Ο σουρεαλισμός μιας δημοκρατίας

Χθες, 29 Οκτωβρίου 2001, ήθελα να είχα μάτια και χέρι ζωγράφου. Πινέλα,
σπάτουλες, χρώματα, καναβάτσο. Θα ζωγράφιζα.

“Ζήτω ο μέγας οδηγός Ατατούρκ”, “Πατέρα, είμαστε στ’ αχνάρια σου”… Οι δήμοι
επισκεύασαν τα πανό που είχαν ξεμείνει από τους εορτασμούς προηγούμενων ετών,
πρόσθεσαν καινούργια όπου έλειπαν. Οι ρήτορες κατέβασαν από τα ράφια επιτομές
με τις ρήσεις του Ατατούρκ ­ έπρεπε να βρουν κάτι πέραν των συνηθισμένων, για
να εξάρουν τη σημασία της εβδομηκοστής όγδοης επετείου από την ίδρυση της
Τουρκικής Δημοκρατίας, στις 29 Οκτωβρίου 1923.

Και θα βρήκαν σίγουρα. Ο ιδρυτής της νέας Τουρκίας φαίνεται να έχει πει κάτι
επί παντός επιστητού. Στα εννιά χρόνια που πήγα σχολείο εδώ στην Πόλη, ήξερα
όλες τις ρήσεις του συρμού απ’ έξω κι ανακατωτά. “Η παιδεία είναι το θεμέλιο
της Δημοκρατίας”, “Ειρήνη στη χώρα, ειρήνη στον κόσμο”. Αργότερα, σε αεροπλάνο
των Τουρκικών Αερογραμμών, διάβασα ένα απόφθεγμά του, που δεν το ήξερα: “Το
μέλλον”, έλεγε, “είναι στους ουρανούς”. Πιο πρόσφατα, ένας απόστρατος
στρατηγός ανακάλυψε ότι είχε πει κάτι και για την Κύπρο: “Εφέντηδες, προσέξτε
την Κύπρο. Το νησί αυτό είναι πολύ σημαντικό για μας”.

“Εφέντηδες, αυτό που ιδρύσαμε λέγεται Δημοκρατία”, έλεγε ο Ατατούρκ, φορώντας
το φράκο του, στην πρώτη Εθνοσυνέλευση, το 1920. Προφανώς δεν έγινε αντιληπτό
ό,τι εννοούσε. Έτσι, ο “ατατουρκισμός” θεσπίσθηκε ως μάθημα και διδάσκεται σε
όλες ανεξαιρέτως τις βαθμίδες της τουρκικής εκπαίδευσης από το 1982, που έγινε
υποχρεωτικό και το μάθημα των Θρησκευτικών.

Μετά τις χθεσινές παράτες, θα ζωγράφιζα κοπέλες με τα μίνι και τις μαύρες
μπότες, άντρες με τραγιάσκες αντί φεσιού και τις φοιτήτριες με τις μαντίλες να
διαδηλώνουν έξω από τις πύλες των πανεπιστημίων, διεκδικώντας το δικαίωμα να
μπαίνουν στο αμφιθέατρο καλυμμένες. Τους μουεζίνηδες, που δεν τους ακούω πια
όπως παλιά, γιατί “το εζάνι θα το λένε στο εξής μόνο οι καλλίφωνοι ανάμεσά
τους”, σύμφωνα με την προ μηνός εκδοθείσα εγκύκλιο.

“Στόχος μας είναι ο πολιτισμός της Δύσης” θα κραύγαζε ο Ατατούρκ και από το
’23 έως το ’36 δεν θα ακουγόταν στο τουρκικό ραδιόφωνο παρά μόνο δυτική
κλασική μουσική. “Δώσαμε δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες μας από το 1936”, θα
έλεγαν οι “συνεχιστές” της πολιτικής του Πατέρα, θα είχαν κρατήσει όμως την
αρχηγία της οικογένειας, την επιμέλεια των παιδιών, την άδεια εργασίας της
συζύγου και θα προσπαθούσαν εν μέσω απίθανων διαξιφισμών ­ “ε, όχι και να
μοιραζόμαστε την μετά τον γάμο αποκτηθείσα περιουσία” ­ να τροποποιήσουν,
τώρα, αυτή την εβδομάδα, τον ελβετικό αστικό κώδικα που υιοθετήθηκε το 1926 ­
λίγος συμβιβασμός, λίγη στάχτη στα μάτια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για την αγχόνη εκ του προχείρου, με την οποία “αυτοκτόνησε” τις προάλλες ένας
“τρομοκράτης” στο κρατητήριο της Γενικής Ασφάλειας Κωνσταντινούπολης, που θα
βλέπατε σε μιαν άκρη, θα έφταιγαν τα ανθρώπινα δικαιώματα ­ “αυτά ας όψονται,
κύριοι”, είπαν οι αρχές, “σ’ αυτά αντίκειται η τοποθέτηση κάμερας στα
κρατητήρια, αλλιώς θα είχε προληφθεί ο θάνατος του τρομοκράτη”.

Το βράδυ θα έβλεπα ηγέτες, αξιωματούχους και αξιωματίσκους στην επίσημη
δεξίωση της Προεδρίας, ενδεδυμένους, απαραιτήτως, τα φράκα τους. Δεν έχει
καμιά απολύτως σημασία η ουσία, το ζήτημα είναι η εικόνα να φαίνεται α λα
φράγκα. Στ΄ αυτιά μου, όμως, αντί για τους λόγους ανάτασης, θα ήταν η φωνή του
ηλικιωμένου άνδρα που θα είχε στηθεί στην ουρά μπροστά στο περίπτερο του δήμου
από τις τέσσερις το πρωί για να πάρει, στις επτά, φτηνό ψωμί: “Δεν θέλουμε
δημοκρατία, θέλουμε ανθρωπιά”. Θα τρόμαζα.

Να πάμε για φαγητό σε ένα κούρδικο θα έλεγα στη Μαρία Σκιαδαρέση το Σάββατο
και θα της εκθείαζα την “κουρδικότητα” του μαγαζιού, ώσπου κάπου ανάμεσα στους
μεζέδες και στο κεμπάπ, θα εμφανιζόταν ο μαγαζάτορας να μας χαρίσει ροζέτες με
την εικόνα του Ατατούρκ ­ “για την επέτειο της Δημοκρατίας” θα μας έλεγε.

Πινέλα, σπάτουλες, χρώματα. Το καναβάτσο θα στεκόταν μπροστά μου απέραντο,
απειλητικό, μαύρο. Κι εγώ θα είχα όλο το υλικό για να ανακαλύψω τον σουρεαλισμό.