Το ΠΑΣΟΚ πάει πάλι «Χαλκίδα»

«Πέλαγος» λεγόταν το ξενοδοχείο της Χαλκίδας, όπου πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του ’86 η ιστορική σύνοδος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ. Από εκεί ο Ανδρέας Παπανδρέου απηύθυνε το προσκλητήριο συνεργασίας με την παραδοσιακή Αριστερά, αλλά το πέλαγος ήταν ήδη φουρτουνιασμένο

Το βράδυ των δημοτικών εκλογών του ’82, μεθυσμένοι ­ ακόμα τότε ­ από το…
νέκταρ της «Αλλαγής», παρουσιαστές της κρατικής τηλεόρασης είχαν μεταφέρει το
μήνυμα απ’ άκρου εις άκρον, σε όλη την Ελλάδα: Στις εκλογές ήταν θριαμβευτής
«το ΠΑΣΟΚ και άλλες δημοκρατικές δυνάμεις». Εκείνη τη νύχτα, στα κεντρικά
γραφεία του ΚΚΕ και του (τότε) ΚΚΕ εσ., πολλοί είχαν πάρει όρκους ­ τέτοια
«ηγεμονίστικη» φράση όπως το «και άλλες δημοκρατικές δυνάμεις» δεν θα
ξανακουγόταν στην τηλεόραση…

Στις δημοτικές εκλογές του ’86, τέσσερα χρόνια μετά, ο Ανδρέας Παπανδρέου
χρειάστηκε να εφεύρει εκείνο το περίφημο «νίκησε η Τοπική Αυτοδιοίκηση», για
να μην παραδεχθεί δημοσίως ότι οι «σύντροφοι» των «και άλλων δημοκρατικών
δυνάμεων» είχαν κρατήσει τους όρκους τους: οι ψηφοφόροι των κομμάτων της
παραδοσιακής Αριστεράς έστρεψαν το βλέμμα μακριά από τους υποψηφίους του ΠΑΣΟΚ
στους τρεις μεγάλους Δήμους της χώρας, που πέρασαν στα χέρια των κ.κ. Μ.
Έβερτ, Α. Ανδριανόπουλου, Σωτ. Κούβελα και ­ φυσικά ­ της Νέας Δημοκρατίας.
Ήταν το προανάκρουσμα του ’89…

Λίγους μήνες νωρίτερα, μπροστά στον κίνδυνο μίας μεγάλης ήττας, το ΠΑΣΟΚ είχε
κάνει το μοναδικό ­ από την ίδρυσή του ­ σχετικά ειλικρινές άνοιγμα στην
παραδοσιακή Αριστερά, με τη σύνοδο της Χαλκίδας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε
επιβάλει «σιγή ασυρμάτου» στα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ,
προκειμένου να μεγιστοποιήσει τη δύναμη του μηνύματός του, που πραγματικά
έσκασε σαν βόμβα: Το «προσκλητήριο συνεργασίας» σε όλες τις προοδευτικές
δυνάμεις και η στροφή του ΠΑΣΟΚ στην κοινωνία, όπως και η απόφαση για την
«ανασυγκρότησή του», εν όψει των δημοτικών εκλογών, θα αρκούσαν λίγα χρόνια
νωρίτερα για να κάμψουν τις αντιστάσεις αν όχι των «άλλων δημοκρατικών
δυνάμεων», τουλάχιστον των ψηφοφόρων τους. Ήταν όμως πια πολύ αργά ­ η «βόμβα»
τελικά έσκασε στα χέρια της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ…

Η συνεργασία του ενιαίου Συνασπισμού με τη Νέα Δημοκρατία το ’89, αλλά και στη
συνέχεια το Ειδικό Δικαστήριο, σφράγισαν απλώς την «ολέθρια σχέση» μεταξύ του
ΠΑΣΟΚ και των ­ μια φορά κι έναν καιρό ­ «άλλων δημοκρατικών δυνάμεων. Το ΚΚΕ,
ύστερα και από τη διάλυση του ενιαίου ΣΥΝ προχώρησε σε μία στρατηγική
περιχαράκωσης των δυνάμεών του στη βάση της «διαφορετικότητας» από τις άλλες
πολιτικές δυνάμεις της χώρας. Ό,τι απέμεινε από τον ΣΥΝ, πάλι, άρχισε να θέτει
πλήθος προϋποθέσεων ακόμα και για την ίδια την έναρξη του όποιου διαλόγου με
το ΠΑΣΟΚ, μπροστά στον μόνιμο φόβο της «λεηλασίας» των ψηφοφόρων του ­ εν
ολίγοις, ο τρόμος του «ΠΑΣΟΚ και άλλες δημοκρατικές δυνάμεις» έχει στοιχειώσει
για τα καλά στον χώρο της λεγόμενης ανανεωτικής Αριστεράς.

Την εποχή του Ειδικού Δικαστηρίου, όμως, αλλά κυρίως με την εμπειρία του
«Πεντελικού» ­ όπου το ΠΑΣΟΚ απέφυγε για κάποιες «γεννηματικές» ψήφους τη
διάλυση ­ ο κ. Κ. Σημίτης προχώρησε στην ίδρυση του ΟΠΕΚ. Για πρώτη φορά,
στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, χωρίς να αντιμετωπίζει τη δαμόκλειο σπάθη του Πειθαρχικού
Συμβουλίου, προχωρούσε στην ίδρυση ενός Ομίλου Προβληματισμού, στον οποίο
μετείχαν και στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αλλά που λειτουργούσε «εκτός ΠΑΣΟΚ».

Στον κύκλο του ΟΠΕΚ μπήκαν πολύ γρήγορα στελέχη από τον ευρύτερο χώρο της
ανανεωτικής Αριστεράς. Άλλωστε, μπορούσαν άνετα να κάνουν κάτι τέτοιο, μιας
και παραδοσιακά οι οργανωτικοί δεσμοί τους ήταν χαλαροί, αλλά και επειδή ο
ΟΠΕΚ δεν διεκδίκησε ποτέ ρόλο «εκλογικού μηχανισμού». Η άνθηση του ΟΠΕΚ
συνέπεσε με την αύξηση της επιρροής των «εκσυγχρονιστών» ­ και με την
επικράτηση Σημίτη, το ’96, η υπόθεση του διαλόγου με την Αριστερά «μέσα από τα
πρόσωπα των κομμάτων και όχι μέσω διαλόγου με τις ηγεσίες των κομμάτων»
μεταβλήθηκε πρακτικά σε κυρίαρχη φιλοσοφία του ΠΑΣΟΚ.

Επιστέγασμα αυτής της αντίληψης ήταν η επιλογή Δαμανάκη στις εκλογές του ’98.
Το ΠΑΣΟΚ θέλησε και ο ΣΥΝ αναγκάστηκε να συμφωνήσει στην κοινή στήριξη της
πρώην προέδρου του για τον Δήμο Αθηναίων, χωρίς τα δύο κόμματα να έχουν
προηγουμένως συμφωνήσει στοιχειωδώς όχι σε μεγάλα πολιτικά ζητήματα, αλλά ούτε
καν σε ζητήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η εκλογική αποτυχία εκείνης της προσπάθειας, όσο κι αν οδήγησε σε «παράπλευρες
απώλειες» τον ΣΥΝ ­ όπως για παράδειγμα η αποχώρηση των «εκσυγχρονιστών» και η
δημιουργία της ΑΕΚΑ ­ στην ουσία σήμανε και το τέλος του εγχειρήματος. Μία από
τις πρώτες κινήσεις του κ. Κ. Λαλιώτη, μετά την εκλογή του στη θέση του
γραμματέα του ΠΑΣΟΚ, ήταν να ζητήσει συναντήσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων
της παραδοσιακής Αριστεράς, ενώ ο νέος υπουργός Εσωτερικών κ. Κ. Σκανδαλίδης
άφηνε να του ξεφύγουν προσωπικές σκέψεις για έναν αναλογικότερο εκλογικό νόμο.

Στη σκέψη του κ. Λαλιώτη υπάρχει μία «νέα Χαλκίδα» ­ με τους όρους του 2002: η
αυτοκριτική του ΠΑΣΟΚ για την «ηγεμονίστικη» στάση του απέναντι στην Αριστερά,
δεν είναι παρά το προανάκρουσμα ενός «νέου προσκλητήριου» συνεργασίας. Οι
δημοτικές εκλογές είναι και πάλι εν όψει ­ το μόνο ερώτημα στο οποίο θα κληθεί
να απαντήσει ο νέος γραμματέας του ΠΑΣΟΚ, είναι: μήπως είναι και πάλι πολύ
αργά.