Βλέπουν τώρα μηδενικό έλλειμμα

Το Σύμφωνο Σταθερότητας δεν είναι πλέον η «βίβλος» της δημοσιονομικής
ορθοδοξίας για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως ήταν μέχρι πριν από
μερικούς μήνες.

Η επίθεση των τρομοκρατών στις Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τους άλλους στόχους
που σάρωσε, κλόνισε και τα θεμέλια της συμφωνίας αυτής, που επιβάλλει στις 15
χώρες να προχωρούν με συγκεκριμένα βήματα, βάσει των Προγραμμάτων Σταθερότητάς
τους, στοχεύοντας στον μηδενισμό των ελλειμμάτων τους.

Άλλωστε, οι σχετικές αμφισβητήσεις είχαν ήδη διατυπωθεί ­πρωτοστατούσης της
Γερμανίας­ από τις αρχές του καλοκαιριού, όταν έγινε φανερό ότι η ανάπτυξη
στην Ευρώπη δεν θα ακολουθούσε τα σχετικά αισιόδοξα σενάρια που είχαν
προβλέψει οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών. Οι νεώτερες εξελίξεις ενίσχυσαν την
επιχειρηματολογία των αμφισβητιών.

Στη Λιέγη από χθες οι υπουργοί Οικονομίας και οι κεντρικοί τραπεζίτες των 15
κρατών-μελών συζητούν τις επιπτώσεις της κρίσης, η οποία ξέσπασε μετά την
τρομοκρατική επίθεση στις ΗΠΑ και ένα από τα βασικά μέτρα που εξετάζουν για
την αντιμετώπισή της είναι η ελαστικότερη εφαρμογή των Προγραμμάτων
Σταθερότητας.

Η δικαιολογία είναι ότι η περαιτέρω επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας
στις Ηνωμένες Πολιτείες και κατά συνέπεια και στην Ευρώπη ­μέσω των εξαγωγών
που θα μειωθούν­ προβάλλει πλέον ως πολύ πιθανή προοπτική. Παρ’ ότι κανείς δεν
μιλά ακόμη για ύφεση, δηλαδή για μηδενικούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ, μια
τέτοια απειλή δεν είναι εντελώς εκτός πραγματικότητας.

Οι συνέπειες μιας τέτοιας επιβράδυνσης εκτρέπουν τα κράτη-μέλη από την τήρηση
των Προγραμμάτων Σταθερότητάς τους, αφού οδηγούν σε μείωση των εσόδων, κυρίως
των φορολογικών, λόγω της μείωσης του ΑΕΠ, αλλά και επιβάλλουν αύξηση
ορισμένων δαπανών, όπως τα επιδόματα ανεργίας. Για να τηρηθεί ο στόχος του
περιορισμού και του μηδενισμού των ελλειμμάτων, τα κράτη-μέλη θα έπρεπε να
πάρουν μέτρα, περικόπτοντας δαπάνες. Κάτι που θα οδηγούσε ίσως σε επιδείνωση
της κατάστασης, αφού θα στερούσε ρευστότητα από την οικονομία. Και χωρίς
κατανάλωση και επενδύσεις, η ύφεση θα διαιωνιζόταν.

Δύσκολες λύσεις

Η λύση σε ένα τέτοιο πρόβλημα δεν είναι απλή. Οι αυστηροί κανόνες της
δημοσιονομικής πειθαρχίας δεν αποφασίσθηκαν τυχαία. Εξυπηρετούν τον σκοπό της
εξυγίανσης των οικονομιών, μέσω της μείωσης των χρεών και κατά συνέπεια και
της σταθερότητας του νομίσματος, δηλαδή του ευρώ.

Οι 15 υπουργοί και οι 15 τραπεζίτες, καθώς και ο κ. Βιμ Ντούιζενμπεργκ που
συναντώνται στη Λιέγη ­στην εκλογική περιφέρεια του προεδρεύοντος Βέλγου
υπουργού Εθνικής Οικονομίας­ αναμένεται να καταλήξουν σε μια συμβιβαστική
λύση. Μια λύση που δεν θα ανατρέπει πλήρως την ισχύ του Συμφώνου Σταθερότητας,
αλλά θα επιτρέπει περιορισμένες αποκλίσεις από την τήρησή του. Σύμφωνα με τις
συζητήσεις που προηγήθηκαν για το ίδιο θέμα στην Οικονομική και Νομισματική
Επιτροπή, όπου την Ελλάδα εκπροσώπησε ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών
Εμπειρογνωμόνων κ. Βασ. Ράπανος και ο υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ.
Νίκος Γκαργκάνας, αναμένεται να συμφωνηθεί ότι θα γίνουν αποδεκτές οι εξής
εξελίξεις:

* Για χώρες που δεν αντιμετωπίζουν ουσιαστικά προβλήματα, όπως η Ολλανδία, η
Ιρλανδία, η Φινλανδία και το Λουξεμβούργο, θα επιτραπεί να λειτουργήσουν οι
λεγόμενοι «αυτόματοι σταθεροποιητές», δηλαδή να αυξηθούν κατά τι οι δαπάνες
και να μειωθούν τα έσοδα, χωρίς παρεμβάσεις για την αντιστάθμισή τους.

* Για χώρες που έχουν πρόβλημα απόκλισης από τους στόχους, λόγω της υποχώρησης
της οικονομικής δραστηριότητας, πριν ακόμη σημειωθεί η κρίση στις ΗΠΑ, θα
επιτραπεί η απόκλιση, χωρίς συνέπειες, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι θα
επανέλθουν στην πιστή εφαρμογή των προγραμμάτων τους εντός των χρονικών
πλαισίων εφαρμογής τους, δηλαδή ως το 2004. Στην κατηγορία των χωρών αυτών
ανήκει η Γερμανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Γαλλία, που προβλέπεται να
αποκλίνουν σημαντικά από το δημοσιονομικό αποτέλεσμα που προέβλεπαν για το
2001 στα Προγράμματα Σταθερότητάς τους.

* Για χώρες, τέλος, με έντονο πρόβλημα δημόσιου χρέους, όπως το Βέλγιο, η
Ελλάδα και η Ιταλία, επιτρέπεται πολύ περιορισμένη απόκλιση από τους στόχους
του Προγράμματος Σταθερότητάς τους, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι αυτή θα
δικαιολογείται με βάση την ύφεση και τις επιπτώσεις της στις οικονομίες τους.
Η απόκλιση θα μπορεί να είναι το πολύ 0,5% του ΑΕΠ.

Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να δικαιολογήσει φέτος το πολύ μηδενικό
έλλειμμα, έναντι πλεονάσματος 0,5% του ΑΕΠ της, που προβλέπει το Πρόγραμμα
Σταθερότητάς της, σημειώνοντας δηλαδή απόκλιση κατά 0,5%.

Για να το κάνει, όμως, αυτό πρέπει να εμφανίσει αρκετά μειωμένο το ΑΕΠ της,
έναντι των αρχικών της προβλέψεων (5%), ώστε να δικαιολογείται υποχώρηση των
εσόδων και κατά συνέπεια αδυναμία επίτευξης πλεονάσματος.

Περιορισμένος χρόνος

Επίσης, η εκτροπή αυτή δεν θα μπορέσει να διαρκέσει, καθώς θα είναι
υποχρεωμένη να πιάσει πάλι τον στόχο της ως το τέλος του προγράμματός της, το
2004.

Η Ελλάδα θα υποβάλει το επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητάς της στο τέλος
Νοεμβρίου.

Μέχρι τότε θα είναι πια αρκετά σαφές αν και σε τι βαθμό θα επηρεασθεί η
οικονομία της από τις τελευταίες εξελίξεις. Οπωσδήποτε, τα δεδομένα του
προηγούμενου προγράμματος δεν ισχύουν πλέον και θα χρειασθεί να
αναπροσαρμοσθούν.

Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης, για παράδειγμα, ήταν φανερό εδώ και μήνες ότι
θα κυμαινόταν γύρω στο 4,5% και τώρα προβάλλει πολύ πιο ισχυρή η πιθανότητα
για 4%.

Οικονομικοί παράγοντες πιστεύουν ότι στην καλύτερη περίπτωση θα χρειασθεί να
αντικατασταθεί το βασικό σενάριο με το λεγόμενο εναλλακτικό, το πιο
απαισιόδοξο, που επίσης ήταν καταγεγραμμένο στο Πρόγραμμα Σταθερότητας.

Το πιθανότερο είναι ότι ακόμη κι αυτό θα χρειασθεί μια κάποια προσαρμογή. Αλλά
ακόμη είναι αρκετά νωρίς για να προβλέψει κανείς τις ακριβείς κινήσεις που θα γίνουν.

Εβδομάδα εξελίξεων για τη Γενική Τράπεζα

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, από πλευράς εξελίξεων, αναμένεται ότι θα είναι η
επόμενη εβδομάδα για τη Γενική Τράπεζα.

Και αυτό γιατί στις ημέρες που ακολουθούν, η διοίκησή της πρόκειται να
γνωστοποιήσει τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποίησε για λογαριασμό
της ο βρετανικός οίκος Ρότσαϊλντ σχετικά με τις εναλλακτικές λύσεις που
διανοίγονται για το μέλλον του ιδρύματος.

Έτσι, την ερχόμενη Τρίτη ή Τετάρτη, η τράπεζα αναμένεται να προχωρήσει,
σύμφωνα με πληροφορίες, στην επίσημη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων αυτών, τα
οποία θα εστιάζουν κυρίως την προσοχή τους ­ σύμφωνα με τις έως τώρα
εκτιμήσεις ­ στην ανάγκη εξεύρεσης ξένου στρατηγικού εταίρου.

Η εξέλιξη αυτή, αν τελικώς υιοθετηθεί, συνεπάγεται και μετοχική διασύνδεση της
Γενικής με τον ξένο εταίρο, γεγονός το οποίο θα πρέπει να τύχει της έγκρισης
του βασικού της μετόχου, του Μετοχικού Ταμείου Στρατού (ΜΤΣ).

Η διοίκηση του τελευταίου θα είναι αυτή που θα πάρει και τις τελικές
αποφάσεις, αφού από το χαρτοφυλάκιό του θα αντληθούν οι απαιτούμενες, για τον
σκοπό αυτό, μετοχές.

Υπενθυμίζεται ότι το ΜΤΣ έχει δηλώσει κατά το παρελθόν ότι, αν του γινόταν μια
πραγματικά συμφέρουσα προσφορά, θα μπορούσε να εξετάσει μια τέτοια προοπτική.