Κατανοώντας την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα

Αυτόν τον μήνα, η Παγκόσμια Οικονομική Συνδιάσκεψη και το Κέντρο Διεθνούς
Ανάπτυξης του Χάρβαρντ εξέδωσαν την Έκθεση Παγκόσμιας Ανταγωνιστικότητας για
το 2001. Στις πρώτες θέσεις, ανάμεσα σε 75 χώρες, βρέθηκαν η Φινλανδία, οι ΗΠΑ
και ο Καναδάς, ενώ η Νικαράγουα, η Νιγηρία και η Ζιμπάμπουε κατέλαβαν τις
τρεις τελευταίες θέσεις. (Η πλήρης κατάταξη υπάρχει στην ηλεκτρονική διεύθυνση
www. webforum. com). Ως ένας από τους διευθυντές αυτής της ετήσιας έκθεσης,
συχνά γίνομαι ο αποδέκτης ερωτήσεων για το τι ακριβώς σημαίνει
ανταγωνιστικότητα. Ανταγωνίζονται οι χώρες στον οικονομικό τομέα με τον τρόπο
που ανταγωνίζονται στον στρατιωτικό τομέα; Είναι λογικό να λέμε ότι η
Φινλανδία είναι πιο ανταγωνιστική από, ας πούμε, τη Γερμανία ή την Ιταλία;

Για τις ανάγκες αυτής της έκθεσης, ορίζουμε την ανταγωνιστικότητα με έναν
ακριβή τρόπο: Πρόκειται για τη δυνατότητα που έχει μια χώρα να επιτυγχάνει
μεσοπρόθεσμα, για παράδειγμα μέσα σε πέντε χρόνια – συνεχή οικονομική
ανάπτυξη. Όταν ορίζουμε την ανταγωνιστικότητα, δεν υποστηρίζουμε ότι, όταν μια
χώρα είναι ανταγωνιστική, αυτό σημαίνει ότι μια άλλη δεν είναι. Με τις
κατάλληλες πολιτικές, όλες οι χώρες στον κόσμο θα μπορούσαν να επιτύχουν
μεγαλύτερη ανάπτυξη ταυτόχρονα. Κάθε χώρα ενδιαφέρεται να μάθει αν οι
πολιτικές και οι θεσμοί επαρκούν να ανταποκριθούν στην παραγωγική ικανότητα
και στη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης.

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ

Υπάρχουν τομείς της ανάπτυξης, όπως είναι ο ανταγωνισμός πρόσωπο με πρόσωπο,
όπου ό,τι κερδίζει μια χώρα ή περιοχή, μπορεί να είναι εις βάρος μιας άλλης
χώρας ή περιοχής. Οι χώρες ανταγωνίζονται για τη διεθνή κίνηση κεφαλαίου. Όσο
περισσότερα δρέπει μια χώρα σε ξένες άμεσες επενδύσεις, τόσο λιγότερες ξένες
επενδύσεις μπορεί να προσελκύσει μια άλλη χώρα. Αυτό είναι προφανές, όταν οι
χώρες ανταγωνίζονται για ένα συγκεκριμένο επενδυτικό πρόγραμμα. Όταν η Ιντέλ
σχεδιάζει να κατασκευάσει ένα νέο εργοστάσιο παραγωγής ημιαγωγών, ζητεί
προσφορές από διάφορες χώρες. Ο ανταγωνισμός είναι πολύ μεγάλος και συνήθως
περιλαμβάνει μειώσεις στη φορολογία, δεσμεύσεις όσον αφορά στην υποδομή, ακόμη
και υποσχέσεις που αφορούν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του τοπικού
πανεπιστημίου σχετικά με το τμήμα τεχνολογίας.

Τρία κριτήρια

Στην κατάταξη αυτής της χρονιάς υπολογίσαμε την ανταγωνιστικότητα μιας χώρας
(την ικανότητα να αναπτύσσεται) σύμφωνα με τρία ευρεία κριτήρια:

1. Την τεχνολογία.

2. Τους δημόσιους φορείς.

3. Τη μακροοικονομική σταθερότητα.

Για κάθε μία από τις κατηγορίες αυτές δημιουργήθηκαν δείκτες οι οποίοι
χρησιμοποιήθηκαν με συγκεκριμένο τρόπο για να δημιουργηθεί ένας συγκεντρωτικός
Δείκτης Ανταγωνιστικότητας.

Τεχνολογία

Ο όρος τεχνολογία αναφέρεται στην ικανότητα μιας χώρας να υποκινεί καινοτομίες
και να υιοθετεί τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν σε άλλες χώρες. Μερικές χώρες,
όπως οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Κορέα, το Ισραήλ και η Σουηδία, επενδύουν πολύ στην
έρευνα και την τεχνολογία, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνουν πολλές καινοτομίες.
Άλλες χώρες, όπως είναι η Αργεντινή και η Βραζιλία, επενδύουν λιγότερο στην
έρευνα και την τεχνολογία και – επομένως – δεν αναπτύσσουν τόσα νέα προϊόντα ή
διαδικασίες. Όσοι εμπλέκονται στην ανάπτυξη καινοτομιών, ευημερούν. Σε αυτόν
τον τομέα οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Φινλανδία κατέχουν τις πρώτες θέσεις.

Δημόσιοι φορείς

Οι δημόσιοι φορείς αναφέρονται στην ποιότητα της διακυβέρνησης. Υπάρχει
εκτεταμένη διαφθορά; Είναι τα δικαστήρια δίκαια και αμερόληπτα στις κρίσεις
τους; Υπάρχει εμπιστοσύνη ότι οι κυβερνήσεις θα πραγματοποιήσουν όσα
υποσχέθηκαν; Οι χώρες που έχουν δημόσιους φορείς, οι οποίοι λειτουργούν σωστά,
επιτυγχάνουν υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τις χώρες εκείνες που
χαρακτηρίζονται από διαφθορά και επίορκους δικαστές. Τα υψηλά στάνταρ στην
ηθική δημιουργούν καλύτερη απόδοση. Οι χώρες της βορείου Ευρώπης βρίσκονται
στην κορυφή της σχετικής λίστας, καθώς οι τρεις πρώτες χώρες είναι η
Φινλανδία, η Ισλανδία και η Δανία. Στις χώρες αυτές θεωρείται ότι, πρακτικά,
δεν υπάρχει διαφθορά.

Μακροοικονομική σταθερότητα

Η μακροοικονομική σταθερότητα αναφέρεται στην απουσία πληθωρισμού και
ελλειμμάτων στον προϋπολογισμό, στη σωστή συναλλαγματική ισοτιμία, στην
ικανότητα των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων να έχουν υψηλή πιστοληπτική
ικανότητα και στην εμπιστοσύνη ότι η κυβέρνηση θα είναι συνεπής στις
οικονομικές της υποχρεώσεις. Την προηγούμενη δεκαετία, μάθαμε ότι, ακόμη και
όταν οι επιχειρήσεις είναι ανταγωνιστικές σε διεθνές επίπεδο, μια
μακροοικονομική κρίση μπορεί να εκτροχιάσει την οικονομική ανάπτυξη, όπως
ακριβώς έγινε στην Ασία προς το τέλος της δεκαετίας του ’90. Η Σιγκαπούρη, η
Ιρλανδία και η Ελβετία είναι οι τρεις πρώτες χώρες στη μακροοικονομική
σταθερότητα.

Καινοτόμες και μη

Στις μελέτες για την ανταγωνιστικότητα παρατηρήσαμε ότι υπάρχουν δύο
κατηγορίες χωρών, όσον αφορά στην παγκόσμια οικονομία: Οι καινοτόμες και οι μη
καινοτόμες. Μόνο είκοσι χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο δημιουργούν συνεχώς νέες
τεχνολογίες. Για τις χώρες αυτές, που είναι ανάμεσα στις πιο πλούσιες σε
ολόκληρο τον κόσμο, η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας αποτελεί ένα πολύ καλό
σύστημα δημιουργίας τεχνολογικών καινοτομιών.

Τα πανεπιστήμια πρέπει να είναι τέλεια, τα κυβερνητικά εργαστήρια παγκοσμίου
επιπέδου και η κυβέρνηση και η βιομηχανία να επενδύουν συνεχώς στην έρευνα και
στην ανάπτυξη. Σημαντικός ρυθμιστής της μελλοντικής ανάπτυξης που μπορεί να
έχει μια τέτοια οικονομία, είναι το ποσοστό των μαθητών που συνεχίζουν τις
σπουδές μετά το Λύκειο. Το ποσοστό αυτό είναι περίπου 80% για τους μαθητές
στον Καναδά και τις ΗΠΑ.

Για τις «μη καινοτόμες» χώρες, η τεχνολογία παραμένει σημαντική αλλά οι
περισσότερες νέες τεχνολογίες είναι εισαγόμενες και δεν αναπτύσσονται στο
εσωτερικό της χώρας. Μερικές από τις χώρες αυτές είναι καλές στην «εισαγωγή»
νέων τεχνολογιών και μερικές δεν είναι. Για περισσότερο από μια δεκαετία,
σημαντικό ποσοστό της εισαγωγής τεχνολογίας πραγματοποιήθηκε με τη μορφή
άμεσων ξένων επενδύσεων. Όταν αμερικανικές εταιρείες επένδυσαν στο Μεξικό, ή
ταϊβανέζικες φίρμες επένδυσαν στην Κίνα, οι εταιρείες έφεραν μαζί τους νέες
τεχνολογίες, οι οποίες αναβάθμισαν τις παραγωγικές ικανότητες της υπάρχουσας
οικονομίας. Έτσι, ήταν λογικό πολλές χώρες να ανταγωνίζονται για να
προσελκύσουν τέτοιες επενδύσεις: Και αυτό, επειδή οι επενδύσεις αυτές δεν
προσέλκυσαν μόνο κεφάλαιο αλλά και νέες τεχνολογίες.

Ένα αδύνατο σημείο

Ένα δυνατό σημείο και μια αδυναμία, ταυτόχρονα, της ανάλυσής μας για την
ανταγωνιστικότητα, είναι το ότι επικεντρώνεται σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα και
όχι στα επόμενα ένα ή δύο χρόνια. Η κατάταξή μας δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί
για την ανάλυση της κυκλικής πορείας που ακολουθεί βραχυπρόθεσμα η οικονομία,
αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διερευνηθούν οι προοπτικές που έχουν οι
μεγαλύτερες οικονομίες σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Έτσι, αποτελεί ειρωνεία το γεγονός ότι πολλές από τις χώρες που φέτος
βρίσκονται στην κορυφή της κατάταξης, όσον αφορά στην ανταγωνιστικότητα, όπως
οι ΗΠΑ και η Σιγκαπούρη, βρίσκονται σε ύφεση, ενώ χώρες που βρίσκονται πιο
κάτω στη λίστα, όπως η Κίνα (39η), ξεφεύγουν από την παγκόσμια ύφεση. Μέρος
της επιβράδυνσης αποδίδεται στις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου,
αλλά γίνεται ξεκάθαρο ότι η αμερικανική οικονομία και άλλες οικονομίες που
συνδέονται με την αμερικανική μέσω του εμπορίου και του δικτύου παραγωγής –
είχαν αρχίσει να οδεύουν προς την ύφεση πριν από τον Σεπτέμβριο. Πάντως, η
καλύτερη εκτίμησή μας είναι ότι αυτή η κυκλική υποχώρηση θα αποδειχθεί ότι θα
είναι βραχυπρόθεσμη και ότι, σε έναν ορίζοντα πέντε χρόνων, οι ΗΠΑ θα
συνεχίσουν να επιδεικνύουν τη δυνατότητά τους να διατηρούν αυξημένη οικονομική ανάπτυξη.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γιώργος Κανελλόπουλος