Βελτιωμένη η εικόνα του Σημίτη

Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας, που πραγματοποιήθηκε από τις 11 έως
τις 27 Σεπτεμβρίου, αποτυπώνουν μια σχετική βελτίωση για τους κυριότερους
δείκτες που καταγράφουν την κυβερνητική και πρωθυπουργική δημοτικότητα,
τουλάχιστον σε σύγκριση με τις έρευνες που είχαν δημοσιοποιηθεί στις αρχές του
καλοκαιριού, τροφοδοτώντας ένα κλίμα λανθάνουσας κρίσης ­ με δεδομένο τον
μανιχαϊστικό τρόπο ανάγνωσης των δημοσκοπήσεων από μεγάλο τμήμα της πολιτικής
τάξης.

Η βελτίωση αυτή δεν έχει πάντως μεταβάλει τις βασικές παραμέτρους του
πολιτικού κλίματος, το οποίο εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από χαμηλή
κυβερνητική δημοτικότητα, σαφές προβάδισμα της Ν.Δ. στην πρόθεση ψήφου και
σχετική απομόνωση του ΠΑΣΟΚ από το υπόλοιπο πολιτικό φάσμα.

Η κυβερνητική δημοτικότητα εμφανίζεται σχετικά σταθεροποιημένη, πάνω από το
συμβολικό επίπεδο του 20% και περίπου ταυτόσημη με τη δημοτικότητα της
αξιωματικής αντιπολίτευσης. Οι ικανοποιημένοι από την κυβερνητική πολιτική
αντιπροσωπεύουν σήμερα το 21,2% των ερωτηθέντων (20,8% στις «Τάσεις» της MRB
τον περασμένο Ιούνιο), ενώ οι υπόλοιποι σχεδόν ισομοιράζονται ανάμεσα στη
μετριοπαθή (34,8%) και την πλήρη απόρριψη (41,3%). Παρ’ όλο που, μακροσκοπικά
εξεταζόμενη, η κυβερνητική δημοτικότητα βρίσκεται σε σαφώς πτωτική τάση (ήταν
28,3% πριν από έναν ακριβώς χρόνο, «ΤΑ ΝΕΑ», 7-8.10.2000), το σημερινό της
επίπεδο είναι απολύτως συγκρίσιμο με αυτό το οποίο είχε γνωρίσει και κατά την
προηγούμενη τετραετία, στη διάρκεια της οποίας είχε μάλιστα αντεπεξέλθει και
σε ένα αισθητά δυσμενέστερο κλίμα (θετικές κρίσεις περί το 15% επί έναν
ολόκληρο χρόνο, από τις αρχές του 1998 έως την άνοιξη του 1999).

Αποστασιοποίηση πολιτών

Πρόκειται επομένως για ένα μοντέλο διακυβέρνησης, σχεδόν παγιωμένο ήδη από τις
αρχές της δεκαετίας του ’90, κύριο χαρακτηριστικό του οποίου είναι η
αποστασιοποίηση των πολιτών από την πολιτική ­ αλλά και των κυβερνώντων από
τους κυβερνώμενους ­ με εξαίρεση μόνο κάποιες σύντομες περιόδους, πριν και
αμέσως μετά τις εκλογές. Στην αποστασιοποίηση αυτή οφείλεται εξάλλου και η
στασιμότητα που παρουσιάζει η δημοτικότητα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, οι
θετικές κρίσεις για την οποία περιορίζονται σήμερα στο 20,9%. Η τεράστια
απόσταση που υπάρχει ανάμεσα σε αυτήν τη χαμηλή δημοτικότητα, την επιλογή του
Κ. Καραμανλή ως «καταλληλότερου πρωθυπουργού» (35,0%) και, ακόμη περισσότερο,
από τη θετική αξιολόγησή του ως πολιτικού αρχηγού (51,1%), αναδεικνύει το
μείζον ζήτημα της σύγχρονης διακυβέρνησης. Ανεξάρτητα από την αξιολόγηση των
συγκεκριμένων προσώπων, οι προσδοκίες των πολιτών από μια κυβερνητική
εναλλαγή, αλλά και από τις δυνατότητες της αντιπολίτευσης, παραμένουν
εξαιρετικά περιορισμένες.

Η δημοτικότητα Σημίτη

Ελαφρά βελτιωμένη σε σύγκριση με τον περασμένο Ιούνιο, εμφανίζεται κυρίως η
δημοτικότητα του Πρωθυπουργού, τόσο καθεαυτή όσο και συγκριτικά με τον αρχηγό
της Ν.Δ. στην ερώτηση για τον «καταλληλότερο πρωθυπουργό». Οι θετικές κρίσεις
για τον Κ. Σημίτη φτάνουν σήμερα το 43,6% (με τις αρνητικές στο 51,4%), ενώ
μετά την κοινωνική αναταραχή που είχαν προκαλέσει οι προτάσεις για το
Ασφαλιστικό, η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού είχε περιοριστεί σε επίπεδα κάτω
του 40%. Εξετάζοντας διαχρονικά τη δημοτικότητα του Κ. Σημίτη, από τις αρχές
του 1996 μέχρι σήμερα, διαπιστώνεται ότι, έπειτα από μια πρώτη διετία
(1996-1997), στη διάρκεια της οποίας είχε εξασφαλίσει μια ευρύτατη και σταθερή
αποδοχή (με ποσοστά που υπερέβαιναν κατά κανόνα το 50%), στη συνέχεια
παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις, ανάλογα με την πολιτική συγκυρία: από το
επίπεδο του 30%, στο οποίο είχε βρεθεί στις αρχές του 1999, εκτινάχθηκε στο
60% κατά την προεκλογική περίοδο του 2000, μειώθηκε σχεδόν στο 35% την
περασμένη άνοιξη, για να ανακάμψει και πάλι στη σημερινή συγκυρία. Η
ελαστικότητα την οποία εμφανίζει η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού κατά την
τελευταία τριετία, σε αντιπαράθεση με τη σταθερότητα που τη χαρακτήριζε κατά
την προηγούμενη διετία, υποδηλώνει έναν διαφορετικό τρόπο αξιολόγησής του από
την κοινή γνώμη. Οι θετικές κρίσεις της πρώτης περιόδου αναφέρονταν πρωτίστως
στον διαφορετικό τρόπο διακυβέρνησης, σε σύγκριση με τους χαρισματικούς ηγέτες
του παρελθόντος, που καθιέρωσε ο Κ. Σημίτης. Γι’ αυτό και η δημοτικότητά του
παρέμενε σχεδόν στο απυρόβλητο, χωρίς να επηρεάζεται άμεσα από την αξιολόγηση
της κυβερνητικής πολιτικής. Όταν όμως έληξε αυτή η παρατεταμένη «περίοδος
χάριτος» και επήλθε σταδιακά η ταύτιση κυβέρνησης και πρωθυπουργού, η
δημοτικότητα του Κ. Σημίτη (και κυρίως οι έντονες διακυμάνσεις της) αποτελεί
τον πλέον ευαίσθητο δείκτη που καταγράφει την αποτελεσματικότητα (ή την
αναποτελεσματικότητα) της συνολικής κυβερνητικής πολιτικής.

Έντονες διακυμάνσεις

Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται και από τις διακυμάνσεις που εμφανίζει το
τελευταίο διάστημα η συγκριτική αξιολόγηση του Κ. Σημίτη και του Κ. Καραμανλή,
με βάση την ερώτηση για τον «καταλληλότερο πρωθυπουργό». Η σημαντική υπεροχή
που διέθετε αρχικά, στο σημείο αυτό, ο Κ. Σημίτης αντανακλούσε πρωτίστως τη
θετική υποδοχή που είχε το νέο μοντέλο διακυβέρνησης και φυσικά ενισχύετο από
την πρόδηλη έλλειψη διοικητικής εμπειρίας που χαρακτήριζε, σε μια πρώτη φάση,
τον αρχηγό της Ν.Δ. Στο μέτρο όμως που τα κριτήρια αξιολόγησης άρχισαν να
μεταβάλλονται ­ ενώ παράλληλα και ο Κ. Καραμανλής διαμόρφωσε ένα σταθερό
ηγετικό προφίλ ­ το συγκριτικό πλεονέκτημα που διέθετε στο σημείο αυτό ο κ.
Σημίτης (και το οποίο ενίσχυσε το ΠΑΣΟΚ τόσο το 1996 όσο και το 2000) σταδιακά
εξανεμίστηκε. Η οποιαδήποτε κυβερνητική αστοχία πλήττει πλέον ευθέως την
αξιοπιστία του πρωθυπουργού, και έχει την άμεση αντανάκλασή της στον σχετικό
δείκτη. Έτσι, ενώ μέχρι και τα τέλη του περασμένου χρόνου ο Κ. Σημίτης
προηγείτο του Κ. Καραμανλή ως «καταλληλότερος πρωθυπουργός», με διαφορά που
κυμαινόταν από 3 έως 8,5 ποσοστιαίες μονάδες (βλ. έρευνα της V. PRC για «ΤΑ
ΝΕΑ» 7-8.10.2000 και «Τάσεις» της MRB, Δεκέμβριος 2000), η σαφής πτώση της
κυβερνητικής δημοτικότητας από τις αρχές του 2001, αποτυπώθηκε σχεδόν αυτόματα
και σε αντίστοιχη φθορά της πρωθυπουργικής εικόνας.

Ιδιαίτερα μετά το Ασφαλιστικό, ο Κ. Καραμανλής φάνηκε να αποκτά ένα, έστω και
οριακό προβάδισμα στην ερώτηση για τον «καταλληλότερο πρωθυπουργό». Η
ανασύνταξη της κυβέρνησης μετά το σοκ των καλοκαιρινών δημοσκοπήσεων και η
διεθνής συγκυρία μετά τις 11 Σεπτεμβρίου, επανέφεραν το εκκρεμές σε θέση
επισφαλούς ισορροπίας.

Για πρωθυπουργός

Η στατιστικά ισοδύναμη εικόνα των δύο πολιτικών αρχηγών, όπως αποτυπώνεται στη
συγκριτική και κατ’ αντιπαράθεση αξιολόγησή τους για το αξίωμα του
πρωθυπουργού, προκύπτει πάντως ως τελική συνισταμένη σημαντικών πολιτικών και
κοινωνικών διαφοροποιήσεων, οι οποίες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τόσο
ο Κ. Σημίτης όσο και Κ. Καραμανλής διαθέτουν μια απολύτως κομματικά δομημένη
επιρροή, η οποία αποτελείται από έναν συμπαγή πυρήνα που προέρχεται κατά κύριο
λόγο από τους σημερινούς εν δυνάμει ψηφοφόρους των αντίστοιχων κομμάτων (με
παραπλήσια ποσοστά αποδοχής περί το 85%). Με βάση τον συμπαγή αυτό πυρήνα ο Κ.
Καραμανλής προηγείται του Κ. Σημίτη με 5 περίπου ποσοστιαίες μονάδες. Στο
υπόλοιπο όμως πολιτικό φάσμα ­ όπου η συνδυασμένη απόρριψη και των δύο ξεπερνά
το 50% ­ ο σημερινός πρωθυπουργός εξακολουθεί να διατηρεί ένα σχετικό
προβάδισμα, το οποίο και του επιτρέπει να καλύψει τη διαφορά. Γεγονός που
σημαίνει ότι η αποδοχή του Κ. Σημίτη ως «καταλληλότερου πρωθυπουργού» διαθέτει
πιθανόν μεγαλύτερα περιθώρια διεύρυνσης, αλλά ταυτόχρονα είναι περισσότερο
ευάλωτη στις διακυμάνσεις της συγκυρίας.

Ποιοι τους ψηφίζουν

Οι κρισιμότερες όμως διαφορές που χαρακτηρίζουν την αξιολόγηση των δύο
πολιτικών αρχηγών ως προς τις πρωθυπουργικές τους ικανότητες εντοπίζονται στην
κοινωνικά ανεστραμμένη εικόνα την οποία αντιπροσωπεύουν.

* Ο Κ. Σημίτης διαθέτει ένα σαφές προβάδισμα στις μεσαίες ηλικίες (35-54 ετών)
με 39,7% (έναντι 30,4% για τον Κ. Καραμανλή), στους κατοίκους των αστικών
κέντρων (37,5% έναντι 32,1%), στα άτομα που έχουν συμπληρώσει τουλάχιστον τη
Μέση Εκπαίδευση (36,8% έναντι 32,2%) και κυρίως στα σχετικώς ευπορότερα
κοινωνικά στρώματα (39,5% έναντι 33,4%).

* Αντίθετα, ο Κ. Καραμανλής συγκεντρώνει κυρίως τις προτιμήσεις των
«αποκλεισμένων του εκσυγχρονισμού», όπως είναι τα άτομα σχετικά μεγάλης
ηλικίας (42,6% στους άνω των 55 ετών, έναντι 32,8% για τον Κ. Σημίτη), οι
κάτοικοι των ημιαστικών και αγροτικών περιοχών (40,0% έναντι 32,3%), το τμήμα
του πληθυσμού με κατώτερο μορφωτικό επίπεδο (40,5% έναντι 33,2%) και, τέλος,
τα κατώτερα οικονομικά στρώματα (39,6% έναντι 32,3%). Οι σημαντικές αυτές
κοινωνικές διαφοροποιήσεις, οι οποίες είχαν διαπιστωθεί και παλαιότερα αλλά
φαίνεται ότι συνεχώς ενισχύονται, τείνουν να μετατρέψουν τη Ν.Δ. και ιδιαίτερα
τον αρχηγό της, σε εκφραστή των κατώτερων τάξεων, προσφέροντάς της μια
πλειοψηφική δυναμική, την οποία δεν διέθετε στο παρελθόν.