Το Νόμπελ έφερε «εμφύλιο»

Αντιδικίες, σαρκασμός, θυμός και αρκετή δόση κακίας πλανώνται αυτές τις
ημέρες στο στερέωμα του λογοτεχνικού και δημοσιογραφικού κόσμου της Τουρκίας.

Πρόκειται για τον δεύτερο «εμφύλιο» που βιώνεται εδώ, μετά την επίθεση της
11ης Σεπτεμβρίου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αφορμή είναι το βραβείο Νόμπελ.
Αμετάβλητη αιτία ο ισλαμισμός. Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, για την ακρίβεια,
και οι εκφάνσεις του στην Τουρκία.

Ο πρώτος «εμφύλιος» κράτησε περίπου τρεις εβδομάδες και έφερε αντιμέτωπους
τους αλύγιστους φιλοαμερικανούς διανοουμένους και δημοσιογράφους από τη μια
και τον «ιερό συνασπισμό» φιλελεύθερων και ισλαμιστών από την άλλη πλευρά. Οι
πρώτοι, που η στάση τους μπορεί να συνοψιστεί στον τίτλο του άρθρου του
διευθυντή της εφημερίδας «Χουριέτ», Ερτουγρούλ Οζκιόκ, «σιχαίνομαι αυτούς που
λένε ναι μεν αλλά…», προκάλεσαν τους δεύτερους «να ξεστομίσουν, επιτέλους,
χωρίς ενδοιασμούς τη ρητή καταδίκη τους στο έγκλημα της 11ης Σεπτεμβρίου». Οι
δεύτεροι δεν την εκστόμισαν ­ τουλάχιστον όχι σαφώς.

Στα κανάλια

Το βάρος των πρώτων στη διαμάχη αυτή το σήκωσε κυρίως η εφημερίδα «Χουριέτ»
και διάφορα ιδιωτικά τηλεοπτικά κανάλια, όπως το Κανάλ D (που ανήκει στη
«Χουριέτ») και το Show TV. Οι δεύτεροι ήταν μεν πιο διάσπαρτοι, αλλά θα
μπορούσε να πει κανείς ότι κινήθηκαν κυρίως γύρω από τη φιλοϊσλαμική εφημερίδα
«Γιενί Σαφάκ» και το τηλεοπτικό Κανάλ 7. Εν τέλει, ο αρθρογράφος της «Γιενί
Σαφάκ», Τζενγκίζ Τσαντάρ, που εκπροσωπούσε τους φιλελεύθερους-αριστερούς,
δήλωσε ότι «κατεβαίνει από το τραμ» και ο «ιερός συνασπισμός» διαλύθηκε. Η
μάχη συνεχίζεται στα μετόπισθεν με σποραδικές επιθέσεις. Στον πρώτο αυτό
σπαραγμό συνέβαλε με τον τρόπο του και ο Τούρκος πρωθυπουργός Μπουλέντ
Ετζεβίτ. Διαρκούσης της έριδος, αποκάλεσε, ηθελημένα μάλλον παρά από γλωσσική
παραδρομή, το ισλαμικό Κόμμα Ευδαιμονίας, «κόμμα των παραδομένων (στους
Ταλιμπάν)», δίνοντας τροφή στα σχόλια των «φιλοαμερικανών».

Η απονομή του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Βιντιαντάρ Σουραϊπραζάντ
Νάιπουλ αποτελεί την αφορμή του δευτέρου «εμφυλίου», που είναι συνέχεια του
ημιτελούς πρώτου. Κριτικοί λογοτεχνίας, συγγραφείς, αλλά και δημοσιογράφοι
είχαν εκφράσει αμέσως μετά την ανακοίνωση της απονομής, μέσα σε πλαίσια
ευπρεπείας, την «απογοήτευσή» τους για την εκλογή «ενός προφανώς
αντι-ισλαμιστή» συγγραφέα, «ενός φερέφωνου των αποικιοκρατών».

Ο καβγάς ξέσπασε όταν ο γνωστός συγγραφέας Ορχάν Παμούκ έγραψε σε άρθρο του
πως «του αρέσει πολύ ο Νάιπουλ και, μάλιστα, χαίρεται που εκείνος είχε
προτείνει την έκδοσή του στα τουρκικά». Οι δύο πόλοι αυτού του «εμφυλίου» που
συνεχίζεται, είναι ο φημισμένος (στην Τουρκία) ποιητής Χιλμί Γιαβούζ, ο οποίος
έφθασε να κάνει έκκληση στους Τούρκους αναγνώστες να μποϊκοτάρουν τα βιβλία
του άλλου πόλου, του Ορχάν Παμούκ.

Η σύγχυση

Οι «εμφύλιοι», πρέπει να πούμε, εξελίσσονται στο περιθώριο της καυτής ­ λόγω
της οικονομικής ύφεσης ­ τουρκικής επικαιρότητας. Και είναι στείροι. Είναι,
όμως, απολύτως ενδεικτικοί της σύγχυσης που διακατέχει όλο το φάσμα της
τουρκικής κοινωνίας: του μουσουλμάνου, που «πρέπει να κάνει» τον ουδέτερο, τον
τρίτο.

Περισσότερο από τους «επιθετικούς προσδιορισμούς» που ανταλλάσσονται ανάμεσα
στους αντιμαχόμενους, διαισθάνεται κανείς ότι οι αποσιωπήσεις είναι μάλλον
περισσότερες από τις διαφορές, ψυχανεμίζεται μια φοβία ταύτισης με το φάντασμα
του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Οι πιο «απελευθερωμένοι», πάντως, είναι οι
φίλαθλοι του ποδοσφαίρου: παρ’ όλες τις παραινέσεις, κόντρα στις νουθεσίες,
πριν από κάθε αγώνα έχουν μια ιαχή: «Κάτω η Αμερική».