Ντροπή να βλέπεις παιδιά με πληγές από την πείνα

«Δεν θα απαντήσω σε καμιά ερώτηση πολιτικού περιεχομένου, δεν είναι η δουλειά
μου να κρίνω τους Ταλιμπάν. Θέλω όμως να πω ότι είναι ντροπή να βλέπεις παιδιά
με οιδήματα στα άκρα από την πείνα. Είναι κάτι που δεν περίμενα να
συναντήσω».Η Λίνα Τσίτσου δεν είναι συνηθισμένη περίπτωση. Μια νέα κοπέλα με
ζωηρό βλέμμα και μεγάλο κέφι για ζωή, που ήξερε από νωρίς τι ήθελε να κάνει.
Σπούδασε Νοσηλευτική και εντάχθηκε στην ομάδα των Εθελοντών του Ελληνικού
Ερυθρού Σταυρού. Όταν πριν από ένα χρόνο της είπαν αν ενδιαφέρεται για μια
θέση στο Αφγανιστάν. Δεν είχε τίποτα να σκεφτεί: δύο βαλίτσες ρούχα, μία
βιβλία, και βρέθηκε στη ζεστή Καμπούλ. Ζητούσαν μια γυναίκα με γνώσεις
Νοσηλευτικής από τη Διεθνή Ομοσπονδία του Ε.Σ. ­ η θέση παρέμενε κενή επί ένα
χρόνο. Η μητέρα της έκλαιγε επί δύο μήνες, «αλλά τελικά όλοι το αποδέχθηκαν».
Δέκα μήνες έζησε στο Αφγανιστάν. Το εγκατέλειψε «με μισή καρδιά» εξαιτίας του
κινδύνου να δεχθεί επίθεση. Την Τετάρτη 12 Σεπτεμβρίου, μία ημέρα μετά το
τρομοκρατικό χτύπημα στη Νέα Υόρκη, βγήκε οδηγία «αναγκαίας επιστροφής» στην
Αθήνα για λόγους ασφαλείας. Επέστρεψε άρον-άρον, μαζί με δεκάδες μέλη Μη
Κυβερνητικών Οργανώσεων. Από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, τη Health Net, την
Care, την Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ, τη Unisef. Οι βαλίτσες και η σκέψη της όμως
έχουν μείνει πίσω.

Με αντρική φορεσιά

Από την εξαθλίωση, την πείνα και την ελονοσία του Αφγανιστάν στην ασφάλεια της Αθήνας. Όμως, η νοσηλεύτρια του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού δεν βλέπει τη στιγμή να ξαναγυρίσει στην Καμπούλ

«Οι βαλίτσες έμειναν πίσω, αν και ελάχιστα ρούχα χρησιμοποίησα τελικά», λέει.
Ως «ξένη» και γυναίκα, της επετράπη να φοράει μόνο το «σαούρ καμίς», δηλαδή
την αντρική φορεσιά που αφήνει ακάλυπτο ένα μέρος του προσώπου, και όχι την
«μπούρκα», που καλύπτει και αυτό! Αυτός ήταν ο μοναδικά αποδεκτός τρόπος να
κυκλοφορεί δημόσια εκεί όπου επιτρεπόταν, δηλαδή στις 48 κλινικές του Ερυθρού,
στο γραφείο, στην αγορά, αλλά όχι σε δημόσιους χώρους όπως τα εστιατόρια.

«Να βάλω και τον μπερέ μου;» ρωτάει, ανήσυχη για τη δημόσια εικόνα της προτού
φωτογραφηθεί. Τριγύρω της βρίσκονται συνέχεια εθελόντριες και εθελοντές του
ΕΕΣ. Χαίρονται που τη βλέπουν, ρωτούν για την υγεία της και, ασφαλώς, «πώς
ήταν εκεί».

Πώς ήταν εκεί; Η απάντηση δεν έρχεται εύκολα. Πώς είναι να ζεις σε μια χώρα
όπου μετά τις 9.30 το βράδυ υπάρχει απαγόρευση κυκλοφορίας, οι ξένοι δεν
επιτρέπεται για λόγους ασφαλείας να μετακινηθούν όπως οι ντόπιοι, απαγορεύεται
η μουσική, και οι γυναίκες, ακόμη και με κίνδυνο της ζωής τους και του
εμβρύου, διστάζουν να κάνουν υπέρηχο γιατί ντρέπονται να δείξουν την κοιλιά
τους στον γιατρό; Πώς μπορεί άραγε να περιγραφεί η ζωή σε μια χώρα που παιδιά
και ενήλικες εμφανίζουν οιδήματα, δηλαδή έχουν φριχτά πρησμένα άκρα, που
δηλώνουν το τελευταίο στάδιο του υποσιτισμού; Μιλάει για τα χωριά, που τον
χειμώνα αποκλείονται από το χιόνι και οι κάτοικοι τρέφονται μόνο με ψωμί, τσάι
και ρύζι. Για τις επιδημίες τύφου και ελονοσίας, που θερίζουν εξαιτίας των
συνθηκών υγιεινής στα σπίτια (ελάχιστα έχουν τουαλέτα). Για το νερό, που είναι
επαρκές αλλά δεν υπάρχει δίκτυο καθαρισμού του, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός να
μαστίζεται από δυσεντερίες. Η διήγησή της είναι κοφτή και συγκροτημένη. Οι
μνήμες της πρόσφατες και έντονες. Τα συναισθήματά της εναλλάσσονται, όπως η
θερμοκρασία του νερού στο σκοτσέζικο ντους.

Δίπλα στις εικόνες φτώχειας υπάρχει και η άλλη όψη: Η Flower και η Chicken
Street, δύο δρόμοι γεμάτοι χρώματα και γέλιο, με ρόδινες γλαδιόλες και
μπουκέτα ανθισμένα χαμομήλια από τα οροπέδια της Τζαλαμπάντ, και χαλιά και
είδη λαϊκής τέχνης. Η Κόκα-Κόλα, με αγγλικά επίσης γράμματα, που εμφιαλώνεται
στο Ιράν. Οι σκεπασμένες με την μπούργκα γυναίκες, που στη διανομή τροφίμων
αφήνουν την ουρά για το γάλα και τρέχουν στην άλλη, όπου μια ΜΚΟ από τη Δανία
μοιράζει και… κραγιόν! Το κοφτερό βλέμμα των αντρών, που ξεχωρίζει τις
«όμορφες» από τα παπούτσια τους. «Κομψές είναι οι γόβες με χοντρό τακούνι,
όπως στην Ελλάδα του πενήντα». Και η ευγνωμοσύνη και αγάπη ανθρώπων
εξαθλιωμένων στα χωριά, που πρώτη φορά στη ζωή τους μαθαίνουν ότι το νερό
αποστειρώνεται με βρασμό. Η κ. Τσίτσου, ως μέλος αποστολής του Ερυθρού
Σταυρού, είναι υποχρεωμένη να δει μόνο την ανθρωπιστική πλευρά. Δουλειά της
στην Καμπούλ ήταν να εκπαιδεύει τους εθελοντές της Ερυθράς Ημισελήνου ­
πρόκειται για τον Ισλαμικό Ερυθρό Σταυρό ­ και να διδάσκει Πρώτες Βοήθειες
στον πληθυσμό.

Ανυπομονώ να επιστρέψω

Η ιστορία της είναι ένα αφήγημα χωρίς φωτογραφίες. «Για να σε δεχθεί το
καθεστώς και να δουλέψεις εκεί, πρέπει να σεβαστείς τους κανόνες του. Ο
Ερυθρός Σταυρός έχει δεκαετή παρουσία στο Αφγανιστάν, και αυτό είναι μια σχέση
εμπιστοσύνης που χτίζεται μέρα τη μέρα», λέει, για να μας εξηγήσει πως
απαγορεύεται η λήψη και η χρήση φωτογραφιών ­ ακόμη και αναμνηστικού
χαρακτήρα. Η κατάσταση γενικής υγείας του πληθυσμού είναι τραγική. «Από τα
χρόνια νοσήματα, υποφέρουν από αναιμίες, αναπνευστικά και υποσιτισμό. Από
οξεία νοσήματα, διάρροιες, δυσεντερίες, τύφο και ελονοσία». «Προσπαθώ να
παρακολουθώ τις ειδήσεις, αλλά μάλλον μου είναι δύσκολο», λέει κάποια στιγμή η
εθελόντρια. «Όταν παρακολουθείς από μακριά τα πράγματα, δεν σχηματίζεις
πάντοτε τη σωστή εντύπωση. Ανυπομονώ να επιστρέψω».