ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Στη γυάλινη οθόνη της ψυχής

Ο Big Brother έχει για τα καλά εγκατασταθεί στη ζωή μας. Η αρχική
ακροαματική δυστοκία – λόγω της τρομοκρατικής συγκυρίας – γρήγορα ξεπεράσθηκε.
Αν οι έγκλειστοι παίκτες αναγκαστικά αγνοούν τα ζοφερά γεγονότα του κόσμου, οι
έγκλειστοι τηλεθεατές επιλέγουν να τα παραμερίσουν. «Για τον Θεό, όχι άλλο
Αφγανιστάν. Φτάνει. Καλύτερα Big Brother». Μια τεράστια βολική μηχανή
απάρνησης της πραγματικότητας κυριαρχεί.

Εξήντα τόσες μέρες οι καλωδιωμένοι παίκτες αγωνίζονται να κατακτήσουν το χρήμα
και το φως της δημοσιότητας. Στην πραγματικότητα μας δωρίζουν το μόνο ίσως
αγαθό που διαθέτουν, την ιδιωτικότητά τους.

Οι τηλεθεατές ταυτίζονται με τις φαντασιώσεις των παικτών. Το ανώνυμο
μεταμορφώνεται σε επώνυμο. Αφανείς, γκρίζες υπάρξεις αποκτούν σχήμα, χρώμα,
οντότητα. Οι αναρίθμητες Ρέες, Μαίρες, Δώρες του κόσμου ετούτου, ονειρεύονται
πως και αυτές γίνονται Η Ρέα, Η Μαίρη, Η Δώρα, του άλλου, του φαντασμαγορικού
κόσμου. Μοναδικές, εντοπίσιμες, αναγνωρίσιμες. Και μάλιστα εκ του ασφαλούς,
χωρίς να εκτίθενται στις ακραίες καταστάσεις ενός νοσηρού και ψυχοφθόρου
εγκλεισμού.

Η θέαση της ιδιωτικής ζωής των παικτών μεταμορφώνει τον τηλεθεατή σε μια
πανίσχυρη εποπτεύουσα αρχή. Ο Στέφανος, ο Τσάκας (και λοιπές δυνάμεις), ήδη
επώνυμοι και λαμπεροί, υπάγονται στον πλήρη έλεγχο του τηλεθεατή.

Εκείνος πλέον ελέγχει, ως πανθ’ ορών οφθαλμός, το βάθος της ιδιωτικότητάς
τους.

Τι σημασία έχει αν αυτό το «βάθος» είναι μια οφθαλμαπάτη, κι αν τα μύχια της
ιδιωτικότητας εξαντλούνται σε ασήμαντες, επιφανειακές, ρηχές ανταλλαγές; Οι
μπιγκπραδερίζοντες τηλεθεατές είναι πανίσχυροι. Οι διάσημοι παίκτες έχουν
γίνει διάφανοι. Στο έλεός τους. Άθυρμα στο αδηφάγο βλέμμα τους.

Θα μείνουν; Θα αποχωρήσουν; Θα αναβληθεί η ηρωική έξοδος, και για πόσο; Ποιος
θα είναι ο τελικός νικητής;

Η αίσθηση – ψευδαίσθηση ότι οι τηλεθεατές ορίζουν τη μοίρα των μοιραίων
παικτών. Δεν είναι και λίγο αν αναλογισθείς την ξεδιάντροπη ευκολία με την
οποία η ζωή εκτυλίσσεται ερήμην μας.

Το ιδιωτικό που για αιώνες έχει υπάρξει μια περιφρουρητέα αξία, ένα αγαθό του
πολιτισμού μας, κατοχυρωμένο ως αυτονόητη αλήθεια μέσα από τις επαγγελίες του
Διαφωτισμού, ευτελίζεται τώρα σε ιδιότυπο καταναλωτικό προϊόν.

Αξίζει να συλλογισθεί κανείς ότι δεν είναι μέσα από το ακραίο, το
απαγορευμένο, το αλλόκοτο, το βίαιο που συναρπάζει ο Big Brother, αλλά μέσα
από το απόλυτα κοινότοπο.

Είναι το ακραία μη ακραίο, το άχρωμο και απρόσωπο των πλέον ιδιωτικών στιγμών.
Αίφνης, το να βλέπεις κάποιον να κοιμάται στο κρεβάτι του ή να κάνει μπάνιο. Ή
να αναλώνεται σε ένα απίστευτα ασήμαντο και ανούσιο κουβεντολόι. Αυτό, και
μόνο αυτό, αρκεί να ενεργοποιήσει καθώς φαίνεται μια ιδιότυπα διαστροφική
διέγερση.

Ο τηλεθεατής αντλεί την ίδια ανομολόγητη ηδονή που αντλεί ο φετιχιστής από το
αντικείμενο του πόθου του. Αποκτά την εξουσία του φετιχιστή απέναντι στο φετίχ
του. Το εξουσιάζει. Το κατέχει. Ο άλλος απαλλοτριώνεται.

Δεν είναι μόνον οι παθογόνες και αφύσικες συνθήκες του εγκλεισμού που απειλούν
την ψυχική υγεία των έγκλειστων.

Υπάρχει και κάτι χειρότερο. Ο έγκλειστος παίκτης δεν ανήκει στον εαυτό του,
ανήκει στον τηλεθεατή. Στο βλέμμα του ανήκει. Στο αλλότριο βλέμμα που εθίζεται
στην ίδια εξουσία που έχει ο αποικιοκράτης έναντι του ιθαγενούς. Ο αφέντης
έναντι του σκλάβου.

Ο άλλος που εκουσίως καταλύεται, γίνεται κτήμα μου. Ορίζω τη μοίρα του. Εφεξής
μου ανήκει. Εκείνος γίνεται διάφανος, εγώ γίνομαι ιδιοκτήτης. Ιδού ένας
ιδιότυπος ­ αναγκαίος; ­ απελπισμένος; ­ τρόπος επιβίωσης.

Αξίζει για 50 εκατομμύρια; Ιδού το ερώτημα. Αφελές ίσως και ουτοπικό ερώτημα.
Όλα αξίζουν στις μέρες μας. Όλα κερδίζονται και όλα χάνονται, εδώ, στο πλατό,
στη μικρή της ψυχής μας γυάλινη οθόνη.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.