ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αιγιαλός και παραλία

Η συζήτηση και ψήφιση του νομοσχεδίου για τον αιγιαλό και την παραλία, που
έγινε πρόσφατα στη Βουλή, έφερε στην επικαιρότητα ένα θέμα το οποίο έχει
απασχολήσει την κοινή γνώμη πολλές φορές στο παρελθόν.

Το γεγονός ότι έγινε ουσιαστικός διάλογος δείχνει πως οι συζητήσεις στη Βουλή
μπορούν να αναδεικνύουν μείζονα θέματα της ελληνικής πραγματικότητας και να
μην καταντούν ανούσιοι και στείροι λεκτικοί διαξιφισμοί.

Στην Ελλάδα, χώρα κατ’ εξοχήν νησιωτική και παράκτια, σε κάθε τετραγωνικό
χιλιόμετρο του εδάφους της αντιστοιχούν 114 μέτρα «θαλάσσιου μετώπου» όταν ο
αντίστοιχος παγκόσμιος μέσος όρος είναι 4,3 μέτρα! Κατά συνέπεια, η χώρα μας
έχει κάθε λόγο να εκσυγχρονίσει το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την προστασία
και διαχείριση αυτού του πολύτιμου φυσικού πόρου και ταυτόχρονα ευαίσθητου
οικοσυστήματος. Όμως, όπως συμβαίνει με όλες τις σοβαρές νομοθετικές
ρυθμίσεις, η διαδικασία αυτή είναι υπερβολικά αργή. Πράγματι, για όσους δεν
ξέρουν, οι προσπάθειες για μια συνολική «επικαιροποίηση» της σχετικής
νομοθεσίας (η οποία, σημειωτέον, υφίσταται από το 1940) έχουν ξεκινήσει
τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του ’80! Υπήρχε επομένως υπεραρκετός
χρόνος για να φτιαχτεί από την ελληνική Πολιτεία ένα άρτιο νομοθέτημα, τόσο
από νομοτεχνική όσο και από ουσιαστική άποψη.

Σε κάθε περίπτωση, το νομοσχέδιο που ήρθε πρόσφατα στη Βουλή φέρνει πολλές και
σημαντικές βελτιώσεις στην υπάρχουσα νομοθεσία. Όμως αυτό δεν αρκεί. Διότι
περιορίζει το ζήτημα της διαχείρισης των ακτών σε διευθέτηση
τεχνικοδιοικητικών προβλημάτων και μάλιστα πάνω σε παλιά καλούπια. Για να
είναι πραγματικά αποτελεσματικός και ωφέλιμος ένας νόμος-πλαίσιο για τον
αιγιαλό και την παραλία, από αναπτυξιακή και περιβαλλοντική άποψη, θα πρέπει
να υιοθετεί σύγχρονες και καινοτόμες αντιλήψεις σε θέματα πολιτικής γης και
κυρίως να κάνει τις απαραίτητες συνδέσεις και συσχετίσεις με τον σχεδιασμό σε
χωροταξικό επίπεδο.

Συγκεκριμένα, υπάρχει ανάγκη πρόβλεψης νέων οργανωτικών δομών με στόχο τον
ενιαίο σχεδιασμό της παράκτιας ζώνης. Οι «συνήθεις» υπηρεσίες των διαφόρων
υπουργείων, περιφερειών και νομαρχιών, που καλούνται να λύσουν όλα τα
προβλήματα οριοθέτησης, προστασίας και διαχείρισης, δεν αρκούν. Έτσι το μείζον
ζήτημα του συντονισμού και της συνεργασίας των εμπλεκόμενων φορέων, τόσο για
τη χάραξη της πολιτικής όσο και για την εφαρμογή της, δεν αντιμετωπίζεται
καθόλου, όπως επίσης δεν αντιμετωπίζονται τα σημαντικά θέματα που έχουν σχέση
με την πολιτική απόκτησης γης για την προστασία του παράκτιου περιβάλλοντος.

Για παράδειγμα, οι διατάξεις για απαλλοτρίωση των ιδιοκτησιών στη ζώνη
παραλίας δεν έχουν νόημα παρά μόνο όταν υπάρχουν τα μέσα (οικονομικοί πόροι)
για την απόκτηση των ιδιοκτησιών αυτών. Διαφορετικά θα πρέπει να βρεθούν άλλα
εργαλεία πολιτικής γης για την απόκτηση της έκτασης της παραλίας, η οποία
πρέπει να είναι δημόσιος κοινόχρηστος χώρος, σύμφωνα με τον βασικό στόχο που
θέτει ο ίδιος ο νόμος.

Από την άλλη πλευρά, είναι απαραίτητη η χωροταξική και γεωγραφική συσχέτιση με
την ευρύτερη παράκτια ζώνη (μέχρι και βάθους 5 χιλιομέτρων) μέσα στην οποία η
λωρίδα του αιγιαλού και της παραλίας αποτελεί ένα χωρικό υποσύνολο. Ασφαλώς η
λωρίδα αυτή του αιγιαλού και της παραλίας (το «αμφίβιο» τμήμα της παράκτιας
ζώνης) είναι η πιο ευαίσθητη και η πιο κρίσιμη, τόσο από αναπτυξιακή όσο και
από οικολογική και περιβαλλοντική άποψη. Όμως και οι άλλες παράλληλες με αυτή
ζώνες (πλάτους 500, 2.000 και 5.000 μέτρων), που αποτελούν την ενδοχώρα της
ζώνης του αιγιαλού, είναι εξίσου σημαντικές για τη λειτουργία του παράκτιου
οικοσυστήματος, καθώς και για τις παραγωγικές δραστηριότητες που εκεί
αναπτύσσονται.

Για τον λόγο αυτό, επειδή ο παράκτιος χώρος έχει μια ιδιαιτερότητα
προβλημάτων, είναι ανάγκη να υπάρξει ένας ιδιαίτερος μηχανισμός για την
επίλυσή τους. Δηλαδή, κάτι αντίστοιχο με το γαλλικό Conservatoire du littoral,
προσαρμοσμένο στα ελληνικά δεδομένα, που θα μπορεί να βοηθάει στην
τεκμηριωμένη χάραξη της πολιτικής για τις ακτές και να διαθέτει τα μέσα για
την υλοποίησή της. Όμως ο ολοκληρωμένος χωροταξικός σχεδιασμός των ακτών
(διότι περί αυτού πρόκειται) αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα που χρειάζεται
ξεχωριστή αναφορά σε άλλο άρθρο.

Ο Ηλίας Μπεριάτος είναι αναπληρωτής καθηγητής Χωροταξίας – Γεωγραφίας
στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.