ΔΡΟΜΟΙ

Μια ήττα…

… πολύ παράξενη ήταν αυτή που γνώρισαν οι «πρώην», αν κάνει κανείς τον
απολογισμό, δέκα χρόνια μετά την πτώση της ΕΣΣΔ. Χθες ένιωθαν ταπεινωμένοι και
καταφρονεμένοι, σήμερα πιστεύουν πως είναι σχεδόν δικαιωμένοι. Πώς τα
κατάφεραν άραγε να επιβιώσουν μέσα στη ζούγκλα της ελεύθερης αγοράς, που
βρέθηκαν σε αυτήν μέσα σε μια νύχτα; Οι περισσότεροι ζουν σαν καλοί
επαγγελματίες, που έχουν επίγνωση των ορίων του συστήματος. «Δεν είμαστε πια
κομμουνιστές, γιατί δεν υπήρξαμε ποτέ κομμουνιστές». Το λέει ευθαρσώς ο
Πολωνός πρόεδρος Αλεξάντερ Κβασνιέβσκι. Αν και είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη
μισή; Βρίσκεται κρυμμένη στα κίνητρα που έσπρωξαν τέτοιους πληκτικούς
γραφειοκράτες να μεταμορφωθούν σε επιχειρηματίες. «Νιώσαμε πως προδοθήκαμε από
τον Γκορμπατσόφ». Καλή δικαιολογία. «Σε τρεις μήνες από τότε που άφησα το
Κόμμα, κέρδιζα τα τριπλάσια». Ακόμη καλύτερη.

Με την πτώση…

… του κομμουνισμού, η πρώην κομμουνιστική ελίτ βρέθηκε να κρατάει στα χέρια
της το καλύτερο χαρτί: ανάμεσα σε δυο κουλτούρες, την καπιταλιστική και τη
σοσιαλιστική, τα στελέχη του παλιού κρατικού μηχανισμού είχαν στην ατζέντα
τους όλες τις κατάλληλες επαφές και γνωριμίες που μπορεί να εκτιμήσει ένας
Δυτικός επενδυτής σε έναν μεσάζοντα, όλο εκείνο το «αόρατο κεφάλαιο». Έτσι
μπόρεσαν οι πρώην κομμουνιστές να «μεταφράσουν» το ένα σύστημα στο άλλο, έτσι
μπόρεσαν να μετατρέψουν τους παλιούς κομματικούς μηχανισμούς σε ανώνυμες
εταιρείες και να ιδιωτικοποιήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία, έτσι μπόρεσαν
να γεννηθούν οι υβριδικοί επιχειρηματίες που από τον κομμουνισμό παρήγαγαν
καπιταλισμό. Όπως στη Ρωσία: η πρώην κομμουνιστική νομενκλατούρα είναι σήμερα
άρρηκτα δεμένη με τα ενεργειακά επιχειρηματικά συμφέροντα.

Στο άκουσμα…

… του ονόματος Ιβάν Δ’ θα πει κανείς: ποιος είναι αυτός; Μα αν βάλεις δίπλα
το επίθετο «ο Τρομερός», τότε ο τσάρος αποκτάει αμέσως μορφή, τη μορφή ενός
ανελέητου δεσπότη, όπως τον γνωρίσαμε από την περίφημη ταινία του Σεργκέι
Αϊζενστάιν. Στη συλλογική φαντασία, ο Ιβάν ο Τρομερός ανήκει σε έναν αστερισμό
σκοτεινών μορφών μιας αινιγματικής, βίαιης αλλά και κραταιάς Ρωσίας. Το
επίθετο «τρομερός» στα ρωσικά λέγεται «γκρόζνι» ­ λέξη που η ρίζα της σημαίνει
θύελλα ή απειλή, πολύ εύστοχη για την ομώνυμη πρωτεύουσα της Τσετσενίας.
Αρχικά μάλιστα είχε θετική σημασία: αναφερόταν στο μεγαλείο των Ρώσων ηγεμόνων
και του αρχάγγελου Μιχαήλ, τον οποίο τιμούσε ευλαβικά ο Ιβάν. Εκτός από τη
φήμη του αιμοσταγούς ηγεμόνα, που καταγράφηκε ιστορικά, στον Ιβάν αποδίδεται
σημαντικός ρόλος στη δημιουργία του ρωσικού κεντρικού κράτους και στη διεθνή
ανάδειξή του, εκείνα τα χρόνια, στα τέλη του 16ου αιώνα. Μαζί με τους μύθους
για την αγριότητά του, η ρωσική λαϊκή παράδοση τραγούδησε τις νίκες του Ιβάν
του Τρομερού κατά των βογιάρων.

Γκορμπατσόφ…

… Γιέλτσιν, Πούτιν… Τόσοι «πρώην» και ούτε ένα επίθετο που να δείχνει κάτι
παραπάνω στο όνομά τους.