«Ενοικιάζεται» η ανθρώπινη αξιοπρέπεια

Κωνσταντινούπολη, Τουρκία. Οικογένεια στον Βόσπορο

Φύγανε την περασμένη εβδομάδα, χωρίς να με χαιρετήσουν. Νύκτωρ. Η οικογένεια
τού από κάτω διαμερίσματος. Μου είχαν χτυπήσει την πόρτα, την πρώτη μέρα που
είχα έρθει για να με ρωτήσουν αν χρειάζομαι κάτι. Η σπιτονοικοκυρά, που ήρθε
για τις επισκευές του διαμερίσματος, μου διέλυσε τις ελπίδες ότι μπορεί να
είχαν πάει κάποια εκδρομή: «Είχαν να πληρώσουν το νοίκι τέσσερις μήνες», μου
είπε, «εκείνος δούλευε αρχιμάστορας σε μια βιοτεχνία παπουτσιών. Η βιοτεχνία
έκλεισε, δεν μπορούσε να βρει δουλειά. Κρίμα, αλλά…”.

Κανένας δεν γνωρίζει ακριβώς τον πληθυσμό της Κωνσταντινούπολης. Είναι δώδεκα
εκατομμύρια, είναι δεκαπέντε; Δεν έχει σημασία, είναι, πάντως, πολλά
εκατομμύρια. Έτσι, κοιτώντας στην επιφάνεια, τους κεντρικούς δρόμους, τις
κεντρικές περιοχές, δεν μπορείς να φανταστείς ότι λίγο κάτω από την επιφάνεια
η κατάσταση είναι ζοφερή.

Το μικρό απόκομμα με τον κατάλογο των δήμων που μοιράζουν συσσίτιο το είχα
κολλήσει με σελοτέιπ πάνω στην οθόνη του υπολογιστή. Εδώ και βδομάδες. Με
κοιτούσε και το κοιτούσα. Ώσπου κατίσχυσε.

Πήγα, εδώ δα, στον Κεράτιο, στο Φατίχ. Οκτώ η ώρα το πρωί, αυτή θα πρέπει να
ήταν η δεύτερη ουρά της ημέρας μπροστά από το αλουμινένιο περίπτερο «Λαϊκό
Ψωμί – Δήμος (τάδε)». Το πρώτο φορτηγό έρχεται στις επτά, το δεύτερο στις
εννιά. Η φραντζόλα κάνει διακόσιες χιλιάδες λίρες (48 δραχμές) έξω, εδώ, με
την επιχορήγηση των δήμων, μισοτιμής, εκατό. Ήταν πολύς κόσμος. Πίσω απ’ το
μεγάλο τζαμί, στη διπλανή γειτονιά, η ουρά ήταν μεγαλύτερη.

Περπατώντας, βρέθηκα μπροστά στο δημαρχείο του Φατίχ. Η νεαρή κοπέλα στις
πληροφορίες φορούσε μαντίλι (αυτό απαγορεύεται σε κρατική υπηρεσία, αλλά
φαίνεται ότι επιτρέπεται στους δήμους). Ήταν απολύτως εξυπηρετική. Έτσι,
βρέθηκα να μιλώ με τον Λεβέντ Γιαρντιμτζί, διευθυντή Κοινωνικών Υπηρεσιών του
δήμου. Το Φατίχ, μου είπε, έχει γύρω στους εβδομήντα χιλιάδες δημότες.
Συσσίτιο μοιράζεται σε 1.200 άτομα. Οι άποροι του δήμου ξεπερνούν τα πέντε
χιλιάδες άτομα. Μου έδωσε ένα φυλλάδιο του Κρατικού Ταμείου Κοινωνικής
Στήριξης (ΚΤΚΣ) και με ρώτησε αν ήθελα να πάω μαζί του στο συσσίτιο. Έπρεπε να
είχα φωτογραφική μηχανή, σκέφτηκα, όταν φθάσαμε. Ντράπηκα, αμέσως μετά. Νέες
γυναίκες, γιαγιάδες, παππούδες, ανάπηροι, παιδιά. Και σιγή. Δεν υπήρχε
δυστυχία γύρω. Ούτε βρωμιά. Η κουζίνα ήταν πεντακάθαρη. Κρατούσαν πλαστικές
σακούλες γεμάτες άδεια πλαστικά μπολ και περίμεναν. Εν σιγή. Ήταν η
αξιοπρέπεια που έκανε την ατμόσφαιρα αφόρητη. Δείτε δύο μόνο από τα στοιχεία
που έδινε το φυλλάδιο του Κρατικού Ταμείου Κοινωνικής Στήριξης: Τους πρώτους
επτά μήνες του 2001 το Ταμείο αυτό έδωσε βεβαίωση απορίας σε 5.922.000 άτομα.
Ποσό περίπου 250 εκατομμυρίων δραχμών θα διατεθεί φέτος για τα δικά του
συσσίτια, το 81% των οποίων βρίσκεται σε πόλεις της Νοτιοανατολικής Τουρκίας.

Τι να πρωτογράψει κανείς γι’ αυτά που συμβαίνουν εδώ: για τα ενοικιαστήρια που
αυξάνουν καθημερινά στο κέντρο της Πόλης. Ο κόσμος μεταφέρεται στις φθηνές
περιοχές της ασιατικής πλευράς για τις 790.000 κατασχέσεις που εκκρεμούν από
χρέη προς τράπεζες. Ένας οφειλέτης στα Άδανα σκότωσε προχθές με τουφέκι τον
δικαστικό επιμελητή που είχε πάει να του κατασχέσει τα έπιπλα. Οι δικαστικοί
επιμελητές ζητούν ασφάλεια για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που κλείνουν η
μια πίσω από την άλλη. Ακόμα, για το ύψος των τοκοχρεολυσίων στον
προϋπολογισμό του τουρκικού κράτους για το 2002, που φθάνει το 107% των
εισπρακτέων φόρων για τους ανέργους, που κανένας δεν ξέρει πόσοι είναι. Για
τον επιτελάρχη Χουσεΐν Κιβρίκογλου, ο οποίος μιλώντας με δημοσιογράφους σε
δεξίωση στις 29/10, είπε ότι «ο πόλεμος για μας τώρα είναι η οικονομία» και
ότι το Επιτελείο «έχει σαστίσει από τις χιλιάδες αιτήσεις δεκανέων κ.λπ. για
ανακατάταξη στο στρατό» (αυτούς θα στείλουν στο Αφγανιστάν;). Για τις σβουνιές
που καίνε στις σόμπες στις τενεκεδουπόλεις γιατί η τιμή του κάρβουνου έχει
φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη. Για τον δεκαεννιάχρονο Τουντζάϊ Σαμαλί, που
απελπισμένος από την ανεργία κρεμάστηκε σ’ ένα δέντρο στο Πάρκο Εθνικής
Κυριαρχίας μπροστά στην Εθνοσυνέλευση στην Άγκυρα;

Ρώτησα τον κοινωνιολόγο Τζενγκίζ Ακτάρ γιατί άραγε δεν εκρήγνυται ο κόσμος
στην Τουρκία. «Μα, δεν το βλέπεις;», μου είπε, «Εκρήγνυται. Προς τα μέσα».