ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το Δράμα για τα Μέσα

Λέγεται ότι, σταδιακά και μακροπρόθεσμα, οι πολίτες ανακατανέμουν τον
ελεύθερο χρόνο τους από τη χρήση προϊόντων ΜΜΕ προς την (συχνά εκτός σπιτιού)
ψυχαγωγία. Η 11η Σεπτεμβρίου ανέτρεψε (και) αυτή την τάση με το κοινό να
στρέφεται στα Μέσα κυρίως ή αποκλειστικά για ενημέρωση και ερμηνεία. Πώς
ανταποκρίθηκε τελικά το κάθε Μέσο σε αυτήν την άμεση δοκιμασία;

Το τρομοκρατικό χτύπημα αλλοίωσε την αγορά των Μέσων, καθώς τα ενδιαφέροντα
των χρηστών άλλαξαν μέσα σε λίγα λεπτά. Ήταν ίσως η πρώτη φορά που στο
Ίντερνετ το σεξ έμεινε εκτός πρώτης δεκάδας στα δημοφιλέστερα θέματα
αναζήτησης στις σχετικές μηχανές όπως Yahoo!, Altavista και Google. Και αυτό
διότι το σκάνδαλο Λεβίνσκι (η τελευταία φορά που οι Αμερικανοί είχαν σπεύσει
όλοι να ενημερωθούν) μάλλον εντάσσεται στην ευρύτερη πορνογραφική κατηγορία.
Αναμφισβήτητα, η τηλεόραση επικράτησε στον ανταγωνισμό των Μέσων για μερίδιο
αγοράς. Ίσως, ωστόσο, δεν πρόκειται για ανταγωνισμό, αφού ταυτόχρονα
πυροδότησε το ενδιαφέρον για επιπλέον ενημέρωση, στρέφοντας τους πολίτες προς
άλλα Μέσα.

Πολλοί θεωρούν ότι η δυνατότητα τέλειας κινούμενης εικόνας και ήχου έδωσε στην
τηλεόραση σχεδόν το μονοπώλιο της ενημέρωσης τις πρώτες ημέρες της τραγωδίας.
Όχι μόνο ­ η τηλεόραση ξεχώρισε και για άλλον ένα (κάπως ξεχασμένο) λόγο:
είναι ουσιαστικά το μόνο μέσο που μπορεί να καταναλώσει από κοινού η
οικογένεια, η παρέα ή οι συνάδελφοι στη δουλειά. Βέβαια, το ίδιο γίνεται και
με το ραδιόφωνο· εν τούτοις, στην ενημέρωση, αυτό παρέμεινε στη σκιά της
τηλεόρασης, χρήσιμο μόνον όταν δεν υπήρχε πρόσβαση σε τηλεοπτικό δέκτη. Για
τον ίδιο λόγο ­ ελλείψει εναλλακτικής λύσης ­ γεννήθηκε και ένα νέο μέσο
ενημέρωσης: το κινητό τηλέφωνο που, παρά τις περιορισμένες ακόμα δυνατότητές
του, χρησιμοποιήθηκε για τη λήψη των «τελευταίων ειδήσεων».

Οι εφημερίδες; Αρχικά αποτέλεσαν τη δυσάρεστη έκπληξη, καθώς οι τίτλοι τους
την 12η Σεπτεμβρίου απλώς ανακοίνωναν το γεγονός, ενώ όλοι (πλην των
συμμετεχόντων στα απανταχού «Big Brother») ήταν ήδη ενήμεροι. Στη συνέχεια, η
κατάσταση βελτιώθηκε αισθητά, με αποτέλεσμα ο Νταν Ράδερ, εκφωνητής ειδήσεων
του δικτύου CBS, να παραπέμψει τους τηλεθεατές στις εφημερίδες για ερμηνεία
των γεγονότων. Αντίθετα, τα εβδομαδιαία ειδησεογραφικά περιοδικά («Economist»,
«Time», «Newsweek») είχαν την ιδανική συχνότητα κυκλοφορίας: μπορούσαν
ταυτόχρονα να παρακολουθούν την επικαιρότητα, αλλά και να δίνουν έμφαση στην
ανάλυση, κάνοντας ορισμένους ειδικούς να πουν (υπερβάλλοντας;) πως αυτή θα
είναι στο απώτερο μέλλον η συχνότητα κυκλοφορίας ενός εντύπου.

Αναμφίβολα, το αντιφατικότερο μέσο ήταν το Διαδίκτυο: οι μοναδικές του
δυνατότητες σίγουρα αναδείχθηκαν έντονα, αφού οι κύριες χρήσεις του μέσου ήταν
η αναζήτηση πληροφοριών, η συγγραφή και ανάγνωση ημερολογίων από απλούς
πολίτες (weblogs), η επικοινωνία χρήστη προς χρήστη μέσω ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου και οι συζητήσεις πολιτών σε διάφορα on line forum. Η εκτενής
ζήτηση για οπτικοακουστικό υλικό σημαίνει ότι, σε ορισμένα θέματα, είναι και
θα παραμείνει για αρκετό διάστημα ακόμα υποκατάστατο της τηλεόρασης. Ωστόσο,
το Ίντερνετ έδειξε και την «υπανάπτυκτη» πλευρά του, καθώς πληθώρα υπηρεσιών
δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν τεχνικά στην αυξημένη κίνηση με αποτέλεσμα να
μην είναι συνέχεια διαθέσιμες. Τέλος, οι λιγοστοί δημοσιογράφοι δεν μπόρεσαν ­
παρά το ότι διατυμπάνιζαν οι εκδότες του μέσου για άμεση αμφίδρομη επικοινωνία
­ να απαντήσουν στα χιλιάδες μηνύματα του κοινού τους.

Παρά το γεγονός ότι οι πολίτες χρησιμοποίησαν πολλαπλά μέσα, κέρδισε η
τηλεόραση παντού; Όχι ­ τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα στο οικονομικό. Λόγω του
δράματος, τα μεγάλα δίκτυα σταμάτησαν την προβολή διαφημίσεων χάνοντας σχεδόν
100 εκατ. δολάρια ημερησίως, ενώ, όντας δωρεάν, δεν μετέτρεψαν σε χρήματα την
αυξημένη τηλεθέαση. Οι εφημερίδες, καθώς ήταν σε δεύτερο πλάνο, τύπωναν
κανονικά τις διαφημίσεις, ενώ οι υψηλότερες πωλήσεις γέμισαν τα ταμεία τους…

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων και
μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.