ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εμπορευματικός κανιβαλισμός

Ο τίτλος του σημερινού σημειώματος αναφέρεται στο βιβλίο: «Οι ζωντανοί και
ο θάνατος» του Jean Ziegler (Εκδόσεις Μαλλιάρης – Παιδεία, μετάφραση Β.
Παπαβασιλείου, 1982).

Στις σελίδες του βιβλίου αναπτύσσεται με ενάργεια η καλπάζουσα
εμπορευματοποίηση των πάντων, με κορυφαίο εμπόρευμα τον ίδιο τον άνθρωπο, ο
οποίος, καθώς εθίζεται στην εξαπλούμενη αδιαφορία, οδηγείται στη μοναξιά και
στην περιφρόνηση της ζωής.

Η στρατηγική της «απανθρωποποίησης» παρακάμπτει και αποθαρρύνει την ανάπτυξη
και την παρουσίαση των ανεξάντλητων δημιουργικών δυνάμεων του ανθρώπου.

Η συνειδητοποίηση του πεπερασμένου χρόνου της ύπαρξής μας και της
πολυτιμότητας της ζωής αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ουσιαστική συμμετοχή
στην οικοδόμηση της κοινωνίας, υποστηρίζει ο συγγραφέας.

Οι απόψεις αυτές επαληθεύονται καθημερινά στην εποχή μας, όταν η εξάπλωση της
βίας, της οργανωμένης καταστροφικής αποχαλίνωσης και η υποβάθμιση του ανθρώπου
σε αντικείμενο συναλλαγής οδηγεί στην εξαφάνιση κάθε ίχνους τόλμης για
οργανική ένταξη στον ιστό μιας κοινωνίας που θα βασίζεται σε σχέσεις
αμοιβαιότητας και συμπληρωματικότητας.

Σ’ αυτό το τοπίο της περιφρόνησης της ανθρώπινης ζωής εγγράφονται και οι
μεταφορές με τα ακυβέρνητα καράβια των απελπισμένων και ξεριζωμένων προσφύγων
από τη μια άκρη του πλανήτη στην άλλη. Πρόκειται για την «οικουμενικότητα του
σκουπιδαριού» που επιβάλλει η εμπορευματική κοινωνία μας.

Ο «Εμπορευματικός κανιβαλισμός» ­ τίτλος ενός κεφαλαίου του βιβλίου ­
εικονογραφεί με δυο λέξεις και με τον καλύτερο τρόπο φαινόμενα γνώριμα, που
συνδέονται με την έξαρση της οικοδομικής δραστηριότητας των ημερών, τα οποία
πυκνώνουν ανεξέλεγκτα όσο οι χρόνοι αποπεράτωσης των προγραμματισμένων για το
2004 έργων συμπιέζονται πραγματικά και τεχνητά.

Πρόκειται λοιπόν για το «εμπορευματικό σύμπαν» τραπεζών και κατασκευαστικών
εταιρειών που διαχειρίζεται τον πολύτιμο χώρο των πόλεων και της υπαίθρου,
αποκλείοντας συστηματικά από τις διαδικασίες όσους επιχειρούν να αρθρώσουν
κάποιο λόγο έξω από την καθιερωμένη γλώσσα, μακριά από τα αποψιλωμένα
ψελλίσματα που συντηρούν «το απαραίτητο minimum των σημείων εκείνων που είναι
χρήσιμα για την παραγωγή, διανομή και κατανάλωση των εμπορευμάτων».

Τα φαινόμενα του κανιβαλισμού (δεν είναι άσχετα με την λέξη-κλειδί:
«απορρόφηση» των διατιθέμενων χρημάτων) δεν αναφέρονται μόνο στους άμεσα
ενδιαφερόμενους για το μέγιστο δυνατό κέρδος, αλλά μεταδίδονται σαν επιδημία
σε όσους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στην
υλοποίηση των έργων. Η αρπαγή μεταξύ συναδέλφων, η δυσφήμηση και η κίβδηλη
διαφήμιση, η επιπόλαιη αξιολόγηση, ο ακόρεστος συγκεντρωτισμός φουντώνουν
καθώς τα χρονικά όρια εξαντλούνται.

Σε μια εποχή που η έκταση και η σημασία των έργων θα απαιτούσε το μέγιστο των
προσπαθειών και την έγκαιρη εξαντλητική διερεύνηση των δυνατοτήτων, οι σχέσεις
μεταξύ των υπευθύνων, αντί να βασίζονται στην αμοιβαία εκτίμηση, είναι εκ των
προτέρων ναρκοθετημένες.

Με αυτά τα δεδομένα, οι προτεραιότητες καθορίζονται με κριτήρια που
χαρακτηρίζονται από μια διολίσθηση του στόχου που θα έπρεπε να είναι η
ποιότητα του περιβάλλοντος, δηλαδή ο πολιτισμός.

Στα συμπεράσματα του βιβλίου αναφέρεται ένα αφρικανικό λαϊκό απόφθεγμα: «Ο
άνθρωπος είναι το γιατρικό του ανθρώπου». Είναι λοιπόν παρήγορο ότι μέσα στην
επικράτεια του άγονου τεχνοκρατικού ορθολογισμού, μέσα στην απέραντη μοναξιά
των ευαίσθητων ανθρώπων υπάρχουν ακόμα μικρές πηγές φωτός, φλογίτσες, που με
άπειρες δυσκολίες, όπως στη «Νοσταλγία» του Ταρκόφσκι, μεταφέρονται από τη μια
όχθη στην άλλη.

Ο Dylan Thomas έγραψε για τον θάνατο του πατέρα του:

«Μη φεύγεις έτσι ήσυχα μες στη γαλήνια νύχτα

Γέρος κι αν είσαι, φωτιά πρέπει να παίρνεις και να ξεσηκώνεσαι σαν
βλέπεις να φεύγει η μέρα

Ξεσπάθωσε, ξεσπάθωσε ενάντια στο φως που πεθαίνει…».

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.