Οι «αόρατοι» αντάρτες

Μόλις επέστρεψα από την τελευταία επίσκεψή μου στο κεντρικό, το βόρειο και
το δυτικό Αφγανιστάν. Θυμήθηκα και πάλι ότι το Αφγανιστάν είναι ένα από τα πιο
θλιβερά μέρη της Γης, μια γη με ακατοίκητες ερήμους και απόκρημνα ορεινά
περάσματα.

Και καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, το χιόνι και οι άνεμοι θα μαστιγώνουν όποιον
φανεί αρκετά ανόητος και προσπαθήσει να διασχίσει τις ερήμους των υψιπέδων και
τα περάσματα όπου οι άνεμοι ουρλιάζουν μέρα και νύχτα.

Αλλά οι φυσικές συνθήκες ωχριούν όταν σκέφτεται κανείς τι έχουν περάσει οι
απλοί Αφγανοί.

Το Αφγανιστάν βρίσκεται στο επίκεντρο της πιο ασταθούς, μπερδεμένης και
ακραίας περιοχής. Η Ιστορία μάς ειδοποιεί πως οποιαδήποτε δυτική κυβερνητική
υπηρεσία θελήσει να καταδιώξει οποιουσδήποτε στόχους στο Αφγανιστάν, θα πρέπει
να λάβει υπόψη τη δυσκολία ενός τέτοιου εγχειρήματος. Η ηγεσία των Ταλιμπάν
είναι πρώην Μουτζαχεντίν (πολεμιστές του ιερού πολέμου) που κάποτε
υποστηρίζονταν από τη CIA και τον πακιστανικό στρατό. Μολονότι το Αφγανιστάν
βρίσκεται στο μεγαλύτερο μέρος του υπό τον έλεγχο των Ταλιμπάν, η κεντρική
κυβέρνηση είναι αδύναμη και ο νόμος και η τάξη έννοιες σχεδόν ανύπαρκτες.

Αντάρτες Ταλιμπάν. Οι Αφγανοί ήταν ανέκαθεν τα καλύτερα εργαλεία πολέμου, λέει ο Nick Danziger

Υπάρχουν ακόμη εκεί πολλοί πρώην κομμουνιστές, ισλαμιστές (μη Ταλιμπάν),
μοναρχικοί, έμποροι ηρωίνης και λαθρέμποροι, τους οποίους χωρίζουν ακόμη
περισσότερο η γλώσσα, ο πολιτισμός και η θρησκεία και οι οποίοι μάχονται
εναντίον της λίγης εξουσίας που ασκεί η κεντρική κυβέρνηση των Ταλιμπάν.
Μερικοί διοικητές και οι άνδρες τους έχουν αλλάξει αρκετές φορές στρατόπεδο,
πηγαίνοντας συνήθως με αυτόν που πληρώνει τα πιο πολλά ή ταυτόχρονα και με
τους δύο. Οι περισσότεροι κρατούν ανοικτές τις διασυνδέσεις τους με όλα τα
εμπόλεμα μέρη. Στο Χεράτ, οι πρώην διοικητές πολιτοφυλακών Νταούντ Τζαουάν και
Σιεντ Άχμεντ έβαζαν τους άνδρες τους να πολεμούν για την κυβέρνηση την ημέρα
και για τους Μουτζαχεντίν τη νύκτα. Αυτή η κατάσταση ανομίας είναι αποτέλεσμα
της επέμβασης και παλιών λαθών του Πακιστάν, των Ηνωμένων Πολιτειών και της
πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Στη διάρκεια των τελευταίων 23 ετών, περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο Αφγανοί
έχουν σκοτωθεί στους πολλούς πολέμους που έγιναν στο αφγανικό έδαφος. Οι
περισσότεροι από τους σκοτωμένους ήταν άμαχοι: παιδιά που έπαιζαν στον δρόμο ή
βρίσκονταν στο βουνό για να βοσκήσουν τα ζώα τους, άνθρωποι συνηθισμένοι, όπως
εσείς κι εγώ. Ο τοπικός πληθυσμός πάντα την πλήρωνε ­ μερικές φορές τον έβαζαν
εσκεμμένα στόχο πιστεύοντας ότι έτσι θα σταματούσε να προσφέρει καταφύγιο στον εχθρό.

Ο ΑΠΕΣΤΑΛΜΕΝΟΣ ΤΩΝ «TIMES» ΠΟΥ ΜΟΛΙΣ ΕΠΕΣΤΡΕΨΕ ΑΠΟ ΤΟ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΗ
ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ

Παντού λίγα σημάδια ζωής, όπως το Ναγκασάκι

Αόρατα πρόσωπα. Γυναίκες από το Αφγανιστάν καλυμμένες με τα τσαντόρ

Από τους διοικητές που επέλεξαν να μη διαφύγουν σε γειτονικές χώρες, τη Δύση,
την πρώην Σοβιετική Ένωση ή την Αυστραλασία, λίγοι έπεσαν στη μάχη, σκοτωμένοι
οι περισσότεροι από κάποιον στενό συνεργάτη, συγγενή ή σύμμαχο.
Δηλητηριάστηκαν, πυροβολήθηκαν εξ επαφής, τους πέταξαν από ελικόπτερο,
κομματιάστηκαν από αυτοπροωθούμενες βομβίδες, βασανίστηκαν, λιντσαρίστηκαν και
δολοφονήθηκαν ενώ προσεύχονταν. Η εξουσία έχει ένα τίμημα.

Ταξιδεύοντας με μερικούς από τους αρχηγούς και τους διοικητές των ανταρτών,
κατέληξα να συνειδητοποιήσω πόσο δύσκολο είναι να τους δολοφονήσει κανείς αν
δεν είναι έτοιμος να θυσιάσει και τη δική του ζωή. Όσοι είναι ακόμη ζωντανοί,
έχουν περισσότερα χρόνια μάχιμης υπηρεσίας από οποιονδήποτε άλλον επαγγελματία
στρατιώτη σήμερα στον κόσμο.

Διαρκής συναγερμός

Οι διοικητές που η ζωή τους βρίσκεται σε κίνδυνο ζουν σαν φυγάδες, διαρκώς σε
κατάσταση συναγερμού και σε κίνηση. Δεν κοιμούνται ποτέ πάνω από μία νύκτα
κάτω από την ίδια στέγη. Όταν κάθονται για να φάνε, συνήθως στα πεταχτά, ένας
υπασπιστής τους δοκιμάζει πρώτος το φαγητό. Καθώς βρίσκονται διαρκώς σε
κίνηση, χρησιμοποιούν κάθε μέσο μεταφοράς: τα πόδια τους, άλογο, λεωφορείο,
τζιπ, ελικόπτερο και, σπανιότερα, αεροπλάνο. Οι στιγμές της ξεκούρασης είναι
λίγες και πολύ σποραδικές και μερικές φορές αφιερώνονται στην προσευχή.

Ο Ισμαήλ Χαν, ένας κορυφαίος διοικητής των Μουτζαχεντίν με τον οποίο ταξίδεψα
και ο οποίος είχε επιστρέψει πρόσφατα για να πολεμήσει τους Ταλιμπάν, δεν
αποκάλυπτε τον προορισμό του ούτε στους στενότερους συνεργάτες του.
Αναρίθμητες φορές τα άλογα ετοιμάστηκαν για να δοθεί την τελευταία στιγμή
διαταγή να χρησιμοποιηθεί τζιπ ή και αντίθετο. Κανένα δρομολόγιο δεν
χρησιμοποιούνταν δύο φορές.

Τα χωριά που περίμεναν την επικείμενη άφιξή του απογοητεύονταν. Όσοι δεν
περίμεναν να τον δουν, αιφνιδιάζονταν. Οι σωματοφύλακές του, συχνά δέκα ως 20
άνδρες οπλισμένοι με διάφορα όπλα, περιλαμβανομένων φορητών πυραύλων
επιφανείας – αέρος δεν μάθαιναν τον προορισμό τους μέχρι να φτάσουν σε αυτόν.

Αυτοί οι ηγέτες έχουν θυσιάσει τα πάντα στον αγώνα τους. Σπάνια έχουν επαφή με
την οικογένειά τους, που συχνά έχει καταφύγει στο εξωτερικό. Οι φίλοι τους
είναι εκείνοι που έχουν πολεμήσει δίπλα τους. Ο αδελφός τους είναι συχνά είτε
στην άμεση σωματοφυλακή τους είτε επικεφαλής της ασφάλειας. Μόνο μία σταθερά
υπάρχει: ουδέποτε βρίσκεσαι εκτός του βεληνεκούς των εχθρών σου ­ ο Ισμαήλ Χαν
προδόθηκε από έναν σύμμαχο και παραδόθηκε στους Ταλιμπάν· πέρασε τρία χρόνια,
συχνά αλυσοδεμένος σε έναν τοίχο, πριν καταφέρει να δραπετεύσει με τη βοήθεια
των δεσμοφυλάκων του εχθρού του.

Οι διασυνδέσεις

Δεν είναι σύμπτωση το γεγονός πως δύο Άραβες καμικάζι βομβιστές δολοφόνησαν
τον Άχμεντ Σαχ Μασούντ, τον αρχηγό της αφγανικής αντιπολίτευσης στους
Ταλιμπάν, 48 ώρες πριν οι τρομοκράτες επιτεθούν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο
Μασούντ δεν είχε μόνο διασυνδέσεις με τους Γάλλους και με δυτικές και ρωσικές
υπηρεσίες πληροφοριών, αλλά είχε επιπλέον καταφέρει να ενώσει μερικές από τις
ετερόκλητες δυνάμεις του συνασπισμού που μάχεται τους Ταλιμπάν. Ήταν επίσης ο
διοικητής στον οποίο θα βασιζόταν η Δύση για βοήθεια σε οποιαδήποτε προσπάθεια
ανατροπής των Ταλιμπάν.

Σε μια πρόσφατη επιστολή για βοήθεια που έστειλε στην Επιτροπή Εξωτερικών
Σχέσεων της Γερουσίας των ΗΠΑ, ο Μασούντ έγραφε: “Η Νοτιοκεντρική Ασία
βρίσκεται σε αναβρασμό, μερικές χώρες είναι στο χείλος του πολέμου. Η παράνομη
παραγωγή ναρκωτικών και οι τρομοκρατικές δραστηριότητες αυξάνονται. Γίνονται
μαζικοί φόνοι και εκτοπισμοί με κίνητρο τον εθνικισμό ή τη θρησκεία. Τα πιο
θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου και των γυναικών παραβιάζονται αναίσχυντα. Η
χώρα καταλήφθηκε σταδιακά από φανατικούς, εξτρεμιστές, τρομοκράτες,
μισθοφόρους, μαφίες των ναρκωτικών και επαγγελματίες δολοφόνους. Μια παράταξη,
οι Ταλιμπάν, η οποία δεν εκπροσωπεί επ’ ουδενί το Ισλάμ, το Αφγανιστάν ή την
πολιτιστική κληρονομιά μας, έχει επιτείνει, με άμεση ξένη βοήθεια, αυτή την
εκρηκτική κατάσταση. Είναι απρόθυμη να μιλήσει ή να φτάσει σε συμβιβασμό με
οποιαδήποτε άλλη αφγανική πλευρά”.

Οι δυσκολίες που είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν οι ξένοι στρατιώτες είναι
προφανείς από τη δυσκολία που είχαν οι Σοβιετικοί να συλλάβουν Δυτικούς
δημοσιογράφους ή εργαζόμενους ξένων οργανώσεων αρωγής που έμπαιναν λαθραία στη
χώρα. Ο Εντουάρ Λαγκούργκ, διευθυντής της οργάνωσης αρωγής Mission Enfance που
είχε κάνει πολλά ταξίδια στο Αφγανιστάν, λέει: “Ξέραμε πως οι Ρώσοι μάς
κυνηγούσαν, είτε για να μας αιχμαλωτίσουν είτε για να μας σκοτώσουν, αλλά
ακόμη κι όταν ήξεραν πού βρισκόμασταν, δεν μπορούσαν να μας πιάσουν επειδή
είτε βρισκόμασταν σε κίνηση είτε προστατευόμασταν από τους Μουτζαχεντίν και οι
γνώσεις τους για την περιοχή είχαν μεγαλύτερη αξία από την ισχύ μιας
υπερδύναμης”. Όσοι δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι οργανώσεων αρωγής σκοτώθηκαν
ή συνελήφθησαν, είχαν προδοθεί από τους Μουτζαχεντίν.

Μεγάλο μέρος του Αφγανιστάν μοιάζει με σκηνή από ταινία του Mad Max ή κάποια
φουτουριστική ταινία. Παντού υπάρχουν συντρίμμια του πολέμου: ρωσικά άρματα
μάχης και θωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού με διαλυμένους τους
πυργίσκους τους· ερείπια από κλινικές, σχολεία και καταστήματα· δρόμοι γεμάτοι
κρατήρες και νάρκες. Παντού εγκατάλειψη και λίγα σημάδια ζωής πέρα από τη
σκόνη που σηκώνει ο άνεμος ­ συχνά μου ήρθαν στο νου η Δρέσδη ή το Ναγκασάκι.

Οι δυσκολίες

Άραγε οι Αμερικανοί ή οι σύμμαχοι στρατιώτες είναι έτοιμοι να δράσουν σε μια
χώρα που έχει γυρίσει στον Μεσαίωνα; Αν καταφέρουν να ελέγξουν τα αεροδρόμια
των Ταλιμπάν, θα βγουν από ένα Starlifter και θα αντιμετωπίσουν αμέσως τη
ζέστη και τις μύγες που κάθονται πάνω στα πάντα. Θα μπουν σε έναν κόσμο με
λίγους δρόμους, όπου το ηλεκτρικό, το τρεχούμενο νερό και τα τηλέφωνα είναι
σχεδόν ανύπαρκτα. Τι θα κάνουν οι Αμερικανοί στρατιώτες, οι οποίοι στο Κόσοβο
διατάχθηκαν να μην βγαίνουν από τα οχήματά τους, όταν δεν θα μπορούν να
φτάσουν στα χωριά από τον δρόμο και θα χρειάζονται τέσσερις ημέρες για να
φτάσουν πεζή, μέσα από φαράγγια και ορεινά περάσματα που ευνοούν τις ενέδρες
και θα είναι ναρκοθετημένα; Πώς θα τα καταφέρουν, όταν διαπιστώσουν πως τα
πηγάδια είναι ξερά, όπως και οι κοίτες των ποταμών; Οι Αφγανοί μπορούν να
ανεβοκατεβαίνουν επί μέρες τα βουνά με ένα ξεροκόμματο. Σταματούν μόνο για να
προσευχηθούν, στη σειρά πίσω από τους αρχηγούς τους, οι οποίοι τούς οδηγούν
στη μάχη όπως και στη λατρεία.

Οι Αφγανοί είναι υπερήφανοι για τα κατορθώματά τους, αλλά δεν είναι
περισσότερο γεννημένοι πολεμιστές απ’ ό,τι άλλες εθνότητες. Αυτό που έχουν οι
Αφγανοί είναι “τα κατάλληλα εργαλεία του πολέμου” όπως περιγράφονται από έναν
από τους μεγαλύτερους αναλυτές, τον στρατηγό Καρλ φον Κλάουζεβιτς: “Ο πόλεμος
είναι ο τόπος της σωματικής έντασης και πόνου. Απαιτείται μια ορισμένη
σωματική και ψυχική δύναμη, η οποία να προκαλεί αδιαφορία σ’ αυτά τα δύο. Με
αυτά τα προσόντα, υπό την καθοδήγηση απλώς μιας υγιούς νόησης, ένας άνδρας
γίνεται αμέσως κατάλληλο εργαλείο για πόλεμο”.

Οι Αφγανοί ήταν ανέκαθεν τα καλύτερα εργαλεία πολέμου και οι ΗΠΑ και οι
σύμμαχοί τους καλά θα κάνουν να θυμούνται ότι η αφγανική ιστορία
επαναλαμβάνεται ­ το Αφγανιστάν υπήρξε πάντα πεδίο μάχης και νεκροταφείο για
τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων.