ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ζήτημα πολιτισμού

«Η αμάθεια είναι η πηγή του 99% των συγκρούσεων στη Γη». Ρίσαρντ
Καπουσίνσκι.

«Μάθατε τα νέα; Είμαι ένας με-τριο-πα-θής Ταλιμπάν!!» (του Wiaz, από τον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ»)

Πριν από λίγες ημέρες δημοσιεύτηκε στον βρετανικό Τύπο η φωτογραφία του Χαμίντ
Ουλάχ. Ο ηλικίας ενός έτους Χαμίντ είναι το μοναδικό από τα πέντε παιδιά μιας
οικογένειας που επέζησε από μια αμερικανική επιδρομή έξω από το Κανταχάρ, και
στη φωτογραφία απεικονίζεται στο κρεβάτι ενός νοσοκομείου της Κουέτα. Δίπλα
του είναι ξαπλωμένη η μητέρα του, η Ραντιγκούλ: τα μάτια της είναι καμένα και
το χέρι της κομματιασμένο από την έκρηξη. Από τις λεζάντες που συνοδεύουν τη
φωτογραφία ξεχωρίζει η εξής: «Μπορείτε να πάρετε μια φωτογραφία σαν κι αυτή;
Λάβετε μέρος στον διαγωνισμό νέων φωτογράφων των Τάιμς/Ταμπάσκο».

Τον τελευταίο καιρό έχουν ειπωθεί πολλά περί πολιτισμών. Ο Σάμιουελ Χάντιγκτον
βγήκε ξαφνικά από τη ναφθαλίνη και δίνει συνεντεύξεις σε όλα τα μέσα
ενημέρωσης του κόσμου, οι οποίες θα έπαιρναν το πρώτο βραβείο ανίας και
κοινοτοπίας αν δεν υπήρχαν τα άρθρα του Φουκουγιάμα. Ο Τζωρτζ Μπους
επαναλαμβάνει ξανά και ξανά ότι αυτός ο πόλεμος γίνεται «για να σωθεί ο
πολιτισμένος κόσμος», ο Μπερλουσκόνι κάνει συγκρίσεις πολιτισμών και
ανασκευάζει αμέσως το συμπέρασμα που βγάζει, ενώ ο νέος αρχηγός των Τόρυς (Ίαν
Ντάνκαν Σμιθ ή κάπως έτσι) υποστηρίζει πως πρέπει να κηρυχθεί πόλεμος εναντίον
όλων των κρατών «που έχουν τεθεί εκτός της οικογενείας των πολιτισμένων
εθνών». Πριν απ’ αυτό, θα πρέπει ίσως να δώσει μερικά μαθήματα στους
λεζαντογράφους της χώρας του.

Ο κλασικός ορισμός του πολιτισμού είναι πως αποτελεί το αντίθετο της
βαρβαρότητας. Άλλοι ορισμοί είναι πιο πρωτότυποι. Ο Φερνάν Μπρωντέλ μιλάει για
«πολιτισμική περιοχή», ο Εμίλ Ντυρκέμ για «ηθικό περιβάλλον», ενώ για τον
βρετανό συγγραφέα Κλάιβ Μπελ πολιτισμός ήταν «ένα γεύμα στην Γκόρντον Σκουέρ,
αριθμός 50», όπου συναντιόταν η Ομάδα Μπλάμσμπερυ. Ίσως ο τελευταίος να είναι
ο καλύτερος ορισμός του πολιτισμού ή μάλλον το κοινό του σημείο με τη
δημοκρατία: το δικαίωμα να τρώμε, να δουλεύουμε, να κυκλοφορούμε, να
ντυνόμαστε, να διαβάζουμε, να βλέπουμε σινεμά ή να κάνουμε έρωτα, ελεύθερα.
Όλοι, άνδρες και γυναίκες, άσπροι και μαύροι, Δυτικοί και Ανατολικοί,
Αμερικανοί και Αφγανοί. Αυτό το δικαίωμα θέλουν να μας στερήσουν οι
δικτάτορες, οι τρομοκράτες και οι κάθε λογής φανατικοί. Το ίδιο δικαίωμα (λέμε
πως) θέλουμε να εξασφαλίσουμε στους καταπιεσμένους. Πώς συμβιβάζεται όμως αυτό
με τους βομβαρδισμούς;

Ο κόσμος μας βρίσκεται σήμερα σε μια μεγάλη καμπή, παρατηρεί ο πολωνός
συγγραφέας Ρίσαρντ Καπουσίνσκι σε συνέντευξή του στην Γκαζέτα Βιμπόρσα.
Η παγκοσμιοποίηση και η διαμόρφωση μιας πλανητικής κοινωνίας χωρίς ενιαία αρχή
και σύστημα κοινών αξιών αποτελούν φαινόμενα χωρίς επιστροφή. Έχουμε δύο
επιλογές: ή θα αρχίσουμε να μισούμε, να καταστέλλουμε και να βομβαρδίζουμε ή
θα προσπαθήσουμε να συνεννοηθούμε. Η απόφασή μας έχει θεμελιώδη σημασία για το
μέλλον του πλανήτη. Από εδώ και μπρος, οποιαδήποτε λέξη μίσους μπορεί να έχει
απρόβλεπτες συνέπειες.