Ήρθε η ώρα των «σαστάδων» στην Κρήτη

Με τη μεσολάβηση των «σαστάδων» παραδόθηκε στην Αστυνομία ο Εμμ. Καργάκης, ο οποίος πυροβόλησε κατά του εξαδέλφου του Στέφανου Καργάκη

«Ήρθε η ώρα των σαστάδων». Αυτό ήταν το σχόλιο που ακούστηκε αμέσως μετά τη
λήξη δραματικής σύσκεψης προχθές στο Ζαρό. Είχαν προηγηθεί δύο ένοπλες
επιθέσεις κατά αστυνομικών, δύο βρίσκονται στο νοσοκομείο, ο ένας με μία
σφαίρα στη σπονδυλική στήλη. Οι τοπικές αρχές και η αστυνομική ηγεσία του
Νομού Ηρακλείου στάθμισαν τα πράγματα, απέκλεισαν δυναμική απάντηση των
αστυνομικών δυνάμεων και κατέληξαν στις παλιές δοκιμασμένες και
αποτελεσματικές μεθόδους της Κρήτης.

Ο δήμαρχος Γιάννης Ζαχαριουδάκης είπε από την αρχή, ότι «θα καταφύγουμε στις
οικογένειες να βοηθήσουν». Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει ο ρόλος των σαστάδων.
Είναι αυτοί που μεσολαβούν για να βρεθεί η καλύτερη λύση. Στην προκειμένη
περίπτωση ο Εμμ. Ι. Καργάκης παραδόθηκε παραδεχόμενος, μετά την παρέμβαση
συγγενών του, πως πυροβόλησε κατά του εξαδέλφου του Στέφανου Καργάκη.

Οι σαστάδες υπάρχουν ακόμα στις μέρες μας όσο και αν έχει εμπεδωθεί τις
τελευταίες δεκαετίες η έννομη τάξη και το αστικό δίκαιο στο νησί. Είναι
κατάλοιπο μιας άλλης εποχής, όταν η κλειστή κοινωνία της Κρήτης είχε το δικό
της εθιμικό δίκαιο που καθόριζε τις σχέσεις των ανθρώπων. Οι σαστάδες ήταν
(και είναι) άνθρωποι υψηλού κύρους, με δύναμη, με φήμη και πέρα από τον τόπο
καταγωγής τους, με φίλους και κουμπάρους παντού. Στην Κρήτη λένε γι’ αυτούς
ότι είναι «άνθρωποι που ακούγονται».

Παρεμβαίνουν σε κάθε είδους διένεξη ανάμεσα σε οικογένειες, σε χωριά ακόμα και
σε περιφέρειες. Όταν ολοκληρώσουν τη δουλειά τους, αυτό που επιτυγχάνουν
λέγεται σασμός.

Η διαμεσολάβησή τους είναι ιδιαίτερα γνωστή για τις ζωοκλοπές, οι περισσότερες
από τις οποίες δεν φθάνουν ποτέ στην Αστυνομία και πολύ περισσότερο στη
Δικαιοσύνη. Το θύμα της ζωοκλοπής καταφεύγει στον σαστά με την ελπίδα να πάρει
πίσω τα ζώα του πριν αυτά σφαγούν.

Η Αστυνομία και οι άλλες αρχές όταν δημιουργηθεί ένα πρόβλημα με εκρηκτικές
διαστάσεις, ενώ το γνωρίζουν δεν παρεμβαίνουν. Κρατούν διακριτική στάση.
Ξέρουν ότι πιο αποτελεσματική θα είναι μια παρέμβαση των σαστάδων από τη δική
τους. Ένα παράδειγμα: Σε ορεινό χωριό του Ψηλορείτη, δύο μεγάλες οικογένειες
είναι στα πρόθυρα μακελειού. Όσες προσπάθειες και αν γίνουν δεν μπορούν να
γεφυρώσουν τις διαφορές τους. Τα πράγματα φθάνουν στα άκρα όταν μέλη της μιας
οικογένειας μπαίνουν στα μιτάτα (ποιμνιοστάσια) της άλλης και ως επίδειξη
δύναμης σφάζουν όλους τους τράγους του κοπαδιού. Και το χειρότερο, δεν τους
παίρνουν μαζί τους ­ η πράξη τους να έχει τα χαρακτηριστικά ζωοκλοπής ­ αλλά
τους αφήνουν εκεί ως ένδειξη περιφρόνησης και ταπείνωσης προς τους αντιπάλους
τους.

Η Αστυνομία, ενώ γνώριζε την υπόθεση δεν έκανε τίποτα και ούτε μπορούσε.
Έπεσαν όλοι οι σαστάδες της Κρήτης πάνω τους και στο τέλος τούς τα έφτιαξαν.

Ο σασμός μιας υπόθεσης δεν είναι εύκολο να χαλάσει, γι’ αυτό οι σαστάδες είναι
με κύρος και με δύναμη αλλά και με ευφυΐα. Πολλοί σασμοί συνοδεύονται με
κουμπαριές ανάμεσα στους αντιμαχόμενους, ένα θεσμό που ιδιαιτέρως σέβονται οι
ορεσίβιοι Κρητικοί. Μπορεί να βλάψουν οποιονδήποτε, ακόμα και τον αδελφό τους,
ποτέ όμως τον σύντεκνό τους.

Οι γάμοι ανάμεσα σε αντιμαχόμενες πλευρές είναι επίσης ένα φαινόμενο
συνηθισμένο και όχι μόνο για υποθέσεις αστικών διαφορών.

Μετά την Κατοχή, για να κλείσει ο κύκλος του αίματος, παιδιά ή ανίψια
δωσίλογων παντρεύτηκαν με παιδιά αντιστασιακών. Συνήθως ο ρόλος των σαστάδων
λειτουργεί συναινετικά και θετικά στην ομαλή λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.

Στη σημερινή Κρήτη, τους χρησιμοποιούν για άλλου είδους δραστηριότητες.
Κάποιοι υποδύονται τον ρόλο των σαστάδων, αλλά στην ουσία πρόκειται περί
«νονών» που δίνουν κάλυψη σε κυκλώματα ναρκωτικών, όπλων και προστασίας.