Κάτω από τη βάση οι μαθητές μας

Πάτο πιάσανε οι Έλληνες μαθητές στην ανάγνωση, στα μαθηματικά και στις
φυσικές επιστήμες: «Δεν διαθέτουν ικανοποιητικές δεξιότητες αναγνωστικού
αλφαβητισμού, εμφανίζουν εξαιρετικά χαμηλές επιδόσεις στον μαθηματικό
αλφαβητισμό και χαρακτηρίζονται από περιορισμένη γνώση και δεξιότητες στον
επιστημονικό αλφαβητισμό».

Τα κακά μαντάτα ήρθαν από τον ΟΟΣΑ. Όταν το πρόγραμμα PISA, που «έτρεχε» ο
Οργανισμός, για τη διεθνή αξιολόγηση 265.000 δεκαπεντάχρονων μαθητών από 31
χώρες του κόσμου έφθασε στο τέλος του, οι Έλληνες μαθητές είχαν καταλάβει την
25η θέση στην ικανότητα ανάγνωσης και στις φυσικές επιστήμες και την 28η θέση
στα μαθηματικά.

Με άλλα λόγια, το ταμείον της εκπαίδευσης φαίνεται να είναι… μείον. Το
παραδέχτηκε και ο ίδιος ο υπουργός Παιδείας κ. Π. Ευθυμίου με δηλώσεις του
στον ραδιοσταθμό Φλας 9,61, αλλά άφησε και μιαν ελπίδα ότι τα πράγματα μπορεί
να μην είναι και τόσο χάλια όσο φαίνονται: «Το γεγονός ότι η έρευνα βασίζεται
στα πρότυπα των αγγλοσαξονικών εκπαιδευτικών συστημάτων επιτρέπει και
διαφορετικές προσεγγίσεις, ερμηνείες και αναγνώσεις σε ορισμένες περιοχές των
αποτελεσμάτων».

Παρηγοριά

Μακάρι να ήταν έτσι, αλλά «όποια περιοχή των αποτελεσμάτων» κι αν κοιτάξαμε,
φως δεν είδαμε. Ασφαλώς με τη λογική τού «μισοάδειο ή μισογεμάτο το ποτήρι»
μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι παρήγορο το γεγονός ότι «γειτνιάζουμε»
στην ανάγνωση με τη Γερμανία, και στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες με
την Ιταλία, ενώ οι μαθητές από το Λουξεμβούργο, το Μεξικό και τη Βραζιλία
βλέπουν την… πλάτη των Ελλήνων συμμαθητών τους!

Σε κάθε περίπτωση πάντως για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα χτυπάει όχι
καμπανάκι, αλλά ολόκληρο… καμπαναριό, καθώς η συγκεκριμένη έρευνα δεν
στέκεται στο πόσο καλά μπορούν οι μαθητές να διαβάσουν, να λύσουν μια και δυο
ασκήσεις μαθηματικών και φυσικοχημείας, αλλά στο κατά πόσον όλα αυτά που
(υποτίθεται) μαθαίνουν στο σχολείο μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν στην
καθημερινή τους ζωή.

Εστιάζει δηλαδή η έρευνα την προσοχή της:

* Στην ικανότητα των μαθητών να «διαβάζουν για να μαθαίνουν» και όχι να
«μαθαίνουν για να διαβάζουν».

* Στο κατά πόσον οι μαθητές κατέχουν ένα ισορροπημένο σώμα μαθηματικής γνώσης
και στο αν μπορούν να εμπλακούν σε ανάλυση.

* Στο κατά πόσον οι μαθητές έχουν κατακτήσει κομβικές έννοιες, ώστε να μπορούν
να κατανοήσουν συγκεκριμένα φαινόμενα του φυσικού κόσμου.

Η κριτική σκέψη

Με άλλα λόγια, η προαναφερθείσα έρευνα ελέγχει κατά πόσον το σχολείο παράγει
παπαγάλους ή ανθρώπους με αναλυτική και κριτική σκέψη. (Υπό αυτήν την έννοια,
βεβαίως, προς τι άραγε η έκπληξη για τις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών;)

Έχουμε και λέμε λοιπόν: Σ’ αυτό που λέμε ανάγνωση, με όλα όσα αυτή πρέπει να
συνεπάγεται:

* Το 8,7% των Ελλήνων μαθητών έχει σοβαρές δυσκολίες στην ανάγνωση.

* Το 15,7% μπορεί να τα βγάλει πέρα με μιαν απλή ανάγνωση. Μπορεί δηλαδή να
εντοπίσει ένα τμήμα πληροφορίας και να αναγνωρίσει το βασικό θέμα ενός
κειμένου ή να κάνει μιαν απλή σύνδεση με την καθημερινή γνώση.

* Το 25,9% μπορεί να εκτελέσει κάποια βασικά καθήκοντα ανάγνωσης. Μπορεί
δηλαδή να εντοπίσει την άμεση πληροφορία, να συναγάγει χαμηλού επιπέδου
συμπεράσματα, να βρει τι σημαίνει ένα καλά προσδιορισμένο κομμάτι του κειμένου
και να χρησιμοποιήσει κάποια εξωτερική γνώση για να το κατανοήσει.

* Το 28,1% μπορεί να εκτελέσει ανάγνωση μέτριας πολυπλοκότητας. Μπορεί δηλαδή
να εντοπίσει πολλαπλά τμήματα πληροφορίας, να κάνει συνδέσεις ανάμεσα σε
διαφορετικά μέρη του κειμένου και να συσχετίσει το κείμενο με την καθημερινή
γνώση.

* Το 16,7% μπορεί να εκτελέσει δύσκολα καθήκοντα ανάγνωσης. Μπορεί δηλαδή να
εντοπίζει πληροφορία μέσα στο κείμενο, να συνάγει νόημα μέσα από λεπτές
γλωσσικές διαφορές και να αξιολογεί κριτικά ένα κείμενο.

* Το 5% μπορεί να εκτελεί εξειδικευμένα καθήκοντα ανάγνωσης. Μπορεί δηλαδή να
διαχειρισθεί μια πληροφορία, που είναι δύσκολο να βρεθεί σε μη γνωστά κείμενα,
μπορεί να κατανοεί λεπτομερώς την πληροφορία τέτοιων κειμένων, μπορεί να
αξιολογεί κριτικά, να διατυπώνει υποθέσεις και να συνάγει εξειδικευμένη γνώση.

Από τα πλέον αξιοσημείωτα στοιχεία είναι το γεγονός ότι οι Έλληνες μαθητές
δυσκολεύονται ιδιαίτερα να ανακαλέσουν μια πληροφορία από ένα γραπτό κείμενο
και να ερμηνεύσουν ένα κείμενο.

Στα μαθηματικά οι Έλληνες μαθητές κατατάσσονται και πάλι στην τρίτη και
τελευταία κατηγορία χωρών, γεγονός το οποίο πρακτικά σημαίνει ότι λειτουργούν
με κάποιες δεδομένες στρατηγικές, μοντέλα ή προτάσεις και επιλέγουν να
εφαρμόσουν τη σχετική, μαθηματική γνώση, για να λύσουν ένα πρόβλημα, που
μπορεί να περιλαμβάνει ένα μικρό αριθμό βημάτων επεξεργασίας, αλλά μέχρι εκεί
και τίποτα παραπέρα.

Στις επιστήμες οι Έλληνες μαθητές βρίσκονται και πάλι στην τρίτη κατηγορία,
γεγονός που σημαίνει ότι είναι σε θέση να ανακαλέσουν απλή επιστημονική γνώση
(π.χ. ονόματα, γεγονότα, ορολογία, απλούς κανόνες) και να χρησιμοποιήσουν την
κοινή επιστημονική γνώση για να συναγάγουν η να αξιολογήσουν συμπεράσματα. Στο
παραπάνω κολλάμε…

Η αισιόδοξη πλευρά

Κι αν διαβάζοντας όλα τα παραπάνω είστε έτοιμοι να τα βάψατε μαύρα, μη
σπεύσετε, γιατί μέσα σε κάθε κακή κατάσταση στη ζωή μας υπάρχει πάντα και η
αισιόδοξη πλευρά.

Βλέποντας τον πίνακα, παρατηρείτε ασφαλώς ότι είμαστε στην ίδια ευρύτερη
γειτονιά μαθητικών επιδόσεων με την Ιταλία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία.

Αν τώρα αναλογιστείτε ότι οι χώρες αυτές ξοδεύουν πολύ περισσότερα κονδύλια
για την εκπαίδευση, τότε βγαίνει το συμπέρασμα ότι έχουμε την καλύτερη σχέση
μεταξύ τιμής και παραγόμενου «προϊόντος»: Best value for money!

Η Ιταλία, για παράδειγμα, έχει δαπανήσει τα διπλάσια από την Ελλάδα, και το
μόνο που κατάφερε είναι να βαθμολογηθεί με 472 μονάδες έναντι των δικών μας
460 μονάδων. Με άλλα λόγια και πάλι… «πρώτοι» είμαστε!