ΓΝΩΜΗ Αφγανιστάν: Η νέα εξουσία και τα ναρκωτικά

Λίγες μέρες πριν από την τρομοκρατική επίθεση στις ΗΠΑ, ο ΟΗΕ έδωσε στη
δημοσιότητα την ετήσια έκθεσή του για τα ναρκωτικά με εκτενή αναφορά στο
Αφγανιστάν, την καλλιέργεια της παπαρούνας, την παραγωγή οπίου και ηρωίνης,
τις συνθήκες και τις συγκυρίες, τις αιτίες και τα ιστορικά δεδομένα για τη
σχέση Αφγανιστάν και οπίου. Η σύνταξη της έκθεσης σε ανύποπτο χρόνο την
καθιστά περισσότερο αξιόπιστη καθώς δεν είναι επηρεασμένη από τα πρόσφατα
γεγονότα.

Σύμφωνα με την έκθεση, αλλά και τα άλλα στοιχεία που υπάρχουν στη διάθεσή μας,
οι λόγοι για τους οποίους η χώρα αυτή μετατράπηκε σταδιακά στον μεγαλύτερο
παραγωγό οπίου ­ και κατ’ επέκταση ηρωίνης ­ στον κόσμο είναι:

α. Η έλλειψη αποτελεσματικού κυβερνητικού ελέγχου σε ολόκληρη την
επικράτεια. Η εξουσία ανήκει σε τοπικούς ηγέτες με απόλυτη εξουσία στους
θυλάκους τους.

β. Η δραστική μείωση της αγροτικής παραγωγής και η καταστροφή της
οικονομικής υποδομής εξαιτίας του μακροχρόνιου πολέμου με τους Σοβιετικούς και
στη συνέχεια του εμφυλίου πολέμου (αθροιστικά πάνω από είκοσι χρόνια).

γ. Η υιοθέτηση της άποψης και τελικώς η κοινή πεποίθηση στο εσωτερικό
της χώρας ότι η καλλιέργεια παπαρούνας αποτελεί θεμιτή οικονομική
δραστηριότητα για «την εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων ζωής για μεγάλο πλήθος
νοικοκυριών».

Συνταρακτικά είναι τα στοιχεία που δίνει ο ΟΗΕ για τους όρους διαβίωσης των
Αφγανών:

* Ο πόλεμος του 1979 επέφερε μείωση της αγροτικής παραγωγής κατά τα
τρία πέμπτα.

* Ανάμεσα στα έτη 1984 και 1989 το ένα τρίτο των αγροκτημάτων
εγκαταλείφθηκε.

* Η κτηνοτροφική παραγωγή μειώθηκε κατά 70%.

* Η έλλειψη λίπανσης μείωσε την παραγωγικότητα των καλλιεργειών μέχρι
και 90%.

* Μεταξύ των ετών 1978 και 1989, το 9% του πληθυσμού φονεύθηκε σε
πολεμικές συγκρούσεις, το 3% εγκατέλειψε τη χώρα και το 11% μετακινήθηκε από
την ύπαιθρο στα αστικά κέντρα.

Το 1989 η παραγωγή οπίου στο Αφγανιστάν έφτασε τους 1.200 τόνους και
ισοδυναμούσε με το 35% της παγκόσμιας παραγωγής. Μέσα σε δέκα χρόνια, το 1999,
έφτασε τους 4.500 τόνους και κάλυπτε το 75% της παγκόσμιας παραγωγής.

Τα ακριβή νούμερα της αύξησης της παραγωγής οπίου φαίνεται ότι ήταν γνωστά όχι
μόνο στον ΟΗΕ, αλλά και σε μυστικές υπηρεσίες όπως η CIA αλλά και η DEA, η
εξειδικευμένη υπηρεσία των ΗΠΑ για την καταστολή των ναρκωτικών.

Η διεθνής κοινότητα δεν έλαβε κανένα ουσιαστικό μέτρο για τον περιορισμό της
παραγωγής ναρκωτικών στις περιοχές του Αφγανιστάν. Δεν επεξεργάστηκε κανένα
σχέδιο για την παροχή εναλλακτικών μορφών διαβίωσης στους αγρότες του
Αφγανιστάν που λιμοκτονούσαν. Η παραγωγή του οπίου πέρασε μέσα σε λίγα χρόνια
κάτω από τον απόλυτο έλεγχο των Ταλιμπάν, χωρίς αυτό να διαταράσσει τις
σχέσεις τους με τις ισχυρές χώρες. Αυτό τους ενθάρρυνε να αυξήσουν την
καλλιέργεια της παπαρούνας σε περιοχές πέραν των παραδοσιακών και να αρχίσουν
να υποστηρίζουν τη μετατροπή του οπίου σε ηρωίνη σε εξειδικευμένα εργοστάσια
μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Η αλυσίδα παπαρούνα – όπιο – ηρωίνη – δίκτυα παγκόσμιας διανομής από τα μέσα
της δεκαετίας του ’90 ολοκληρώνεται στο εσωτερικό του Αφγανιστάν.

Στον πόλεμο που άρχισε εδώ και δύο εβδομάδες αποσιωπάται η τύχη του τεράστιου
ποσοστού του 75% της ηρωίνης στον πλανήτη. Μετά τον πόλεμο ένα νέο καθεστώς θα
αναλάβει την τύχη του Αφγανιστάν, των Αφγανών, των παραγωγών παπαρούνας, οπίου
και ηρωίνης. Το δίκτυο θα αλλάξει χέρια. Τα αφεντικά του δικτύου θα είναι
ασφαλώς ευνοούμενοι του νέου πολιτικού καθεστώτος.

Πώς αντιδρά η διεθνής κοινότητα σ’ αυτή την προοπτική;

Οι ΗΠΑ ίσως να έχουν λόγους και να μη θέτουν το ζήτημα στο τραπέζι. Η Ευρώπη
όμως έχει χρέος να ζητήσει να κοπεί ο ομφάλιος λώρος που συνδέει το κεντρικό ή
περιφερειακό πολιτικό καθεστώς του Αφγανιστάν με το λαθρεμπόριο των
ναρκωτικών.

Τα ναρκωτικά, σύμφωνα με τους αναλυτές, ακολουθούν από την Κεντρική Ασία τρεις
δρόμους για να φτάσουν στην τελική αγορά: τον δρόμο της Τουρκίας, τον δρόμο
της Μεσογείου και τον δρόμο των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Και οι τρεις
δρόμοι καταλήγουν στη Δυτική Ευρώπη, καταλήγουν δηλαδή στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
στα πεζοδρόμια και στα σαλόνια του Λονδίνου, του Βερολίνου, των Βρυξελλών, της
Αθήνας, της Ρώμης, καταλήγουν στο Παρίσι, την Αμβέρσα και τη Μαδρίτη. Μικρές
ποσότητες της αφγανικής παραγωγής φτάνουν στην Αμερική.

Είναι εμφανές επομένως το κίνητρο της Ευρώπης να θέσει το ζήτημα στο τραπέζι
των διαπραγματεύσεων για τον καθορισμό της κυβερνητικής εναλλακτικής λύσης στο
Αφγανιστάν και να απαιτήσει την αποκοπή της από την παραγωγή ναρκωτικών. Να
απαιτήσει επίσης να εκπονηθεί σχέδιο ενίσχυσης των εξαθλιωμένων Αφγανών, ώστε
να πάψει να αποτελεί η καλλιέργεια της παπαρούνας κύριο μέσο βιοπορισμού τους.
Η εξαθλίωση φέρνει κοντά τους ανθρώπους με την παραγωγή ναρκωτικών. Οι ΗΠΑ
έχουν ελάχιστους λόγους ή και κανέναν να θέσουν τώρα το ζήτημα σε
διαπραγμάτευση. Ενδιαφέρονται για το θιγμένο γόητρό τους αυτή τη στιγμή και
όχι για τους νέους που πεθαίνουν στα πεζοδρόμια από τα ναρκωτικά. Η Ευρώπη,
κάθε χρόνο, έχει πέντε ως επτά φορές περισσότερα θύματα από τα ναρκωτικά απ’
ό,τι έχουν οι ΗΠΑ στις πόλεις της Νέας Υόρκης και της Ουάσιγκτον. Η μία
προσπάθεια να μην ακυρώσει την άλλη. Η τρομοκρατία των ναρκωτικών είναι τόσο
σημαντική όσο και η τρομοκρατία της βίας. Η Ενωμένη Ευρώπη οφείλει να μην
ξεχάσει την πρώτη για χάρη της δεύτερης.

Ο Γιώργος Κανελλόπουλος είναι πρώην επικεφαλής του ΣΔΟΕ