ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένας γοητευτικός ταχυδρόμος

Στις δύσκολες ώρες, στις ώρες αμφιβολίας και σύγχυσης, λίγοι είναι εκείνοι
που μπορούν να σε καθοδηγήσουν με σταθερό χέρι. Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται
χωρίς αμφιβολία ο Τζωρτζ Στάινερ.

Τζωρτζ Στάινερ: ο διάσημος αμερικανοπολωνός θεωρητικός της λογοτεχνίας βραβεύτηκε την περασμένη εβδομάδα στην Ισπανία

Ο Σ. δηλώνει (μ’ αυτήν τη σειρά) θεωρητικός της λογοτεχνίας, μελετητής του
ευρωπαϊκού πολιτισμού και προβοκάτορας. Αλλά μας προειδοποιεί: μη συγχέετε τη
διάνοια του δημιουργού με τη δουλειά του κριτικού. Ο Πούσκιν έλεγε για τους
μεταφραστές του ότι είναι οι ταχυδρόμοι. Ο Θερβάντες, ο Λόρκα, ο Σαίξπηρ, δεν
χρειάζονται τον Στάινερ, εκείνος τους χρειάζεται. Ο Στάινερ είναι ο
ταχυδρόμος. Κι αυτό δεν είναι καθόλου υποτιμητικό: είναι συναρπαστικό να
ψάχνεις το γραμματοκιβώτιο για να ρίξεις το γράμμα.

Ο Σ. έχει σπουδάσει λογοτεχνία, φιλοσοφία, μαθηματικά και φυσική. Και έχει
συμπεράνει ότι υπάρχουν τρεις σημαντικοί τρόποι επικοινωνίας: η γλώσσα, τα
μαθηματικά και η μουσική. Για το μέλλον των γραμμάτων δεν είναι πολύ
αισιόδοξος. Πιστεύετε στ’ αλήθεια ­ ρωτά τον δημοσιογράφο της Ελ Παΐς­
ότι θα υπάρξουν ξανά ένας Θερβάντες, ένας Σαίξπηρ, ένας Μότσαρτ; Όχι. Υπάρχουν
αντίθετα πολλοί σημαντικοί επιστήμονες. Στην Αναγέννηση, αν βρισκόμασταν στη
Μαδρίτη, στη Φλωρεντία ή στη Ρώμη, θα μας άρεσε να φάμε με ένα ζωγράφο ή με
έναν άνθρωπο των γραμμάτων. Σήμερα, αποτελεί μεγάλο προνόμιο να φάμε με έναν
επιστήμονα. Είναι πιο ενδιαφέροντες και πιο σεμνοί.

Ο Σ. τιμήθηκε την περασμένη εβδομάδα στο Οβιέδο της Ισπανίας με το βραβείο
Επικοινωνίας και Ανθρωπιστικών Επιστημών. Όπως ήταν φυσικό, τον ρώτησαν και
για τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη στην
ανθρωπότητα; «Δεν έχουμε άλλη λύση, κυρίες και κύριοι». Σας εντυπωσίασε αυτό
το μακελειό; «Φυσικά. Δεν πρόκειται όμως παρά για ένα επεισόδιο μιας ιστορίας
μακράς, απάνθρωπης και βάρβαρης. Σας θυμίζω ότι 60.000 άνθρωποι κάηκαν
ζωντανοί στο Αμβούργο κατά τους βομβαρδισμούς. Ένα εκατομμύριο άνθρωποι
σφαγιάστηκαν στον πόλεμο της Ρουάντας. Μισό εκατομμύριο πέθαναν στον εμφύλιο
πόλεμο της Ινδονησίας». Η 11η Σεπτεμβρίου δεν διαφέρει άρα σε τίποτα από τις
άλλες σφαγές; «Η διαφορά έγκειται στον τρόπο που παρουσίασαν αυτή την τραγωδία
τα μέσα ενημέρωσης. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν υπήρξε
περισσότερη πληροφόρηση και λιγότερη γνώση».

Ο τελευταίος άνθρωπος που μπόρεσε να κατανοήσει όλους τους κλάδους, την τέχνη,
τη λογοτεχνία, τις επιστήμες, τα μαθηματικά, ήταν ο Λάιμπνιτς. Κι αυτό, λέει ο
Σ., συνέβη πριν από 300 χρόνια. Ο κόσμος της φυσικής, της επιστήμης, της
κοσμολογίας είναι σήμερα κλειστός για όποιον δεν ξέρει μαθηματικά. Και το κακό
είναι πως πιστεύουμε ότι δεν χρειαζόμαστε τα μαθηματικά για να κατανοήσουμε
τις επιστήμες. Πάρτε το ωραιότερο κτίριο του κόσμου, το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ
του Μπιλμπάο. Ο αρχιτέκτονας, ο Φρανκ Γκέρυ, ομολογεί ότι δεν χρησιμοποίησε το
μυαλό του για να το σχεδιάσει, αλλά τον υπολογιστή. Εκείνος του είπε αν μπορεί
να χρησιμοποιήσει τιτάνιο στη θέση του ξύλου. Ο αρχιτέκτονας δεν ήλεγχε την
τεχνολογία που χρησιμοποιούσε.