιο συγκεκριμένες είναι οι προτάσεις της Συνέλευσης, τόσο πιο
ορατές θα είναι οι παρεκκλίσεις της Διακυβερνητικής Διάσκεψης από αυτές. Ενώ
όσο πιο πολύ έχουν τη μορφή «καταγραφής εκδοχών και απόψεων» για κάθε θέμα,
τόσο πιο ελεύθερη θα είναι η Διακυβερνητική Διάσκεψη να μην επηρεαστεί από τις
προτάσεις της Συνέλευσης. Στο σημείο αυτό η διατύπωση της εντολής προς τη
Συνέλευση από τη Διάσκεψη Κορυφής, είναι δυστυχώς πολύ ανοιχτή και κατά τούτο
επικίνδυνη.

9. Κρίμα που οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αποφάσισαν να διορίσουν
αυτοί το προεδρείο της Συνέλευσης. Σε ένα σώμα που αποτελείται, κατά
πλειοψηφία, από βουλευτές, το προεδρείο δεν διορίζεται, αλλά εκλέγεται από το
ίδιο το σώμα.

10. Πάντως βαδίζουμε, αν όλα πάνε καλά, προς μία νέα αναθεώρηση των
ευρωπαϊκών Συνθηκών που αρχίζει πριν καν επικυρωθεί η Συνθήκη της Νίκαιας και
που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, με αρκετή ακριβολογία, ως «Ευρωπαϊκή
Συνταγματική Συνθήκη». Ας σταματήσουν λοιπόν οι φλυαρίες για ένα ευρωπαϊκό
«Σύνταγμα» που θα άρμοζε σε ένα ευρωπαϊκό ομοσπονδιακό κράτος ξένο ­ πάντως σε
αυτή την ιστορική φάση ­ προς τα δεδομένα του ευρωπαϊκού χώρου.
Φιλοευρωπαϊστές δεν είναι οι βιαστικοί, αυτοί που θέλουν να τρέξουν πιο
γρήγορα από την ιστορία, αλλά αυτοί που αναζητούν την αρμονία των θεσμών με
τις βουλήσεις των λαών.

Πάντως, μια νέα ιστορική περίοδος για την Ευρώπη άρχισε.

11. Ας ελπίζουμε πως στη Συνέλευση θα συζητηθούν τα καίρια και
θεμελιώδη, τα ευαίσθητα και ό,τι ως τώρα κράτησε την Ευρωπαϊκή Ένωση μακριά
από τις συνειδήσεις των πολιτών. Ελπίζω πως τα μέλη της Συνέλευσης θα έχουν
στον νου τους το «όχι» των Ιρλανδών στη Νίκαια.

12. Τότε ίσως ο δρόμος ανοίξει και ίσως η Ευρωπαϊκή Ένωση να γίνει
υπόθεση των Ευρωπαίων πολιτών.