Διαστάσεις Ο ήχος της ελευθερίας

Στην Καμπούλ. Οι νέοι είναι επιτέλους ελεύθεροι να ακούνε μουσική

Τρία είναι μέχρι στιγμής τα κέρδη από τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Η
λύτρωση των γυναικών του Αφγανιστάν από την μπούρκα. Η απαλλαγή των ανδρών από
την υποχρέωση να έχουν γένια. Και η άρση της απαγόρευσης να ακούγεται μουσική
από τα καταστήματα, τα αυτοκίνητα, τα σπίτια. Οι Αφγανοί είναι και πάλι
ελεύθεροι να ακούνε τους αγαπημένους τους τραγουδιστές: τον Άχμαντ Ζαχίρ, τον
Ουστάντ Σαραχάνγκ, τον Φαρχάντ Νταρία, τον Σααντίκ Φιτράτ. Το ραδιόφωνο της
Καμπούλ, από το οποίο τα πέντε τελευταία χρόνια ακούγονταν μόνο θρησκευτικοί
ψαλμοί και αποσπάσματα του Κορανίου, μεταδίδει και πάλι στίχους έρωτα και
πάθους: «Ω, ο έρωτάς μου μοιάζει με πέτρα/ Ο έρωτάς μου δεν απαντά/ Και μου
ραγίζει την καρδιά. / Η καρδιά μου ήταν μέσα μου/ Μα σήμερα είναι με τον έρωτά
μου. / Κι αν ο έρωτάς μου είναι καλός μαζί μου/ Θα είμαι ευτυχισμένος».

Η μουσική ήταν ανέκαθεν ένα βασικό κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του
Αφγανιστάν και ένας από τους λίγους ενοποιητικούς παράγοντες αυτής της
πολυφυλετικής κοινωνίας, λέει στην Γκάρντιαν ο Τζων Μπέιλι, καθηγητής
εθνομουσικολογίας στο Goldsmiths College του Λονδίνου και συντάκτης μιας
έκθεσης με τίτλο «Μπορείς να σταματήσεις το τραγούδι των πουλιών;» που
δημοσιεύτηκε τον περασμένο Απρίλιο. Όταν η οργανική μουσική απαγορεύτηκε, οι
άνθρωποι έχασαν ένα μέρος της ταυτότητάς τους και δεν σταμάτησαν να σκέπτονται
ότι κάνουν μια ανώμαλη ζωή. Πώς να παντρευτείς χωρίς μουσική; Πώς να
γλεντήσεις με τους φίλους σου χωρίς μουσική; Πώς να οδηγείς όλη μέρα το ταξί
χωρίς μουσική;

Οι περιορισμοί στη μουσική δεν άρχισαν με τους Ταλιμπάν. Στην πραγματικότητα,
λέει ο Μπέιλι, οι διώξεις ξεκίνησαν στα προσφυγικά στρατόπεδα, κατά τη
δεκαετία του ’80. Καθώς πολλοί είχαν χάσει αγαπημένα τους πρόσωπα στον πόλεμο
κατά των Σοβιετικών, θεωρούσαν τη μουσική ανάρμοστη. Όταν αποχώρησε ο
σοβιετικός στρατός, οι πολέμαρχοι επέβαλαν ακόμη πιο αυστηρές απαγορεύσεις.
Στη Χεράτ, για παράδειγμα, οι ενισχυτές είχαν απαγορευτεί πολύ πριν αναλάβουν
την εξουσία οι Ταλιμπάν. Οι τελευταίοι απλώς γενίκευσαν και «θεσμοποίησαν» την
καταστολή της μουσικής. Δεν μπορούσαν όμως να πνίξουν και κάθε αντίσταση.
Πολλοί Αφγανοί δεν σταμάτησαν να ακούνε τη μουσική της αρεσκείας τους στο
αυτοκίνητο, προσέχοντας μόνο να βάζουν τις εγκεκριμένες κασέτες όταν πλησίαζαν
σε σημεία ελέγχου. Κι ας τους είχαν προειδοποιήσει οι Ταλιμπάν ότι την Ημέρα
της Κρίσεως θα τους χύσουν στο αυτί λιωμένο μολύβι…

Η διαμάχη γύρω από τη μουσική μαίνεται στους κόλπους του Ισλάμ εδώ και 1.300
χρόνια. Αλλά στο Κοράνιο δεν υπάρχει τίποτα εναντίον της μουσικής. Ο ίδιος ο
Μωάμεθ δεχόταν τη μουσική σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα στους
γάμους. Στην αυτοκριτική που υπόσχονται να κάνουν οι μουσουλμάνοι
διανοούμενοι, το θέμα αυτό θα κατέχει ασφαλώς μια από τις πρώτες θέσεις.