ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πλουραλισμός και δημοκρατία

Οι ηγεσίες του δυτικού κόσμου μάς διαβεβαιώνουν ότι ζούμε στη νέα εποχή της
ανοικτής κοινωνίας και του δημοκρατικού πλουραλισμού, που μας προσφέρει
απεριόριστη δυνατότητα επικοινωνίας, διαλόγου, συμμετοχής των πολιτών στις
αποφάσεις…

«Η πολιτική απάθεια μπορεί να αντανακλά την υγεία μιας δημοκρατίας»

(Lipset S.Μ. «Political Man», 1963)

Μήπως, όμως, πίσω από τις μεγαλοστομίες οι ηγεσίες αυτές υιοθετούν και
προωθούν στην πράξη τον κυνισμό των απολογητών της «γκρίζας» δημοκρατίας που
διαμορφώνεται στις μέρες μας;

Γιατί, πράγματι, η κρίση των σύγχρονων δημοκρατικών πολιτικών συστημάτων, η
απαξίωση των συλλογικών φορέων δράσης, η αποξένωση του πολίτη ­ που
μετατρέπεται σε μονοδιάστατο ιδιώτη / καταναλωτή ­, η αυτονόμηση των
οικονομικών και πολιτικών κέντρων στη λήψη των κρίσιμων αποφάσεων θέτουν
ευθέως το ερώτημα εάν ο τυπικός πλουραλισμός και ο διάλογος δεν αποτελούν παρά
ένα προκάλυμμα που αποκρύπτει την καταστρατήγηση των αξιών και των ουσιαστικών
περιεχομένων της Δημοκρατίας.

Η «νέα τάξη» πραγμάτων της αποκαλούμενης παγκοσμιοποίησης όχι μόνο δεν
οικοδομεί ένα πολυκεντρικό σύστημα λήψης των αποφάσεων, αλλά αντίθετα
διαμορφώνει μια νέα πυραμίδα εξουσιών, που οδηγεί τις χώρες του πλανήτη σε
σχέσεις, είτε απόλυτης είτε σχετικής, υποταγής στον ηγεμονισμό των ΗΠΑ. Η
συνεννόηση και η συναπόφαση στην επίλυση κρίσιμων ­ παγκόσμιου χαρακτήρα ­
προβλημάτων και αντιθέσεων αντικαθίστανται από την επιλογή του «Ενός» που
αποφασίζει για τις τύχες ολόκληρων λαών, διατυπώνοντας την απειλή ότι «όποιος
δεν ταυτίζεται με τις επιλογές μας είναι εχθρός μας».

Στον εθνικό και κοινωνικό μας ορίζοντα τα αιτήματα και οι διεκδικήσεις των
κοινωνικών ομάδων δεν «υπάρχουν» αν δεν οδηγηθούν σε εντάσεις και συγκρούσεις,
αν δεν «μεταφρασθούν» σε τηλεοπτικά γεγονότα, ώστε να εμπορευματοποιηθούν και
να «κοστολογηθούν» οι πολιτικές τους επιπτώσεις… Καμιά πολιτική εξουσία δεν
δίνει σημασία στις εκκλήσεις των αγροτών, κανένας τηλεοπτικός σταθμός δεν
μεταδίδει τις διεκδικήσεις τους, αν πρώτα δεν κλείσουν τους δρόμους.

Χρειάσθηκε να κατέβουν στους δρόμους εκατοντάδες χιλιάδες πολιτών για το
Ασφαλιστικό για να αποσύρει η κυβέρνηση τις «προτάσεις» της όταν, λίγα 24ωρα
πριν, κατήγγειλε η ιδία τις διεκδικήσεις των εργαζομένων ως απόρροια
συντεχνιακών διεκδικήσεων και κατεστημένων συμφερόντων.

Άλλες κοινωνικές ομάδες όπως οι άνεργοι, οι συνταξιούχοι, οι κοινωνικά και
οικονομικά περιθωριοποιημένοι δεν έχουν ύπαρξη και πολιτικό λόγο στο
πλουραλιστικό σχήμα, γιατί δεν μπορούν να συγκροτήσουν ισχυρές «ομάδες πίεσης»
προς την κυβερνητική εξουσία.

Το δίδαγμα είναι προφανές: Όταν δεν έχεις δύναμη να επιβάλεις το δίκιο σου,
τότε μπορείς να κραυγάζεις όσο θέλεις. Δεν πρόκειται να σε ακούσει κανένας.

Γι’ αυτό και πολλά κρίσιμα κοινωνικά προβλήματα (ναρκωτικά, βία στην κοινωνία
και στην οικογένεια, περιθωριοποίηση, περιβαλλοντική καταστροφή κ.ά.) γίνονται
γνωστά κυρίως μέσα από το αστυνομικό δελτίο.

Τι σημαίνει στην πράξη πλουραλισμός και διάλογος; Μα, η δυνατότητά μας να
ακούμε, να βλέπουμε και να υφιστάμεθα, τελικώς, τις επιλογές των ισχυρών
οικονομικο-πολιτικών κέντρων, τα οποία καθορίζουν ταυτόχρονα και την πολιτική
«ατζέντα» των θεμάτων που τίθενται προς συζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι μια σειρά
κρίσιμων προβλημάτων είτε μετατίθενται στο μέλλον είτε αποφασίζονται μέσα από
συνοπτικές και αφανείς διαδικασίες.

Μέσα από τις λειτουργίες και τις επιλογές αυτές, η πλουραλιστική δημοκρατία
μετατρέπεται σ’ ένα τυπικό-διαδικαστικό σχήμα λήψης αποφάσεων και σκληρού
κομματικού ανταγωνισμού, με αποτέλεσμα τα ουσιαστικά της περιεχόμενα όπως η
ισότητα, η ελευθερία, η κοινωνική δικαιοσύνη να μεταπίπτουν σε τυπικά
δικαιώματα και να ακυρώνονται στην πράξη. Δεν συγκροτούν έτσι δημιουργικές
αξίες, αλλά «υλικό» προς αρχειοθέτηση…

Αυτό το πλαίσιο του πολιτικού κυνισμού, που χαρακτηρίζει τα σύγχρονα πολιτικά
συστήματα, περιγράφει με ενάργεια ο J. Schumpeter ήδη 60 χρόνια πριν:

«Για να ερευνήσουμε με ποιους τρόπους η πολιτική υπηρετεί τους κοινωνικούς
σκοπούς πρέπει να ξεκινήσουμε από την ανταγωνιστική μάχη για την εξουσία και
τα αξιώματα… Θα κατανοήσουμε (έτσι) ότι η κοινωνική λειτουργία της Πολιτικής
εκπληρώνεται μόνο ως πάρεργο, όπως ακριβώς στην οικονομική λειτουργία η
παραγωγή αγαθών είναι δευτερεύον φαινόμενο μπροστά στην επίτευξη του κέρδους».

(Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός και Δημοκρατία, 1942).

Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι επίκουρος καθηγητής της Πολιτικής Επιστήμης
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, μέλος της Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ.