Διαστάσεις Το βάρος των λέξεων

Περί εχθρού. Ένα χειρόγραφο σημείωμα του Τζωρτζ Μπους

Ο Τζωρτζ Μπους θέλει τον Οσάμα μπιν Λάντεν «ζωντανό ή νεκρό» και είναι
αποφασισμένος να κυνηγήσει τους «τύπους που έκαναν αυτό το πράγμα» γιατί οι
Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξεκινήσει μια «σταυροφορία» εναντίον των «κακών».
Πριν ακόμη αρχίσει να σκοτώνει τους κακούς, ο Αμερικανός πρόεδρος σκοτώνει
καθημερινά τη γλώσσα. Το έκανε πάντα, βέβαια: οι «Μπουσισμοί» της προεκλογικής
εκστρατείας έχουν κυκλοφορήσει ήδη σε βιβλίο. Τώρα όμως η κατάσταση είναι πιο
δύσκολη. Οι λέξεις βαραίνουν, οι σύμβουλοι του Λευκού Οίκου το ξέρουν καλά,
ομολογούν όμως ότι δεν έχουν καιρό για να προετοιμάζουν τον πρόεδρο πριν από
κάθε ομιλία του. Κι έτσι αναγκάζονται να προβαίνουν σε διορθώσεις.

Πρώτα ήταν η λέξη «σταυροφορία», που εξόργισε τις μουσουλμανικές χώρες, και
ιδιαίτερα τους Άραβες. Ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άρι Φλέισερ αναγκάστηκε
να εξηγήσει ότι ο πρόεδρος λυπάται που χρησιμοποίησε αυτόν τον όρο. Το επόμενο
πρόβλημα δημιουργήθηκε από τη λέξη «πόλεμος». Στη συνάντησή του με τον Ζακ
Σιράκ, ο πρόεδρος Μπους είπε τέσσερις φορές ότι «βρισκόμαστε σε πόλεμο»,
αναγκάζοντας τον συνομιλητή του να απαντήσει ότι δεν είναι σίγουρος για τη
σκοπιμότητα αυτής της λέξης. Από τη στιγμή εκείνη, ο Μπους άρχισε να μιλά για
«σύγκρουση», για «αγώνα» και για την «κατάσταση». Αλλά απέφυγε (από λεπτότητα
προς τη γαλλική κουλτούρα;) να επαναλάβει ότι θα «βγάλει από τη φωλιά του με
καπνό» (smoke out) τον Οσάμα μπιν Λάντεν, λες και πρόκειται για αλεπού ή για
σφήκες…

«Το πρόβλημα είναι ότι βλέπουμε τον πρόεδρο συχνότερα από το συνηθισμένο»,
ομολογεί η Κάρεν Χιουζ, η σύμβουλος του Λευκού Οίκου, που συνεδριάζει κάθε
πρωί με τον Μπους, τον Ντικ Τσέινι και την Κοντολίζα Ράις και αποφασίζουν τις
λέξεις και τα μηνύματα που θα χρησιμοποιήσει ο πρόεδρος στη διάρκεια της
ημέρας. Όπως είναι φυσικό, η χρήση ορισμένων λέξεων υπακούει συχνά σε
σκοπιμότητες. Ο «πόλεμος» αποκλείστηκε από το διάγγελμα προς το έθνος που
εκφώνησε ο πρόεδρος τη νύχτα της 11ης Σεπτεμβρίου, αφού προτεραιότητα είχε
τότε να αποκατασταθεί η ηρεμία του πληθυσμού, και επανήλθε στη συνέχεια,
προκειμένου να σφυρηλατηθεί το πατριωτικό συναίσθημα του λαού. Το πρόβλημα
είναι ότι αυτή η ορολογία δεν βοηθά πάντα στη συγκρότηση μιας ευρείας διεθνούς
συμμαχίας κατά της τρομοκρατίας. Όταν, για παράδειγμα, ο Μπους είπε πως ο
εχθρός μπορεί να γκρεμίζει αμερικανικά κτίρια αλλά «οι καρδιές μας είναι σαν
ατσάλι», πολλοί θυμήθηκαν ότι ο Χίτλερ είχε πει στους στρατιώτες του πως οι
καρδιές τους πρέπει να είναι «hart wie Kruppstahl», σκληρές σαν ατσάλι της
Krupps…

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι λέξεις δεν φαίνεται να τρομάζουν τους ταλιμπάν.
Όπως είχε πει και ο Γουέλινγκτον: «Δεν ξέρω τι επιπτώσεις έχουν οι λέξεις στον
εχθρό. Εμένα πάντως με φοβίζουν».