ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παράπλευρες συνέπειες

Και τώρα τι; Είκοσι μέρες μετά την 11η Σεπτεμβρίου, το ερώτημα, αντί ν’
απαντηθεί, πλαταίνει όλο και περισσότερο. Η ανθρωπότητα μετεωρίζεται. Κι αυτός
ο μετεωρισμός κρύβει κυρίως αμηχανία και φόβο, που παράγουν τη δική τους δυναμική.

Ενώ το χτύπημα και το σοκ ακολούθησαν ­ είναι κι αυτή μια κατάκτηση ­ η
απόγνωση και η σχετική ψυχραιμία και όχι η απόγνωση και τυφλά αντίποινα, από
βασικές απόψεις το στίγμα της νέας κατάστασης αγνοείται. Η αρχική αμερικανική
επιλογή της αυτοσυγκράτησης ήταν πραγματικά μια επιλογή ή μια αναγκαστική
πορεία υπαγορευμένη από έναν αντίπαλο χωρίς πρόσωπο και μια ηγεσία χωρίς
ειδικό βάρος; Οι νέες διεθνείς συμμαχίες, που φάνηκαν προς στιγμήν να
εκπονούνται, βασίζονται σε μια κοινή γεωπολιτική και πολιτιστική αντίληψη, που
απλώς βρήκε την ευκαιρία να εκδηλωθεί, ή αποδεικνύουν πως το δράμα ενός έθνους
μπορεί να είναι η μεγάλη ευκαιρία κάποιων άλλων; Η ομόφωνη καταδίκη της βίας
περιλαμβάνει στ’ αλήθεια και την προσπάθεια να κατανοηθούν και να ελεγχθούν τα
αίτια που την προκάλεσαν;

Η αλληλεγγύη προς τον αμερικανικό λαό περιέχει στον αναγκαίο βαθμό το μήνυμα
σθεναρής διαφορετικότητας, που οι άλλες χώρες, και ιδίως η Ενωμένη Ευρώπη,
έχουν την υποχρέωση να απευθύνουν στην πολιτική τάξη των Ηνωμένων Πολιτειών; Η
βασική αλήθεια αυτής της μεγάλης περιπέτειας, ότι δηλαδή ο ισλαμικός κόσμος
δεν ταυτίζεται με την τρομοκρατία και δεν έχει κηρύξει τον πόλεμο στη Δύση,
έχει άραγε καταφέρει, μέσα στον ορυμαγδό των εν θερμώ εντυπώσεων και
«αναλύσεων», να εντυπωθεί στις συνειδήσεις; Ίσως να είναι πράγματι πολύ νωρίς
για να ξέρουμε. Υπάρχουν ωστόσο δείγματα που δεν είναι ενθαρρυντικά για όσους
παλεύουν από κάπου να πιαστούν.

Γιατί έχουν ήδη καταγραφεί «παράπλευρες απώλειες» (ελπίζω να θυμόσαστε τον
φρικτό ΝΑΤΟϊκό ευφημισμό για τα θύματα του Κοσόβου). Τα λόγια που γράφηκαν και
ειπώθηκαν όλο αυτό το διάστημα επιβεβαίωσαν, σε γενικές γραμμές, την πενία του
δυτικού (γιατί μόνο σε αυτόν έχουμε πρόσβαση) λόγου.

Από ανιστόρητους συναισθηματισμούς του τύπου «είμαστε όλοι Αμερικανοί» (που
συγχέουν ένα λαό με την πολιτική μιας χώρας και την πολιτική αντίδραση με το
τηλεοπτικό θέαμα), μέχρι κουτοπόνηρους πανηγυρισμούς για την πτώση του Γολιάθ
(λες κι αυτός ο Γολιάθ είναι ποτέ δυνατόν να πέσει μόνος του), περνώντας από
εμβριθείς αναδρομικές προβλέψεις και εξηγήσεις των πάντων (ελάχιστοι βρέθηκαν
να εκφράσουν αυτό που νιώσαμε όλοι μας, σκέτο δέος, σκέτο τρόμο, σκέτη
αδυναμία κατανόησης) έλειψε, έχω την εντύπωση ­ και δεν μιλώ μόνο για την
ελληνική πραγματικότητα ­ μια προσέγγιση σοβαρή, με την αρχαιοελληνική έννοια
του όρου: έμφοβη μπροστά στο δράμα, χωρίς βεβαιότητες, χωρίς προκαταλήψεις,
ανοιχτή αλλά χωρίς έτοιμες λύσεις.

Ακόμα πιο ανησυχητική είναι η διαπίστωση της αδυναμίας των υφισταμένων
πολιτικών δομών να αντεπεξέλθουν στο βάρος της συνέχειας. Κράτη που
«συμμαχούν» με όρους εμπορικών συναλλαγών, διεθνείς οργανισμοί (κυρίως ο ΟΗΕ)
αίφνης άφαντοι, μια Ευρώπη και πάλι εικονική κι ένα, άλλες φορές, λαλίστατο
κίνημα διαμαρτυρίας κατά της «παγκοσμιοποίησης» άφωνο μπροστά στην ανάγκη να
ξανασκεφτεί τις αντιφάσεις του κόσμου που θέλει να αναμορφώσει.

Μ’ όλα τούτα δεν είναι ν’ απορεί κανείς που οι άνθρωποι έχουν σχεδόν παντού
αφεθεί σ’ έναν ενστικτώδη φόβο μπροστά σε κάθε κίνηση, ενώ η μόνη σωτηρία
μπορεί να έρθει από ένα ήθος μοιρασμένης αποφασιστικότητας. Ήδη, όμως, τα
πράγματα δείχνουν να έχουν ξεφύγει, για μια ακόμα φορά, από τα χέρια των λαών,
αφού ο πόλεμος, που δεν μπορεί να έχει νικητή, έχει αρχίσει.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.