Το πόκερ του ανασχηματισμού και ο «άσος» του Χριστοδουλάκη

Η μεταβολή της σειράς των υπουργείων απασχολούσε τον κ. Κ. Σημίτη εδώ και ενάμιση χρόνο. Το θέμα ανέλαβε ο γενικός γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου Σ. Κοσμίδης

ΛΕΝΕ πως μια καθωσπρέπει οικοδέσποινα τακτοποιεί με μεγάλη επιμέλεια τα
καρτελάκια με τα ονόματα εκείνων που καλεί το τραπέζι της. Προσέχει μάλιστα να
τοποθετήσει δίπλα της τους πιο εκλεκτούς καλεσμένους. Με τον ίδιο περίπου
τρόπο, στον πρόσφατο ανασχηματισμό, ο Πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης δεν άλλαξε
μόνο τα πρόσωπα της κυβέρνησης, αλλά και τη σειρά τους. Το πρωί της περασμένης
Τρίτης, την ώρα που άρχισαν να χτυπούν τα πορτοκαλί τηλέφωνα των υπουργών,
δημοσιευόταν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως απόφαση του Πρωθυπουργού με την
οποία άλλαζε η ιεράρχηση των υπουργείων. Ο κ. Σημίτης έβαλε πλάι του τον κ. Ν.
Χριστοδουλάκη υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρώτο τη τάξει
στέλεχος της κυβέρνησης.

Έχει σημασία η σειρά

Πράγματι, στον ανασχηματισμό της 23ης Οκτωβρίου δεν πρωταγωνίστησαν μόνο τα
πρόσωπα και οι γνωστές «καραμπόλες», αλλά και οι αριθμοί. Πέρα από το γόητρο ­
που, ως γνωστόν, δεν είναι χωρίς σημασία στην πολιτική ­ η σειρά είχε και
άλλες συνέπειες, όπως η συμμετοχή στην Κυβερνητική Επιτροπή. Έτσι, στις
εσωτερικές συνομιλίες της κυβέρνησης την περασμένη εβδομάδα, πέρα από τα
πρόσωπα, σχολιάστηκε ­ ευμενώς από όσους αναβαθμίστηκαν και δυσμενώς από τους
άλλους ­ η σειρά. Το εύλογο ερώτημα είναι με τι κριτήρια αποφασίστηκε η
αναδιάταξη των υπουργείων. Ο σχεδιασμός ήταν αντικειμενικός ή υποκειμενικός;
Πολλά μέλη της κυβέρνησης απέδιδαν τις αλλαγές στη γνωστή εκτίμηση του Μεγάρου
Μαξίμου στις ικανότητες του κ. Χριστοδουλάκη, καθώς και στη διάθεση για
πολιτική πριμοδότησή του. Κοινώς, θεωρούν ότι ο κ. Σημίτης τον ευνόησε.

Η αλήθεια είναι ότι το ζήτημα της μεταβολής της σειράς των υπουργείων είχε
απασχολήσει εδώ και αρκετό καιρό τον κ. Σημίτη. Το συζήτησε για πρώτη φορά με
τον γενικό γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου κ. Σωκράτη Κοσμίδη τον Ιούνιο
του 2000, χωρίς να καταλήξει σε κάποιο σχήμα. Μετά το θέμα ατόνησε, για να
επανέλθει τον Αύγουστο του 2001, όταν ο κ. Σημίτης επέστρεψε από τις
ολιγοήμερες διακοπές του. Τότε εκλήθη ο κ. Κοσμίδης να κάνει μια πρόταση. Τα
πρόσωπα δεν είχαν ακόμη αποφασιστεί, αν και, σύμφωνα με τους συνεργάτες του, ο
Πρωθυπουργός είχε ήδη κάνει μια πρώτη επεξεργασία του ανασχηματισμού.

Τα δύο κριτήρια

Παραδοσιακά, η σειρά των υπουργείων αποφασίζεται με δύο κριτήρια: την
αρχαιότητα των υπουργών ή την αξιολόγηση της σημασίας που έχει το κάθε
χαρτοφυλάκιο για το κυβερνητικό έργο. Διερευνώντας το θέμα, ο κ. Κοσμίδης
αποφάσισε να αντικειμενικοποιήσει την έρευνά του. Έτσι, αποτάθηκε στις
ελληνικές πρεσβείες στις πρωτεύουσες της Ε.Ε. και ζήτησε να πληροφορηθεί τη
σειρά των υπουργείων και το κριτήριο. Τα φαξ έφτασαν στο Μέγαρο Μαξίμου στις
27 και 28 Αυγούστου, με παραλήπτη τον διευθυντή του διπλωματικού γραφείου του
Πρωθυπουργού, πρέσβη κ. Θ. Σωτηρόπουλο.

Πλην Αυστρίας και Φινλανδίας, που είχαν ως κριτήριο την αρχαιότητα των
υπουργών, σε όλες τις άλλες χώρες προέχει η αξιολόγηση των χαρτοφυλακίων. Μια
σύντομη συγκριτική επισκόπηση αναδεικνύει ότι στις δύο πρώτες θέσεις
εναλλάσσονται το υπουργείο Εξωτερικών, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και το
υπουργείο Εσωτερικών. Εδώ είναι κρίσιμη μια επισήμανση. Στις χώρες της
Ευρώπης, οι αρμοδιότητες που στη χώρα μας μοιράζονται μεταξύ υπουργείων
Εσωτερικών, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης, ανήκουν σε ένα ­ πανίσχυρο συνήθως
­ υπουργείο.

Η πρόταση Κοσμίδη

Η πρόταση του κ. Κοσμίδη οριστικοποιήθηκε γύρω στα μέσα Σεπτεμβρίου. Στις δύο
πρώτες θέσεις βρίσκονταν, αντί για τα υπουργεία Εσωτερικών και Άμυνας που
είχαν έως τότε το προβάδισμα, τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Εξωτερικών.
Ποιο θα ήταν όμως πρώτο; Στη φάση εκείνη μέτρησαν και τα πρόσωπα. Μάλιστα,
μεταξύ των συνεργατών του Πρωθυπουργού, στο Μέγαρο Μαξίμου υπήρχαν επιφυλάξεις
και ανησυχίες για το αν η τοποθέτηση του κ. Χριστοδουλάκη στην πρώτη θέση, θα
προκαλούσε αντιζηλίες και θα τον καθιστούσε πολιτικό στόχο. Ωστόσο, η επιλογή
του υπουργείου Εξωτερικών για την πρώτη θέση θα είχε άλλες συνέπειες, αφού θα
έδινε την εντύπωση ότι «έχριζε» τον Γιώργο Παπανδρέου. Τελικώς, επελέγη ο κ.
Χριστοδουλάκης με κριτήριο το χαρτοφυλάκιό του και παρά τους εικαζόμενους
«κινδύνους» για το πρόσωπό του.

Για την Κυβερνητική Επιτροπή

Η νέα σειρά έφερνε τα υπουργεία Άμυνας και Εσωτερικών στην τρίτη και τέταρτη
θέση. Από εκεί και πέρα δεν αλλάζουν πάρα πολλά πράγματα. Το υπουργείο
Γεωργίας «κύλησε» κάτω από τα υπουργεία Υγείας και Εργασίας. Η σειρά από το
νούμερο πέντε και κάτω έχει κυρίως σημασία για την Κυβερνητική Επιτροπή. Η de
facto συμμετοχή τών κ.κ. Γιαννίτση και Παπαδόπουλου στο όργανο αυτό
επικυρώθηκε και θεσμικά πλέον (αντί του κ. Γιαννίτση θα μετέχει ο κ. Δ.
Ρέππας). Αντιθέτως, εκτός Κυβερνητικής Επιτροπής μένουν οι κ.κ. Ευ. Βενιζέλος
Χρ. Βερελής και Μιχ. Χρυσοχοΐδης, αν και ο τελευταίος αναβαθμίστηκε και το
υπουργείο του είναι συναρμόδιο σε πλείστα θέματα που αφορούν το εσωτερικό της
χώρας. Η δικαιολογία είναι ότι η Κυβερνητική Επιτροπή συγκροτείται με το
αντικειμενικό κριτήριο της ιεράρχησης των χαρτοφυλακίων και όχι τα πρόσωπα ­
που, εν πάση περιπτώσει, καλούνται κατά περίπτωση ανάλογα το θέμα. Ωστόσο,
αυτό δεν ισχύει πάντα. Παραδείγματος χάριν, το υπουργείο Παιδείας
συμπεριελήφθη στην Κυβερνητική Επιτροπή το 1996 για να μετέχει ο κ. Γερ.
Αρσένης και ­ «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού» ­ η θέση έμεινε. Αντίστοιχα,
αναρωτιέται κανείς αν ο κ. Σημίτης θα άλλαζε τη σειρά των υπουργείων το 2000,
όταν στο υπουργείο Εσωτερικών βρισκόταν η Βάσω Παπανδρέου και στο Άμυνας ο
Άκης Τσοχατζόπουλος.