Η νέα τεχνολογία τούς χάρισε το φως

Ο κ. Κώστας Μιχαλόπουλος έχει σπουδάσει πληροφορική και διδάσκει Η/Υ στον Φάρο Τυφλών. Τυφλός κι ο ίδιος βρήκε στη νέα τεχνολογία ένα πολύτιμο εργαλείο

Τυφλώθηκε ξαφνικά, σε μεγάλη ηλικία, ενώ είχε ήδη τελειώσει τη Νομική. Έζησε
για πολύ καιρό στο σκοτάδι, «ψηλαφώντας» τους ανθρώπους και τις δυνατότητές
του να εργαστεί, να είναι δημιουργικός, παραγωγικός, χρήσιμος. Εδώ και μερικά
χρόνια αισθάνεται πως ξαναβρήκε κάτι από την αίσθηση της όρασης… Χάρη στη
νέα τεχνολογία μπορεί και παραμένει δραστήριος: ενημερώνεται, επικοινωνεί,
διαβάζει, αναγνωρίζει τις επιστολές, ξεχωρίζει ανάμεσά τους τους λογαριασμούς
από τα διαφημιστικά φυλλάδια…

Ο Κώστας Μιχαλόπουλος, μετά τη Νομική, σπούδασε Πληροφορική («γιατί ήθελα να
νιώθω χρήσιμος…»). Δεν μπορεί ωστόσο να εξασκήσει το επάγγελμά του με άνεση
­ «δύσκολα εμπιστεύεται κανείς έναν τυφλό. Ακόμη σήμερα, η μόνη δουλειά όπου
γίνεται εύκολα δεκτός ένας τυφλός είναι αυτή του τηλεφωνητή». Και ο ίδιος
εργάζεται ως τηλεφωνητής: τα πρωινά, σε μεγάλη ασφαλιστική εταιρεία. Είναι μία
από τις πολλές δουλειές που κάνει. Και το επάγγελμα του προγραμματιστεί ασκεί
(«με πολύ περιορισμένο πελατολόγιο ­ φίλους, περισσότερο, και γνωστούς από
παλιά»)…

Δύο απογεύματα την εβδομάδα γίνεται δάσκαλος, στον Φάρο Τυφλών στην Καλλιθέα.
Διδάσκει ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Βοηθάει νέους άνθρωπους (και όχι μόνον, οι
μαθητές του είναι από 18 έως 70 ετών…) να αναγνωρίσουν και να αξιοποιήσουν
τη βοήθεια που μπορεί να προσφέρει η νέα τεχνολογία. Δουλειά του, στον Φάρο
Τυφλών είναι να ανοίξει οριζόντες σε νέους ανθρώπους, ώστε «να ξαναβρούν το
φως τους» ­ μεταφορικά, αλλά και ουσιαστικά ­ όπως το ξαναβρήκε ο ίδιος,
ασχολούμενος με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Εκεί, στον Φάρο Τυφλών της Καλλιθέας, λίγη ώρα πριν αρχίσει το μάθημά του, τον
συνάντησαν «ΤΑ ΝΕΑ», μαζί με δύο φοιτήτριες από τη Σχολή Πολιτικής Επιστήμης
και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών: τη Στέλλα Λεπίδα και τη Μαρία
Μιχαλοπούλου, οι οποίες έχουν ήδη ολοκληρώσει μια πρώτη έρευνα για το πώς
αξιοποιούνται οι νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση ατόμων με ειδικές ανάγκες
και ειδικότερα στην περίπτωση των τυφλών. Η Μαρία και η Στέλλα έψαξαν παντού.
Απευθύνθηκαν στο Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών (ΚΕΑΤ) στον Φάρο
Τυφλών, στον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Τυφλών.

Η Στέλλα Λεπίδα και η Μαρία Μιχαλοπούλου έκαναν τη μελέτη για το πόσο οι νέες τεχνολογίες μπορούν να διευκολύνουν τη ζωή των τυφλών

Και αφού ξεπέρασαν το πρώτο… σοκ («ουδείς από τους φορείς αυτούς μπορούσε να
απαντήσει με ακρίβεια ούτε καν πόσοι είναι οι τυφλοί που ζουν αυτήν τη στιγμή
στην Ελλάδα»), γνώρισαν από κοντά τις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες
τεχνολογίες. Αφού είδαν το πόσο μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα,
την προσωπική ζωή, την εκπαίδευση, την επαγγελματική αποκατάσταση των τυφλών,
αφού διαπίστωσαν πως «η τεχνολογία προσφέρει πλέον επιλογές, δίνει τη
δυνατότητα ενεργού συμμετοχής στην ανταγωνιστική κοινωνία μας, μετριάζει
σημαντικά τον κοινωνικό αποκλεισμό και την απόρριψη…», αναγκάστηκαν να
προσγειωθούν στην τραγική πραγματικότητα: «Η τεχνολογία δεν αξιοποιείται. Η
νέα πραγματικότητα βρίσκεται πολύ μακριά από την Ελλάδα. Οι τυφλοί
εξακολουθούν να ζουν όπως ζούσαν, εξακολουθούν να εργάζονται αποκλειστικά και
μόνον ως τηλεφωνητές (σε ποσοστό από 95% έως 98%) και οι περισσότεροι ­
ιδιαίτερα εκείνοι που ζουν στην επαρχία ­ αγνοούν τελείως τις δυνατότητες που
προσφέρουν τα νέα προγράμματα για ηλεκτρονικούς υπολογιστές και τα ειδικά
σχεδιασμένα μηχανήματα».

Την εξαίρεση, που όμως επιβεβαιώνει τον κανόνα, τη βρήκαν στον Φάρο Τυφλών, σ’
ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο, που λειτουργεί από το 1946, με ιδιωτική
πρωτοβουλία και μικρή επιχορήγηση από το υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, όπου
κοντά στα εκπαιδευτικά τμήματα ξένων γλωσσών και εργαστήρια επαγγελματικής
κατάρτισης και χειροτεχνίας, προστέθηκαν, από το 1990, και σεμινάρια
Πληροφορικής. Εκεί ­ παρά το μεγάλο κόστος ­ υπήρχαν μηχανήματα ικανά να
αλλάξουν τη ζωή των τυφλών. Υπήρχαν και δάσκαλοι, όπως ο κ. Μιχαλόπουλος, που
προσπαθούν να ανοίξουν τον δρόμο. «Φέτος, για πρώτη φορά, ήρθαν πολλά παιδιά.
Φτιάξαμε και δεύτερο τμήμα», λέει ο κ. Μιχαλόπουλος. «Οι υπολογιστές όμως δεν
φτάνουν ­ έχουμε περίπου 16 μηχανήματα στον Φάρο. Χρειαζόμαστε κι άλλα για να
μπορέσουν να έρθουν περισσότεροι νέοι. Απαιτούνται χρήματα και είναι πολύ
δύσκολο να βρεθούν. Αλλά δεν το βάζουμε κάτω. Προσπαθούμε. Αυτό που λέω πάντα
στους μαθητές μου: μη μένετε εγκλωβισμένοι στο “δεν μπορώ”… Μπορείτε… Όσο
προσπαθείτε, μπορείτε να κάνετε πολλά περισσότερα απ’ όσα φαντάζεστε ή απ’ όσα
σας αφήνουν να φαντάζεστε…».

Περισσότερο από ένα εκατομμύριο στοιχίζουν τα μάτια του κομπιούτερ

Με τις δύο φοιτήτριες του Πανεπιστημίου Αθηνών, στον Φάρο Τυφλών

Ένα σκάνερ ­ ένα απλό σκάνερ που «διαβάζει» κάθε έγγραφο ­, ένα συνθεσάιζερ
που μετατρέπει το γραπτό κείμενο σε λόγο, ένα ειδικό πρόγραμμα που ξαναγράφει
το κείμενο σε γραφή Braille, ένα πληκτρολόγιο αφής και ακόμη ένα πρόγραμμα,
που μπορεί, με κώδικες, να αναγνωρίζει ό,τι υπάρχει στην οθόνη, είναι
τεχνολογία που υπάρχει, τελειοποιείται συνεχώς, προσφέρει στους τυφλούς νέες
δυνατότητες, διευκολύνει στο μέγιστο την καθημερινότητά τους. Ωστόσο, είναι
μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού οι τυφλοί στην Ελλάδα που έχουν αυτή
την τεχνολογία στο σπίτι τους. Ο λόγος; «Τα μηχανήματα είναι πανάκριβα»,
εξηγεί ο κ. Κώστας Μιχαλόπουλος, ο οποίος γνωρίζει την αξία της τεχνολογίας
και επιχειρεί να τη διδάξει και στους μαθητές του, στον Φάρο Τυφλών. «Ένα
τέτοιο ολοκληρωμένο σύστημα κοστίζει πάνω από ένα εκατομμύριο δραχμές και ένας
ιδιώτης ­ και δη τυφλός, που σημαίνει (δυστυχώς) ότι εργάζεται ως χαμηλά
αμειβόμενος ­ δεν μπορεί να ξοδέψει τόσα χρήματα. Επιχορηγήσεις δεν δίνονται
από το κράτος, κι έτσι υπάρχουν μόνο τα μηχανήματα που έχουμε στον Φάρο και
κάποια ακόμη στο Κέντρο Αποκατάστασης Τυφλών, στον Πειραιά».

Όλα τα προγράμματα και οι συσκευές είναι εισαγόμενα από την Αγγλία ή τις ΗΠΑ
κι αυτό σημαίνει πως οι τιμές τους εξαρτώνται επίσης και από την ισοτιμία των
αντίστοιχων νομισμάτων. «Στο εξωτερικό, πάλι, η τεχνολογία έχει προχωρήσει
ακόμη περισσότερο», αναφέρουν η Μαρία Μιχαλοπούλου και η Στέλλα Λεπίδα, οι
οποίες ερεύνησαν το πώς οι νέες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν στην
εκπαίδευση τυφλών, στο πλαίσιο της εργασίας τους για το μάθημα «Εργασία και
Νέες Τεχνολογίες», υπό την επιτήρηση του καθηγητή Αλέξη Μητρόπουλου και της
Καλλιόπης Γκολομάζου, από το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου
Αθηνών. «Για παράδειγμα, κυκλοφορεί μια συσκευή που ονομάζεται Optacon. Μια
μικρή τηλεκάμερα τοποθετείται στην οθόνη του υπολογιστή, ο τυφλός την κρατά με
το δεξί του χέρι και αυτή αναλαμβάνει να μεταφέρει τους χαρακτήρες της οθόνης
πάνω σε μια μήτρα. Στη συνέχεια, εφαρμόζοντας το αριστερό του χέρι πάνω στη
μήτρα αυτή, ο τυφλός μπορεί και “διαβάζει” τα γράμματα, καθώς αυτά πάλλονται
και εκείνος αναγνωρίζει τη δόνηση για το καθένα μέσω της αφής».

Ο υπολογιστής μού διαβάζει και λογαριασμούς

Με έναν υπολογιστή μπροστά του ο κόσμος μοιάζει σα να φωτίστηκε ξαφνικά. Ο
Κώστας Μιχαλόπουλος μπορεί πια να «διαβάζει» την εφημερίδα μέσω του Internet
(στην πραγματικότητα, ακούει τις ειδήσεις, όπως τις διαβάζει το ειδικό
συνθεσάιζερ). Μέσω του Διαδικτύου, επίσης, έχει πρόσβαση στις δημόσιες
υπηρεσίες. Μπορεί να ζητήσει διάφορα έγγραφα ή πληροφορίες χωρίς να αναγκαστεί
να βγει στον δρόμο, να περιπλανηθεί από γραφείο σε γραφείο. Το σημαντικότερο
για εκείνον… «Μπορώ πια να ξέρω αν ένα χαρτί που βρίσκω κάτω από την πόρτα
του σπιτιού μου είναι λογαριασμός, σημαντική επιστολή ή διαφήμιση πίτσας… Το
περνάω σε ένα σκάνερ και στη συνέχεια ο υπολογιστής μου το διαβάζει»…

Το μεγάλο παράπονο του ανθρώπου που προσπαθεί όσο μπορεί να μην αφήσει την
ξαφνική απώλεια της όρασης να βάλει φρένο στη ζωή του είναι πως η Ελλάδα
αφήνει τους τυφλούς στο περιθώριο. «Και όσο πιο μακριά από την Αθήνα
βρίσκονται τόσο πιο απομονωμένοι και αβοήθητοι είναι… Έχουμε αποφασίσει πως
οι τυφλοί μπορούν να εργαστούν μόνο ως τηλεφωνητές. Ξεχνάμε όλα τ’ άλλα.
Ξεχνάμε ακόμη και την πληροφορική, η οποία μπορεί να προσφέρει τόσα… Γιατί
ένας τυφλός να μην μπορεί να ασχοληθεί με την πληροφορική, να προσφέρει με τις
γνώσεις του; Γιατί να περιμένουμε από τους Αμερικανούς και τους Άγγλους να
φτιάχνουν προγράμματα για τυφλούς και δεν σχεδιάζουμε μόνοι μας εδώ στην
Ελλάδα κάποια αντίστοιχα;».