Η μεγάλη μάχη για την… πληροφόρηση

Το Journalistan. Ο πρέσβης των Ταλιμπάν στο Πακιστάν μουλάς Αμπντούλ Σαλάμ Ζαΐφ προσπαθεί να διασχίσει τη γεμάτη δημοσιογράφους αίθουσα λίγο πριν δώσει συνέντευξη Τύπου

Η αίθουσα Τύπου του υπουργείου Εξωτερικών στο Ισλαμαμπάντ ήταν γεμάτη από
δημοσιογράφους. Τα κανάλια συνωστίζονταν να βρουν θέση, ώστε να μεταδώσουν τις
δηλώσεις του Πακιστανού υπουργού Εξωτερικών Αμπντούλ Σατάρ. Ο πόλεμος είχε
μόλις αρχίσει. Οι πληροφορίες για τους νεκρούς από τους βομβαρδισμούς στο
Αφγανιστάν ήταν συγκεχυμένες και η ενημέρωση αποκτούσε πολύ ενδιαφέρον.

Τον λόγο είχε ζητήσει ένας συνάδελφος από την “Jang”, τη μεγαλύτερη εφημερίδα
του Πακιστάν. Δεν πρόλαβε να συμπληρώσει την πρώτη πρόταση από την ερώτησή
του, όταν από το βάθος της αίθουσας ακούστηκε μία δυνατή φωνή: “Κριστιάνα
Αμαμπούρ, από το CNN”.

Ο υπουργός άφησε τον Πακιστανό δημοσιογράφο στα… κρύα του λουτρού. Γύρισε το
κεφάλι και πριν καν προλάβει να δώσει τον λόγο στην επικεφαλής των ξένων
ανταποκριτών του CNN, την κ. Αμαμπούρ, εκείνη… ακάθεκτη προχώρησε με
ερώτηση. Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι αλληλοκοιτάχτηκαν… Το ίδιο σάστισε
και ο υπουργός Εξωτερικών. Ο δημοσιογράφος της “Jang” ήταν πλέον παρελθόν… Ο
κ. Σατάρ δεν ζήτησε από τη δημοσιογράφο να περιμένει να τελειώσει ο συνάδελφός
της. Την άφησε να ρωτήσει. Και, αμέσως μετά, προχώρησε περιχαρής στην απάντησή
του. Θα “έπαιζε” άλλωστε στο CNN, το βράδυ…

Το φαινόμενο δεν είναι σημερινό. Ο κ. Σατάρ, όπως κι άλλοι Πακιστανοί
αξιωματούχοι ­ το ίδιο παρατηρείται και σε άλλες χώρες ­ έχουν πάντα την πόρτα
τους ανοιχτή σε κάθε αίτημα του CNN, που διατηρεί άλλωστε και το
πολυπληθέστερο τηλεοπτικό συνεργείο στο σύγχρονο Journalistan, το Ισλαμαμπάντ.
Ακόμα και οι ανταποκριτές του CBS ή του NBC, που αποτελούν μεγάλα και σοβαρά
τηλεοπτικά δίκτυα στις ΗΠΑ, βρέθηκαν σε δεύτερη μοίρα ως προς τη μεταχείρισή
τους από το καθεστώς του Πακιστάν. Όταν δε… τόλμησαν να κοινοποιήσουν οι
δημοσιογράφοι του πρώτου σταθμού τη συνομιλία τους με τον Μουσάραφ ­ δεν είχε
δεχθεί να δώσει απευθείας συνέντευξη όπως στο CNN ­ “έπεσε” διάψευση!

Φυσικά όλα αυτά είναι ορισμένα μόνον από τα δρώμενα με τους… εκατοντάδες
ανταποκριτές που ζουν σήμερα στο Journalistan. Και δείχνουν απλά ένα κλίμα που
υπάρχει για τα “μικρά” και τα “μεγάλα” μέσα ενημέρωσης. Γιατί ασφαλώς υπάρχει
και η άλλη διάσταση του προβλήματος. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος και οι
εικόνες του δορυφορικού ­ με έδρα το Κατάρ ­ Al Jazeera έκαναν γνωστό στον
κόσμο τον θάνατο Αφγανών από τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς, οι παρεμβάσεις
στο έργο πολλών δημοσιογράφων έδωσαν και πήραν…

Η “Washington Post” αποκάλυψε στις 31 Οκτωβρίου ότι η διεύθυνση του CNN ζήτησε
από τους ανταποκριτές του, όταν θα μεταδίδουν σκηνές από τα βομβαρδισμένα
σπίτια και τους νεκρούς στο Αφγανιστάν, απαραιτήτως να προσθέτουν ότι αυτή η
χώρα που βομβαρδίζεται φιλοξενεί τον Μπιν Λάντεν και τους τρομοκράτες της Αλ
Κάιντα, ότι εκκολάπτει τρομοκρατικές οργανώσεις και πως το καθεστώς των
Ταλιμπάν “εξαίρει το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου”.

Αν οι δημοσιογράφοι του CNN αντιμετωπίζουν αυτά τα προβλήματα, σε άλλα μέσα οι
δυσκολίες μπορεί να είναι και μεγαλύτερες και άλλου… επιπέδου. Όσο για την
κρατική ­ και μοναδική στη χώρα ­ τηλεόραση του Πακιστάν, αυτή έχει βρει το…
φάρμακο. Δεν μεταδίδει τίποτα. Ακόμα κι όταν γίνονται μεγάλες διαδηλώσεις ή
συγκεντρώσεις στη χώρα είναι σαν να μη συμβαίνει τίποτα.

Οι πακιστανικές εφημερίδες, κυρίως οι αγγλόφωνες που διατηρούν ένα υψηλό
επίπεδο συγκρινόμενες ακόμα και με ευρωπαϊκές, προσπαθούν να είναι όσο γίνεται
αντικειμενικές. Το κλίμα σ’ αυτές δεν επιτρέπει και πολλές… αποσιωπήσεις
ή… αποκρύψεις. Άλλωστε, στις εκλογές ­ προ ημερών ­ της πακιστανικής Ένωσης
Συντακτών, όχι μόνον έχασαν οι υποψήφιοι του φιλοκυβερνητικού ψηφοδελτίου,
αλλά αποσύρθηκαν μόλις τρεις ώρες από την έναρξη της ψηφοφορίας γιατί είδαν
ότι έχαναν!

Στο μεταξύ, κι ενώ δεν λείπουν οι υπερβολές από την πλευρά δημοσιογράφων, σε
κάποια ρεπορτάζ διευθυντές διεθνών, τηλεοπτικών κυρίως, μέσων ζήτησαν να
εμφανίσουν οι απεσταλμένοι τους εντυπωσιακά θέματα.

Έτσι, ορισμένοι δημοσιογράφοι ­ όχι μόνον ο Γάλλος του “Paris Match” που
πρόσφατα απελευθέρωσαν οι Ταλιμπάν ­ δεν δυσκολεύτηκαν να φορέσουν ακόμα και
το πιο συντηρητικό γυναικείο φόρεμα, την… μπούρκα, για να φτάσουν μέχρι τα
σύνορα και να εμφανίσουν “αποκλειστικότητες”.

“Έχω την αίσθηση πως ο δημοσιογράφος πρέπει με την ταυτότητά του να πηγαίνει
και να ζητάει να κάνει ρεπορτάζ”, σημειώνει στα “ΝΕΑ” η έγκριτη ανταποκρίτρια
της “El Pais” στο Ισλαμαμπάντ Angeles Espinosa. “Εάν μία χώρα δεν σου δίνει
βίζα, δεν έχεις κανένα λόγο να παραβιάσεις τα σύνορά της. Εάν κακώς δεν στη
δίνει, βγες και κατάγγειλέ το”.

Ένας Έλληνας φωτορεπόρτερ στην Καμπούλ

Δημήτρης Μεσσήνης. Ο Έλληνας φωτορεπόρτερ μπροστά σε κατεστραμμένο κινηματογράφο στο Αφγανιστάν

Ο Δημήτρης Μεσσήνης ­ από παλιά γνώστης του Αφγανιστάν ­ είναι από τους
πρώτους που πήραν την πολυπόθητη βίζα να πάνε στο κολαστήριο της Ασίας.

Το μυστικό του; Μπορεί οι Αφγανοί, οι οποίοι πρωτίστως είναι οι καλύτεροι
έμποροι στην περιοχή, να ζήτησαν αρκετά δολάρια, ωστόσο αυτό που τον οδήγησε
στην Καμπούλ είναι το μεγάλο μεράκι του για τη δουλειά και ασφαλώς η
προεργασία που έκανε το γραφείο του Associated Press που είναι ανοιχτό εδώ και
χρόνια στην Καμπούλ. Τι προσέφερε μέχρι προχθές που έφυγε από την αφγανική
πρωτεύουσα για να επιστρέψει στο Πακιστάν;

«Το υπόγειο του σπιτιού ήταν το καλύτερο κρησφύγετο. Θυμάμαι την πρώτη βραδιά
που βρέθηκα πριν από 15 μέρες ότι σειόταν όλη η οικοδομή. Εγώ με τη
φωτογραφική μου μηχανή απαθανάτισα τη ζωή και τον θάνατο, ανάμεσα σε ερείπια
που είχαν πρωτοδημιουργήσει οι μουτζαχεντίν».

­ Είναι δύσκολο (γιατί ο Μεσσήνης φόβο δεν αισθάνεται εύκολα) να δουλεύεις με
μία φωτογραφική μηχανή κάτω από βομβαρδισμούς;

«Είναι τόσα πολλά τα γεγονότα και τόσα τα συμφέροντα… Ο φακός πάντως και
έψαξε και ακολούθησε με πάθος και περιέργεια τα συμβαίνοντα», σημειώνει.

Ο Δημήτρης Μεσσήνης, με πολλές αποστολές στην πλάτη του, περίμενε με αγωνία,
όπως κι άλλοι συνάδελφοί του, την ημέρα που η αφγανική κυβέρνηση θα του έδινε
τη βίζα.

Η Κάθι η συνεργάτις του δούλεψε μεθοδικά και τα κατάφερε. Του έστειλε και
αυτοκίνητο στα σύνορα Πακιστάν – Αφγανιστάν για να τον πάρει.

Ωστόσο δεν ήταν εύκολη ιστορία. Τον φακό πολλοί αγάπησαν, αλλά και πολλοί
φοβήθηκαν…

Οι φωτογραφίες πάντως του Δημήτρη που πρωτοδημοσιεύθηκαν στον πακιστανικό Τύπο
έδωσαν αμέσως μία άλλη διάσταση στην παρουσίαση των γεγονότων, με δεδομένο ότι
πριν από αυτόν ήταν ελάχιστες οι φωτογραφικές πληροφορίες που διοχετεύονταν.

«Εγώ απλά το καθήκον και το κέφι μου έκανα», λέει.

Κέντρο του κόσμου και κέντρο γνώσεων

Τορχάμ, Αφγανιστάν. Μαχητής Ταλιμπάν με αντιαρματικό εκτοξευτή στα σύνορα με το Πακιστάν (φωτό του Δημήτρη Μεσσήνη από το Ασοσιέιτεντ Πρες)

Η Angeles Espinosa, που εργάζεται τα τελευταία χρόνια στην Ασία, δεν είναι η
μόνη που δίνει με πολλή αξιοπρέπεια τη μάχη της πληροφόρησης. Οι
ανταποκρίτριες του BBC World έχουν εντυπωσιάσει τους συναδέλφους τους για την
απλότητά τους, αλλά και για τον αγώνα που δίνουν να διασταυρώσουν κάθε είδηση,
πριν ανέβουν στην ταράτσα του ξενοδοχείου “Marriott” και τη μεταδώσουν από
εκεί, μέσω των δορυφορικών εγκαταστάσεων.

Αυτό έκαναν και όταν προέκυψε η περίφημη ιστορία με το δεύτερο φαξ του Μπιν
Λάντεν. Όταν έμαθαν ότι την ύπαρξη του φαξ διέψευδαν οι ανταποκριτές του Al
Jazeera στο Ισλαμαμπάντ, αποφάσισαν να μη βγάλουν στον αέρα την είδηση ώσπου
να επιβεβαιώσουν εαν υπήρχε πράγματι δεύτερο φαξ του Μπιν Λάντεν. Έτσι έχασαν
την πρωτιά από το CNN ­ που έδωσε αμέσως την είδηση ­ κέρδισαν, όμως, στην
αξιοπιστία. Το αμερικανικό δορυφορικό δίκτυο αναγκάστηκε λίγες ώρες αργότερα
να βάλει σε “κρόουλ” ότι δεν μπόρεσε να διασταυρωθεί η γνησιότητα του φαξ.

Τι επαγγελματικά οφέλη έχει, όμως, ένας δημοσιογράφος που καλύπτει τον πόλεμο
του Αφγανιστάν; Ο Μάξιμος Κλιμένκο της κρατικής ρωσικής τηλεόρασης σημειώνει:
“Οι εμπειρίες και οι γνώσεις είναι ανεπανάληπτες. Και μόνον το ότι είμαστε
μαζεμένοι εδώ δημοσιογράφοι απ’ όλο τον κόσμο και ανταλλάσσουμε απόψεις και
πληροφορίες, αυτό είναι κέρδος για τον καθένα μας προσωπικά”.

Ο κ. Κλιμένκο μάλιστα, που ο πατέρας του ήταν λοχαγός σε ρωσικό τανκ στο
Αφγανιστάν, μεταφέρει τις οικογενειακές εμπειρίες του σε συναδέλφους του, που
“τρέχουν” να ακούσουν από “πρώτο χέρι” το γιατί οι Αμερικανοί δεν κατάφεραν να
προχωρήσουν εύκολα και να φτάσουν στην Καμπούλ σε λίγες μέρες, όπως αρχικώς
είχαν υπολογίσει.

Ίσως, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, οι δημοσιογράφοι
χωρών του Τρίτου Κόσμου απέκτησαν τόση αξία. Φυσικά, αυτοί δεν παίρνουν τις
προφυλάξεις των Αμερικανών συναδέλφων τους (αλεξίσφαιρα γιλέκα και
αντιασφυξιογόνες μάσκες, κ.λπ.). Είναι ωστόσο, πολύ ενημερωμένοι και καλά
πληροφορημένοι. Και αυτό καταγράφεται στις κοινές συνεντεύξεις στις οποίες
παίρνουν μέρος και υποβάλλουν ερωτήσεις.

Οι Πακιστανοί, πρώτοι απ’ όλους, ήξεραν από χρόνια το παιχνίδι που παίζεται
στην περιοχή με τον έλεγχο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και εκ των
πραγμάτων ήταν από την πρώτη στιγμή σε πλεονεκτικότερη θέση.

Αλλά και οι Ιάπωνες και οι Κινέζοι ήταν άριστα ενημερωμένοι. Η Aya Kimoura της
μεγάλης εφημερίδας της Ιαπωνίας “Asahi Shimbun” λέει πως “τα γεγονότα είναι
πλέον τόσο αυτονόητα, που δεν χρειάζεται να κάνει κανείς ιδιαίτερες αναλύσεις.
Άλλωστε εμείς τα περιμέναμε…”.

Ούτως ή άλλως το Ισλαμαμπάντ τις μέρες αυτές έχει γίνει… κέντρο του κόσμου
και… κέντρο γνώσεων. Η Gulsen Solaker, του τουρκικού πρακτορείου Anadolou
ήταν ­ τον πρώτο καιρό του πολέμου ­ από τις πιο καλά ενημερωμένες
δημοσιογράφους. “Χρησιμοποιώ και το Ίντερνετ. Στη χώρα μου ο Τύπος
παρακολουθεί στενά όλες τις εξελίξεις. Έχουμε πηγές. Εύκολα μπορούμε να
καταλάβουμε ένα γεγονός”.

Παθιασμένος με την είδηση ο Παλαιστίνιος δημοσιογράφος Samer Allawe του
“Kuweit TV” σημειώνει στα “ΝΕΑ” ότι “αυτός ο πόλεμος είναι χειρότερος σε
ψέματα και από αυτόν του Κόλπου”.

“Έτσι όπως ήρθαν τα πράγματα και από τις δύο πλευρές, τους Αμερικανούς και
τους Ταλιμπάν, καλύπτουμε ουσιαστικά έναν πόλεμο από τη… χαραμάδα!”…

“Κι όμως”, αντιτείνει ο Βιετναμέζος Ngoc Thinh, “έστω και από τη χαραμάδα οι
δημοσιογράφοι μαθαίνουν στον πόλεμο αυτόν περισσότερα απ’ όσα στο Βιετνάμ”.