Ερωτηματικό το «λογικό μέλλον»

«Εν αρχή ην η πράξις», βάζει τον Φάουστ να λέει με πεποίθηση ο Γκαίτε. Δύο
αιώνες αργότερα, η πράξη προκαλεί αμηχανία στους φιλοσόφους. «Ανατρίχιασα,
όταν σκέφτηκα πως αυτό το είδος της “ισχύος” στεκόταν μπρος στις πύλες της
Βιέννης, και πως δεν έχει περάσει πάρα πολύς καιρός από τότε», παραδέχεται ο
Χανς Γκέοργκ Γκαντάμερ.

Ο πρώτος πόλεμος που έζησε ο πατέρας της σύγχρονης ερμηνευτικής φιλοσοφίας
ήταν «ο πόλεμος που θα τέλειωνε όλους τους πολέμους», το μακελειό του 1914. Θα
είχε την ευκαιρία για την ίδια εμπειρία ξανά και ξανά. Σήμερα, σε ηλικία 101
ετών, καλείται να ερμηνεύσει τον πρώτο πόλεμο του 21ου αιώνα, μία ακόμα
πρόκληση για τη μεγάλη ιδέα της «οικουμενικής κατανόησης» που ευαγγελίζεται.
Μιλώντας στη γερμανική εφημερίδα «Ντι Βελτ», ο Γκαντάμερ ήταν μάλλον
απαισιόδοξος: «Πρέπει να παραδεχθώ πως με απασχολεί εδώ και πολύ καιρό το
ερώτημα πώς μπορεί να οικοδομήσει κανείς ένα λογικό μέλλον. Και πώς η
κατανόηση είναι δυνατή μεταξύ όλων, με μόνη εξαίρεση την αραβική θρησκεία.
Γιατί εκεί, ερμηνεύουν διαφορετικά το τι σημαίνει θάνατος».

Χανς Γκέοργκ Γκαντάμερ: Το μόνο που βοηθάει είναι η αισιοδοξία

Είναι, λοιπόν, η ιδέα μιας οικουμενικής κατανόησης άχρηστη; Για τον Γκαντάμερ
το πρόβλημα δεν είναι οι μεγάλες θρησκείες. Η δυνατότητα όμως να γεφυρώσει
κανείς το χάσμα από το Ισλάμ ως «ισχύ» είναι αμφίβολη. Και ας πιστεύει ότι
υπάρχει πάντοτε ένα «sensus communis», μια αίσθηση κοινότητας. «Στην
πραγματικότητα, υπάρχει κάτι σε αυτό το είδος του αραβικού κόσμου (το Ισλάμ ως
ισχύς), που είναι πολύ δύσκολα συγκρίσιμο με εμάς, ή δεν είναι και καθόλου».

Συνταγές για το τι πρέπει να γίνει τώρα, δεν μας προσφέρει ο Γκαντάμερ. «Η
φιλοσοφία δεν μπορεί να αλλάξει τίποτε. Είναι επίσης τρέλα να πιστεύουμε ότι η
τεχνική μπορεί να αλλάξει οτιδήποτε. Το μόνο που βοηθάει είναι η αισιοδοξία
που κουβαλάμε όλοι, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, μέσα μας. Χωρίς αυτήν την
αισιοδοξία, η ζωή είναι πολύ δύσκολη».