ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Άνθρωπος, αυτός ο ανώριμος

«Σε όλα όσα γράφω, ένας από τους σκοπούς μου είναι να χαλάσω το παιχνίδι.
Κατά βάθος, είμαστε όλοι κακομαθημένοι».

Βίτολντ Γκομπρόβιτς: «Δεν με ενδιαφέρει η κουλτούρα, αλλά οι σχέσεις μας μαζί της» (σκίτσο από την «Ελ Παΐς»)

Το «Ημερολόγιο» (1953-1969) είναι ίσως το σημαντικότερο έργο του Βίτολντ
Γκομπρόβιτς. Ο Πολωνός συγγραφέας έλεγε όμως πάντα ότι με το ημερολόγιο αυτό
δεν ήθελε να εμβαθύνει στην κουλτούρα μας, ούτε να την εμπλουτίσει, παρά μόνο
να μελετήσει τις σχέσεις μας μαζί της. «Το σημείο από το οποίο ξεκινώ είναι
απλό: όλοι υποκρινόμαστε πως είμαστε πιο σοφοί και πιο ώριμοι απ’ ό,τι
είμαστε». Την ιδέα αυτή την αναπτύσσει ήδη από το 1933 με τις «Αναμνήσεις από
την εποχή της ανωριμότητας», ένα έργο που έγινε δεκτό με ειρωνικά σχόλια από
τους κριτικούς της εποχής.

Υστερα ήλθε το «Φερντυντούρκε» (1938), που επανακυκλοφόρησε πριν από λίγες
ημέρες στην Ισπανία στο πλαίσιο της επανέκδοσης ολόκληρου του έργου του. Ο
Γκομπρόβιτς αποτελεί μια ιδιαίτερη προσωπικότητα του περασμένου αιώνα.
Γεννήθηκε στην Πολωνία το 1904, έζησε αυτοεξόριστος στην Αργεντινή «23 χρόνια
και 266 μέρες» λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και πέθανε το 1969 στη Γαλλία.
Σε όλα αυτά τα μέρη, όμως, βρισκόταν πάντα στην περιφέρεια, ποτέ στο κέντρο.
Κι όταν στο τέλος της ζωής του τον ρώτησαν ποια είναι η μεγαλύτερη δύναμή του,
απάντησε πως όλα στη ζωή είναι έτσι κι έτσι, ανολοκλήρωτα, αόριστα, ανεπαρκή,
κι ότι αυτή είναι η αληθινή γλώσσα της ζωής, όχι εκείνη που μιλούν μεταξύ τους
ένας στρουκτουραλιστής, για παράδειγμα, κι ένας υπαρξιστής. Η εμπειρία, έλεγε
ο Γκομπρόβιτς, δεν οδηγεί στην ωριμότητα. Γερνάμε κάτω από τη σκοτεινή επιρροή
της ανωριμότητάς μας. Η Νιτσεϊκή ιδέα του υπερανθρώπου, του ήρωα, είναι
βλακώδης (πόσο μάλλον η ιδέα των γενετιστών περί του «τέλειου ανθρώπου»). Ο
άνθρωπος θα είναι πάντα κάτι ανολοκλήρωτο.

Στο μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του, ο Γκομπρόβιτς έζησε μόνος,
καταδιωκόμενος από έναν έντονο σεξουαλισμό και από την ιδέα του θανάτου. Μόνο
τα τελευταία του χρόνια τα μοιράστηκε με μια γυναίκα. Η Καναδή φοιτήτρια Ρίτα
Λαμπρός συνάντησε τον συγγραφέα το 1960 στο Ρουαγιομόν, έναν ξενώνα για
συγγραφείς κοντά στο Παρίσι, όπου είχε πάει για να τελειώσει το διδακτορικό
της για την Κολέτ. Εκείνος είχε ήδη προβλήματα υγείας και ήθελε να
εγκατασταθεί στην Ισπανία ή τη Νότια Γαλλία, ή να επιστρέψει στην Αργεντινή.
Της είπε λοιπόν: «Άλλαξε την εργασία σου, κάνε την με θέμα εμένα, θα σου τη
γράψω σε δύο εβδομάδες και θα φύγουμε». Δημοσίως, έκανε λίγο τον κλόουν, λέει
η Ρίτα Γκομπρόβιτς στην «Ελ Παΐς». Μόνο στην ιδιωτική του ζωή ήταν
μεγαλοπρεπής. Ήταν πολύ σαρκαστικός με τους μεγάλους, ενώ απέναντι στους νέους
ενσάρκωνε μια σωκρατική φυσιογνωμία, κι εκείνοι τον λάτρευαν. Το πιο σημαντικό
είναι πως δεν ήταν σαν τους Γάλλους, που ήταν όλοι μαρξιστές, όλοι σνομπ, κι
όλοι με πολυτελή αυτοκίνητα. Εκείνος ήταν μόνος και δεν είχε τίποτα.